१३ चैत , काठमाण्डौ।
देशमा दैनिक १२ घण्टा लोडसेडिङ थियो । इन्भर्टर र ब्याट्रीको आयात उच्च विन्दुमा पुगेको थियो । दैनिक जसो मैनबत्ती उद्योगहरू खुली रहेका थिए । जनतालाई बिजुली बत्ती भनेको आकाशको फल जस्तै भएको थियो ।
बिजुली मध्यराति सबै जनता सुतिसकेपछि आउँथ्यो र जनता उठ्नु अघि नै गई सक्थ्यो । त्यसै बेला २०७३ भदौ २९ गते नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङ नियुक्त भएका थिए ।
उनले कार्यभार सम्हाल्दा नेपालभर दैनिक करिब ८ देखि १२ घण्टा लोडसेडिङ भइरहेको थियो । कतिपय स्थानमा अझ बढी घण्टासम्म पनि लोडसेडिङ हुने गरेको थियो। जब उनको कमान्डमा प्राधिकरण आयो त्यसको दुई महिनापछि क्रमशः लोडसेडिङ घट्दै जान थाल्यो ।
२०७४ वैशाख सम्म काठमाडौँ उपत्यका पूर्ण रूपमा अध्यारोबाट मुक्त बन्यो । काठमाण्डौंलाई लोडसेडिङ मुक्त घोषणा गरियो । २०७५ सालतिर आएर नेपालभर नै औपचारिक रूपमा लोडसेडिङ अन्त्य भएको घोषणा गरियो ।
यसको सम्पूर्ण व्यवस्थापकीय जिम्मेवारीमा थिए कुलमान घिसिङ । यसैले यसको सबै श्रेय कुलमानलाई जान्छ । कुलमान घिसिङलाई २०७३ साल भदौ २९ गते तत्कालीन ऊर्जा मन्त्री जनार्दन शर्माको सिफारिसमा पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको सरकारले नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको कार्यकारी निर्देशक नियुक्त गरेको थियो ।
प्रचण्ड प्रधानमन्त्री भएका बेला दोस्रो पटक २०७८ साल साउन २७ गते पुनः कुलमान प्राधिकरणमा दोस्रो कार्यकालका लागि नियुक्त भएका थिए । प्रचण्डले कुलमानलाई २ पटक नियुक्त गरेभने प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले कुलमानलाई दुबै पटक निकालेका छन् ।
कुलमानको बर्खास्तगीसँगै आखिर कुलमान को हुन् ? उनले जीवनमा कसरी प्रगति गरे ? के के हन्डरहरू खाए ? कसरी बने उज्यालोको नायक ? किन एउटा सामान्य सरकारी कर्मचारीका होडिङ बोड टाँगिए देश भर ?
अनि किन तिनै कुलमान ओली सरकारका लागि कसिंगर बने ? भन्ने प्रश्न मात्र उठेको छैन सडकमा आगो समेत बल्न थालेको छ । रामेछापको दुर्गममा अवस्थित सरकारी स्कुलमा पढेका कुलमान सामान्य किसानका छोरा हुन ।
देशलाई लोडसेडिङबाट मुक्त गराएर सबैको घरमा उज्यालो भित्र्याउने अभियन्ता कुलमान नेपालकै इतिहासमा सबै भन्दा बढी जनताले रुचाएका एक कर्मचारी हुन भन्दा फरक पर्दैन । उनले गाउँमा टुकी बालेर पढे ।
राति अबेरसम्म टुकी छेउमा बसेर पढ्दाको नमिठो अनुभव उनीसँग हुने नै भयो । कुनै बेला कुलमानले भनेका थिए ‘मैले काठमाडौँ आएपछि नै हो, बिजुली देखेको ।’ विद्यालयमा सधैँ प्रथम हुने कुलमानले जब काठमाडौँमा आएर बिजुली देखे, तब उनले कसम खाए– मेरो बेथान गाउँमा पनि यसै गरी बिजुली बाल्छु ।
कुलमानको कुनै बेलाको दैनिकी २ वर्ष सम्म नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा हाजिर गर्ने र घर जाने मात्रै थियो । चिलिमेबाट केन्द्रमा तानिएपछि उनलाई प्राधिकरणले कुनै जिम्मेवारी नै दिएन । तर, जब उनी कार्यकारी निर्देशक बनेर आए, उनले आफूले के गर्न सक्छु भनेर देखाउन समय नै लागेन ।
कुलमानको प्राथमिक शिक्षा गाउँमै बित्यो । ५ कक्षा पास गरेपछि उनी दाइहरूसँग काठमाडौँ आए । काठमाडौंकोे सरकारी स्कुल बाल सेवा माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा ७ मा भर्ना भए । कुलमान त्यहाँ पनि प्रथम नै भए । त्यसपछि उनी बोडिङमा भर्ना भए ।
एसएलसीमा धेरैले कुलमान बोर्डमा पर्ने आस गरेका थिए । तर, कुलमानको ४ नम्बर पुगेन । त्यसपछि उनले अस्कल क्याम्पसबाट आईएस्सी गरे । त्यसपछि उनी छात्रवृत्तिमा भारतमा पढ्न गए ।
जम्सेदपुरबाट सन् १९९४ मा बीएस्सी इलेकट्रिकल इन्जिनियर गरेपछि करिब ०५१ तिर उनी स्वदेश फर्केर नेपाल विद्युत् प्राधिकरणमा सातौँ तहको इन्जिनियरको जागिरे भए । काम गर्दै पढ्ने क्रममा पुल्चोक इन्जिनियरिङ क्याम्पसबाट पावर सिस्टम इन्जिनियरिङमा मास्टर्स गरे ।
कुलमानले ‘इन्टिग्रेटेड रिसोर्स प्लानिङ विथ डिमान्ड साइड म्यानेजमेन्ट’मा थेसिस गरेका थिए । कुलमान इञ्जिनियरमात्रै होइनन्, कुशल व्यवस्थापक पनि हुन् । उनले पोखरा विश्वविद्यालयबाट व्यवस्थापनमा इएमबीए पनि गरेका छन् ।
प्राधिकरणमा काम गर्दागर्दै कुलमानले चिलिमेको जिम्मेवारी पाए । जति बेला उनी दसौँ तहमा थिए । उनले नेपालको लगानीबाट पनि विद्युत् परियोजना सफल रूपमा बनाउन सकिन्छ भनेर प्रमाणित गरे, जुन उनको आफ्नो व्यक्तिगत करिअरका लागि टर्निङ प्वाइन्ट बन्यो ।
चिलिमेको सेयर जनताका हातबाट दलालहरूले फुत्काउन थालेपछि घिसिङले एउटै गाउँको करिब ७ करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर फिर्ता गराए । यो घटनाले गर्दा रसुवाका जनताले कुलमानलाई आँखाको नानीभित्र राखेका छन् ।
तर, दुर्भाग्य कुलमान आयोजनाबाट प्राधिकरणको केन्द्रमा तानिए । केन्द्रमा आएपछि उनले करिब दुई वर्षसम्म कुनै जिम्मेवारी पाएनन् । झन्डै २ वर्ष कार्यालय गएर हाजिर गर्ने र घर फर्कने दैनिकी बन्यो ।
अवस्था यस्तो आइसकेको थियो कि उनी राजीनामा दिने मुडमा पुगेका थिए । एकातिर विद्युतको चोरी र कालोबजारी भइरहेको र अर्कातिर जनतामा लोडसेडिङको मार खेप्न बाध्य पारिएको देखेपछि उनी राजीनामा दिने मुडमा पुगे ।
तर, प्रचण्ड नेतृत्वको सरकारले उनलाई विश्वास गरेर जिम्मेवारी दियो र उनले झन्डै २ महिनाकै अवधिमा मुलुकमा केही गर्न सकिन्छ भन्ने सकारात्मक सङ्केत दिएपछि रातारात कुलमान उज्यालोका नायक बने ।
३८ अर्ब घाटामा रहेको प्राधिकरणलाई नाफामा रूपान्तरण गर्ने, विद्युत् चरम चोरी नियन्त्रण गर्ने, विद्युत् आपूर्ति सुधार गर्ने, भारतसँग बिजुली निर्यात सुरु गर्ने अनि अँध्यारोबाट देशलाई उज्यालोमा ल्याउने कुलमान घिसिङलाई ओली सरकारले उपहार स्वरुप कार्यकाल सकिन मात्र ४ महिना बाकी हुँदा पदबाट बर्खास्त गरेको छ ।
कुलमान घिसिङ नेपालका एक इमानदार, दूरदर्शी, र निडर नेतृत्वकर्ता हुन्। उनको नेतृत्वमा नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले ऐतिहासिक सफलता प्राप्त गरेको छ। लोडसेडिङ हटाएर मात्र होइन, प्राधिकरणलाई आर्थिक रूपमा बलियो बनाएर उनले मुलुककै आर्थिक समृद्धिमा ठूलो योगदान दिएका छन्।
नेपालमा विद्युत् क्षेत्रमा आएको क्रान्ति भनेको कुलमान घिसिङकै नेतृत्वको प्रतिफल हो। ऊर्जा क्रान्तिका नायकलाई नमन !
