१३ मंसिर , काठमाण्डौ ।
तीव्र सौर्य विकिरणले उडान नियन्त्रणका लागि महत्त्वपूर्ण डेटा भ्रष्ट पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गर्दै विमान निर्माता एयरबसले आफ्ना हजारौं विमानहरूका लागि सफ्टवेयर अपडेटको घोषणा गरेको छ । यसले विश्वभरका करिब छ हजार विमानहरूलाई असर गर्नसक्ने बताइएको छ ।
अमेरिकन एयरलाइन्स, डेल्टा, एयर इन्डिया र विज जस्ता विश्वभरका धेरै एयरलाइन्सहरूले यस सफ्टवेयर अपडेटबाट आफ्ना सेवाहरू प्रभावित भएको बताएका छन् । एयरबसको निर्देशन अनुसार एयर इन्डियाले “तालिकाबद्ध सञ्चालनमा ढिलाइ“ सम्बन्धी ट्राभल एडबाइजरी जारी गरेको छ ।
एयर इन्डियाले एक्समा पोस्ट गर्दै भनेको छ, ’हामीलाई एयरलाइन अपरेटरहरूसँग हाल सेवामा रहेको ए३२० फेमिली एयरक्राफÞ्टसँग सम्बन्धित एयरबस निर्देशनको बारेमा थाहा छ। यसले हाम्रो फ्लीटको एक भागमा सफ्टवेयर÷हार्डवेयर पुनः संरेखणमा परिणाम दिनेछ, जसले गर्दा टर्नअराउन्ड समय लामो हुनेछ र हाम्रो निर्धारित सञ्चालनमा ढिलाइ हुनेछ।’
इन्डिगोले एक्समा पोस्ट ग¥यो, ’एयरबसले विश्वव्यापी ए ३२० फ्लीटको लागि टेक्निकल एडवाइजरी जारी गरेको छ। हामी सबै सुरक्षा प्रोटोकलहरू अनुसार हाम्रो विमानमा आवश्यक अद्यावधिकहरू लगनशीलता र सावधानीपूर्वक पूरा गरिरहेका छौं।’
इन्डिगोले केही उडानहरूको तालिकामा सामान्य परिवर्तनको घोषणा गरेको छ र यात्रुहरूलाई विमानस्थल पुग्नुअघि एयरलाइन्सको एप वा वेबसाइटमा उडान स्थिति जाँच गर्न अनुरोध गरेको छ ।
एयरलाइन्सले यात्रुहरूलाई विमानस्थल जानुअघि आफ्नो उडानको स्थिति जाँच गर्न र सहयोगको लागि ०११–६९३२९३३३, ०११–६९३२९९९९ मा सम्पर्क गर्न आग्रह गरेको छ ।
यसैबीच, इजीजेटले आवश्यक सफ्टवेयर अपडेट गरेको र शनिबार आफ्ना सबै उडानहरू सामान्य रूपमा सञ्चालन गर्ने योजना बनाएको बताएको छ । लन्डनको हिथ्रो विमानस्थलले आफ्नो उडान सञ्चालन प्रभावित नहुने बताएको छ भने ग्याटविकले केही समस्या भएको आशंका गरेको छ ।
बेलायती यातायात मन्त्री हेइडी अलेक्ज्याण्डरले बेलायती एयरलाइन्समा यसको प्रभाव सीमित देखिएको बताइन् । उनले यात्रुहरूलाई थप जानकारीका लागि आफ्नो एयरलाइन्सलाई सम्पर्क गर्न सल्लाह दिइन् ।
यसअघि ३० अक्टूबर २०२५ मा क्यानकूनबाट न्यूयोर्क गइरहेको ब्लूजेटको ए ३२० प्लेन केही सेकेन्ड्सका लागि पिच–डाउन भएको थियो । यो घटनामा प्लेनमा सवार करिब १५ प्यासेंजर घाइते भएका थिए ।
फ्रेन्च एयरक्राफ्ट एक्सिडेन्ट इन्भेस्टिगेशन ब्यूरोले आफ्नो जांचमा यो घटनाका लागि एलीभेटर एंड एइलरन कंप्यूटर (ईएलएसी) लाई जिम्मेवार ठहराएको थियो । उता एयरबसले आफ्नो एनालिसिसमा ईएलएसीलाई सोलर रेडिएशनसंग जोडेको थियो ।
यसपछि यूरोपियन यूनियन एभिएशन सेफ्टी एजेंसी (ईएएसए) ले एक इमरजेंसी एयरवर्दिनेस डायरेक्टिभ (ईएडी) जारी गर्दै सबै एयरलाइंसलाई ए ३२० का प्लेनहरुलाई इएलएसी सफ्टवेयर मोडिफिकेशन बिना उड्न नदिन निर्देशन जारी गरेको थियो ।
यता ईएडीलाई आधार बनाउदै एयरबसले पनि एयरलाइन्स अपरेटर्सका लागि अलर्ट अपरेटर्स ट्रांसमिशन जारी गर्यो । यसको परिणाम के भयो भने, एयरबसले ए ३२० फेमलीका प्लेनलाई ग्राउंडेड गरिदियो ।
यो डेभलपमेंटका कारण पूरै विश्वमा फ्लाइट्स क्यान्सिलेशनको सिललिसा शुरू भयो । अहिले यो घटनालाई लिएर प्यासेंजर्सको दिमागमा पहिला देखिनै प्रश्न के उठेको छ भने, सोलर रेडिएशन फ्लाइट सेफ्टीका लागि खतरा कसरी हुन सक्छ ।
साथै रेडिएशनले खाली एयरबसका प्लेनहरुलाई मात्रै खतरा किन हुन्छ भन्नेमा पनि कौतुहलता बढेको छ । सोलर रेडिएशन त सधैं थियो, भने अहिले त्यो खतरनाक कसरी भयो ? यसबारे थप बुझौं । सोलर रेडिएशन सधैं नै पर्यावरणको हिस्सा रहँदै आएको छ र एभिएशनका लागि यो पुरानो थाहा भएकै वास्तविकता हो ।
एयरबस ए ३२० को अहिलेको मामिला एक स्पेसिफिक सफ्टवेयर र हार्डवेयरको भल्नरेबिलिटीलाई लिएर हो । जसको पहिचान ३० अक्टूबरमा भएको घटनापछि गरिएको थियो । जुन सोलर स्टम्र्सका कारणले ट्रिगर भएको हो ।
सूर्यको एक्टिभिटी ११ वर्षको सोलर साइकलको पीकमा छ, नोभेम्बर २०२५ मा एक्स५.१ क्लासको शक्तिशाली सोलर फ्लेयर र त्यससंग जोडिएको एस २‑लेवल सोलर रेडिएशन स्टर्म, जी ४ लेवलको जियोम्याग्नेटिक स्टर्म र ग्राउंड‑लेभल एनहान्समेन्ट जस्ता घटनाहरु हालै रिपोर्ट भए, जसले हाई‑ ऐल्टिट्यूड र पोलर रूट्समा रेडिएशन र रेडियो डिसरप्शन बढेको छ ।
एयरबस ए ३२० फ्यामिलीमा समस्या एलीभेटर एंड एइलरन कंप्यूटर (ईएलएसी) को केही पुराना भर्जनका कारणले गर्दा भएको हो । खासमा, एयरबस ए–३२० फ्यामिलीको जुन एयरक्राफ्टमा एल १०४ वा यसभन्दा तलको सफ्टवेयर छ त्यसमा इन्टेन्स सोलर रेडिएशनका कारणले डेटा करप्शन हुनसक्छ ।
यो करप्शनले अनकमांडेड एलेभेटर मूभमेंट उत्पन्न गर्न सक्छ, जसमा पिच डाउनको संभावना पनि सामेल छ । यद्यपि यसलाई अटोपायलटबाट सुधार गर्न पनि सकिन्छ। तर खराब परिस्थितिहरुमा आपतकालिन स्थिति हुनसक्छ ।
जहाँसम्म फ्लाइट सेफ्टीको प्रश्न छ, यसमा एयरबस ए ३२० फ्यामिली र सूर्यको रेडिएशनको मामिला खासगरी कम्प्यूटर डेटा करप्शनसंग जोडिएको छ । यसले प्लेनको स्ट्रक्चरल सेफ्टीमा कुनै खतरा हुँदैन । यसअघि कस्मिक र सोलर रेडिएशनसंग जोडिएका घटनाहरु पहिला पनि भएका थिए ।
सन २००८ मा क्वान्टस एयरलाइंसको फ्लाइट ७२ कालागि एयरबस ए ३३० लाई तैनात गरिएको थियो । सो बेला फ्लाइटका क्रममा अचानक दुई पटक तीव्र पिच‑डाउन भएको थियो, जसमा १०० भन्दा धेरै मानिसहरु घाइते भएका थिए ।
यो घटनाको जाँचमा एयर डेटा इनर्शियल रेफरेंस यूनिटमा संभावित कस्मिक रे बिट फ्लिपका कारणले यो घटना भएको पाइएको थियो । पछि फ्लाइट सेफ्टीलाई ध्यानमा राख्दै सफ्टवेयर र प्रोसीजरमा महत्वपूर्ण बदलाभ गरिएको थियो ।
यसपछि बोइंग ७३७ म्याक्सको री‑सर्टिफिकेशनका समयमा पनि रेगुलेटर्सले कस्मिक रे बिट फ्लिप सिमुलेशन टेस्ट गरेको थियो । जांँचमा यदी मेमोरी बिट्स बदलियो भने पाइलटले सिमुलेटेड कंट्रोल गुमाउन सक्ने पाइएको थियो ।
