८ पुष , काठमाण्डौ ।
राजनीतिक अस्थितरतासँगै आर्थिक संकटसँग जुधिरहेको पाकिस्तानले आफ्नो राष्ट्रिय ध्वजावहाक पाकिस्तान इन्टरनेशन एयरलाइन्स समेत बचाउन नसक्ने भएपछि लिलामीमा राखेको छ । शाहबाज सरकारले पाकिस्तान इन्टरनेशनल एयरलाइन्स (पीआईए) को ७५ प्रतिशत हिस्सा बेच्नेछ।
डनको रिपोर्ट अनुसार आज बोलपत्र बुझाउने अन्तिम मिति हो। समयसीमा सकिनुभन्दा दुई दिन अगाडि सेनासँग सम्बन्धित मल कम्पनी, फौजी फर्टिलाइजर प्राइभेट लिमिटेड (एफएफपीएल) ले बोलीबाट आफ्नो नाम फिर्ता लियो, जसले गर्दा दौडमा केवल तीन जना दावेदारहरू बाँकी रहेका छन् ।
एयरलाइन्स बेच्नुको सबैभन्दा ठूलो कारण आईएमएफ नीति हो। पाकिस्तानलाई आईएमएफबाट ७ अर्ब डलर ऋण चाहिन्छ। बदलामा, आईएमएफ चाहन्छ कि पाकिस्तानमा घाटामा रहेका सरकारी कम्पनीहरूलाई निजीकृत गरियोस्।
यस सर्त अनुसार पाकिस्तानले पीआईएसहित आफ्ना २४ सरकारी कम्पनीहरूलाई निजीकृत गर्दैछ। पीआईए बेच्नुको अर्को कारण एयरलाइनलाई पुनर्जीवित गर्नु हो, किनकि सरकार आर्थिक अवरोधका कारण पीआईएमा लगानी गर्न असमर्थ छ।
पीआईएको कमजोर व्यवस्थापनका कारण यात्रुहरूले पनि समस्या भोगिरहेका छन्। २०२० मा कराँचीमा पीआईएको एउटा विमान दुर्घटनाग्रस्त भयो, जसमा ९६ जनाको मृत्यु भयो। एक अनुसन्धानले २५० भन्दा बढी पीआईए पाइलटहरूको लाइसेन्स शंकास्पद वा जालसाजीपूर्ण रहेको पत्ता लगायो।
दुर्घटनाले पीआईएको छविलाई धमिलो बनायो, जसको परिणामस्वरूप धेरै देशहरूले पीआईए उडानहरूमा प्रतिबन्ध लगाए। प्रतिबन्धले पीआईएको घाटा निम्त्यायो, जसले गर्दा कम्पनी लगभग २५,००० करोड डलर ऋणमा डुब्यो।
हाल, पाकिस्तानको उड्डयन क्षेत्रले यसको जिडिपीमा केवल १.३ प्रतिशत योगदान गर्दछ। यूएईमा १८ प्रतिशत र साउदी अरबमा ८.५ प्रतिशतको तुलनामा पाकिस्तानको उड्डयन क्षेत्रलेजिडिपीमा केवल १.३ प्रतिशत योगदान गर्दछ।
निजीकरणले वृद्धिलाई बढावा दिन सक्छ। सरकारले पहिले नै विमानस्थल र बन्दरगाहहरू बेचेको छ १९५८ देखि पाकिस्तानले २० पटक आईएमएफबाट ऋण लिएको छ। आईएमएफको दबाबमा पाकिस्तानले धेरै कठिन निर्णयहरू गरेको छ।
यस प्रयासको एक भागको रूपमा पाकिस्तानले पहिले नै आफ्नो बन्दरगाह र विमानस्थलहरू बेचेको छ। गत वर्ष पाकिस्तानले इस्लामाबाद विमानस्थल भाडामा दिने निर्णय गरेको थियो। पीआईए किन्नका लागि अहिले तीन दावेदार रहेका छन् ।
जसमा लक्की सिमेन्ट र कम्पनीज, आरिफ हबिब एण्ड कम्पनीज र एयरब्लू प्राइभेट लिमिटेड रहेका छन् । लक्की समूहका चार कम्पनीहरूले एकसाथ बोली लगाइरहेका छन् । लक्की सिमेन्ट लिमिटेड, हब पावर होल्डिंग्स, कोहट सिमेन्ट कम्पनी र मेट्रो भेन्चर्स ।
यस्तै आरिफ हबिब एण्ड कम्पनीजमा चार कम्पनीहरू पनि छन् । आरिफ हबिब कर्पोरेशन लिमिटेड, फातिमा फर्टिलाइजर, सिटी स्कूल्स र लेक सिटी होल्डिंग्स । यस्तै एयरब्लू प्राइभेट लिमिटेडले भने एक्लै बोली लगाइरहेको छ।
कुल बिक्रीमा जाने हिस्साको ९२.५% हिस्सा सिधै लगानी गर्ने कम्पनी वा कन्सोर्टियमको हुनेछ। बाँकी ७.५% हिस्सा हालका लागि सरकारले राख्नेछ। सरकारले आफ्नो हिस्सामा मुख्यतः २५% हिस्सा कायम राख्नेछ।
यद्यपि, लगानीकर्तासँग विकल्प हुनेछ कि भविष्यमा सरकारले राखेको यो २५% हिस्सा किन्ने कि सरकारकै हातमा रहने दिने। पाकिस्तानको एभिएसन क्षेत्र हाल आफ्नो सबैभन्दा खराब अवस्थामा छ।
आधिकारिक तथ्यांक अनुसार पाकिस्तानको जीडीपीमा एभिएसन क्षेत्रको योगदान विश्वमा सबैभन्दा कम हुने देशहरूको श्रेणीमा पर्छ, जुन मात्र १.३% हो। ठूलो ऋण, पुराना विमान र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धका कारण पाकिस्तान अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन्स एक सेतो हात्ती साबित भइरहेको छ।
लगानीकर्ता र सरकारबीच सर्तहरूलाई लिएर पनि विवाद भइरहेको छ। अध्यक्ष मोहम्मद अलीका अनुसार, लगानीकर्ताले निर्णय लिन स्वतन्त्रता पाउन ७५% देखि १००% सम्मको हिस्सेदारी माग गरेका थिए।
केही बोलीदाताहरूले प्रस्ताव गरेका थिए कि उनीहरू ७५% हिस्साको भुक्तानी एक वर्षको किस्तामा गर्न चाहन्छन्, जसलाई सरकारले तुरुन्त अस्वीकार गरेको थियो किनभने पाकिस्तानलाई यस समयमा कडा रूपमा डलरको आवश्यकता छ।