२५ असोज , विराटनगर।
को बन्ला सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्ति अर्थात् विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली देश अमेरिकाको अर्को राष्ट्रपति ? डोनाल्ड ट्रम्पले दोस्रो कार्यकाल पाउने कि कमला ह्यारिस अमेरिकाको पहिलो महिला राष्ट्रपति बन्ने ? जवाफ पाउन केही हप्ता मात्रै बाँकी छ ।
अमेरिकामा ५ नोभेम्बर २०२४ मा राष्ट्रपतीय निर्वाचन हुँदैछ। मुख्य प्रतिस्पर्धा रिपब्लिकन पार्टीका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र डेमोक्रेटिक पार्टीकी कमला ह्यारिसबीच छ । तर, मतदान सकिएपछि पनि अमेरिकामा निर्वाचनको लामो प्रक्रिया जारी रहन्छ । त्यसपछि अर्को वर्षको जनवरी महिना अर्थात् २०२५ मा नयाँ राष्ट्रपतिले कार्यभार सम्हाल्नेछन् ।
नोभेम्बर ५ मा आफ्नो अर्को राष्ट्रपति चयन गर्न अमेरिकीले मतदान गर्नेछन् । तर अमेरिकी राष्ट्रपतिको चुनाव यति कठिन र लामो छ कि मतदान सकिएपछि पनि धेरै महत्त्वपूर्ण चरणहरू पार गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यसपछि मात्र नयाँ राष्ट्रपतिले अर्को वर्ष अर्थात जनवरी २०२५ मा सपथ लिनेछन् र उनले आफ्नो चार वर्षे कार्यकाल सुरु गर्न सक्नेछन्।
अमेरिकामा नयाँ राष्ट्रपतिको निर्वाचनदेखि लिएर सपथ ग्रहण समारोहसम्मका लागि अमेरिकी संविधानमा नियम बनाइएको छ । तदनुसार, मतदानको दिन पनि अग्रिम निर्धारण गरिएको छ। अमेरिकामा नोभेम्बरको पहिलो सोमबार पछि मंगलबार मात्र चुनाव हुन्छ।
२०२४ मा मतलब, नोभेम्बर १ शुक्रवार हो तर पहिलो सोमबार ४ मा छ। त्यसैले भोटिङ मिति नोभेम्बर ५ मा हुनेछ । यस दिनलाई निर्वाचन दिवस पनि भनिन्छ। अर्को कुरा, अमेरिकामा भोटिङको मितिले भोटिङ यही दिन सुरु हुन्छ भन्ने होइन, त्यही दिन समाप्त हुन्छ।
नोभेम्बर ५ सम्म, लाखौं मानिसहरूले पहिले नै मतदान गरिसकेका हुन्छन्। मतपत्र र मेल मार्फत । जसलाई प्रारम्भिक मतदान भनिन्छ। यद्यपि, केही राज्यहरूले मात्र यो अनुमति दिन्छन । बिरामी वा अपाङ्गताका कारण मतदान गर्न नसक्ने वा राज्यबाहिर रहेका मतदाताले यो सुविधा पाउनेछन् ।
र यो यसकारण पनि हुन्छ ताकि चुनावको दिनमा लामो लाइनहरूबाट बच्न सकियोस । नोभेम्बर ५ मा मतदान गर्नेले भने मतदान केन्द्रमा जानुपर्छ । उनीहरूसँग अनलाइन भोटिङको विकल्प छैन।अर्काे चाखलाग्दो विषय अमेरिकामा जनताले प्रत्यक्ष रूपमा राष्ट्रपति चयन गर्दैनन् ।
पहिलो, केही व्यक्तिहरू छानिन्छन् जसलाई इलेक्टर अर्थात निर्वाचक भनिन्छ। यी सबै निर्वाचकहरूले मिलेर इलेक्टोरल कलेज बनाउँछन्, जुन अमेरिकाको निर्वाचन प्रणालीको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण भाग हो। अमेरिकामा कुल ५० राज्यहरू छन्। त्यस राज्यमा मतदाता संख्या राज्यको आकार अनुसार निर्धारण गरिन्छ।
उदाहरणका लागि क्यालिफोर्नियामा अधिकतम ५४ इलेक्टर छन्। डेलावेयरमा सबैभन्दा कम मतदाता छन्। अमेरिकामा कुल ५३८ इलेक्टर्स मतदाता छन्। ५३८ इलेक्टर्समा ५३५ रिप्रेजेटेटिभ,१०० सिनेटर र कोलम्बिया जिल्लाका तीन निर्वाचकहरू समावेश हुन्छन् ।
यी सबै इलेक्टर्सहरूले कुन पार्टीको उम्मेदवारलाई समर्थन गरिरहेका छन् भन्ने कुरा पहिला नै जनतालाई बताइसकेका छन्। त्यसैले जब मतदाताहरू नोभेम्बर ५ मा मतदान गर्न जान्छन्, तिनीहरूले आफ्नो राज्यमा आफ्नो मनपर्ने उम्मेदवारको मतदाता चयन गर्नेछन्।
यदि ह्यारिसले भर्मन्ट राज्य जितिन भने तिनले तीन इलेक्टोरल भोट पाउनेछिन् र यदि ट्रम्पले अलास्का जिते भने तिनले तीन इलेक्टोरल भोट पाउनेछन्। त्यसोभए दुई मध्ये जसले पहिलो पटक २७० को जादुई अंक पार गर्छ ऊ विजेता बन्दछ ।
यो इलेक्टोरल कलेज के हो? जुन अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा सबैभन्दा बढी महत्व राख्छ । यसलाई १७८७ मा अमेरिकी संविधानमा समावेश गरिएको थियो । इलेक्टोरल कलेज भनेको अमेरिकाको प्रत्येक राज्यको लागि निर्धारण गरिएको निर्वाचकहरूको संख्या हो, जहाँबाट प्रत्येक राज्यले अमेरिकी प्रतिनिधि सभा र अमेरिकी सिनेटमा मतदाताहरू पाउँछन्।
हाल क्यालिफोर्निया राज्यमा सबैभन्दा बढी ५५ मतदाता छन् भने सबैभन्दा कम मतदाता संख्या ५ रहेको छ जो वायोमिङसहित अमेरिकाका ६ राज्यमा छन्। डिस्ट्रिक्ट अफ कोलम्बिया, जुन राज्य होइन तर राजधानी अन्तर्गत आउँछ, त्यसैले यसमा ३ इलेक्टोरल भोट पनि छन्।
चुनाव अघि पनि, प्रत्येक राज्यका राजनीतिक दलहरूले मतदाताहरूको समूह चयन गर्छन्, प्रायः यी मतदाताहरू पार्टीका पदाधिकारी वा समर्थकहरू हुन्। जब अमेरिकी मतदाताहरूले राष्ट्रपतिको चुनावमा आफ्नो मनपर्ने उम्मेद्वारलाई मतदान गर्दैछन्, तिनीहरूले वास्तवमा आफ्नो राज्यका मतदाताहरू छानिरहेका छन्।
अमेरिकाका धेरैजसो राज्यहरूमा राष्ट्रपति पदका उम्मेदवारका सबै निर्वाचकहरू जसले बढी मत प्राप्त गर्छन् उनीहरु निर्वाचित हुन्छन्। यस बाहेक जनताले पपुलर भोट पनि हाल्छन् । त्याहा उसले सीधै बताउँछ कि उसलाई ह्यारिस मनपर्छ कि ट्रम्प । केही राज्यहरूमा लोकप्रिय मतहरू जित्नेले मात्र सबै निर्वाचन सीटहरू प्राप्त गर्दछन् ।
तर केही राज्यहरूमा यस्तो छैन। सामान्यतया भोटिङको रातमा विजेता घोषणा गरिन्छ तर मतगणना हुन केही दिन लाग्न सक्छ। उदाहरण को लागी यो २०२० मा भएको थियो । गणनामा समय लाग्छ किनकी हरेक भोट गन्नु पर्ने हुन्छ । यसमाथि अमेरिकामा त्यहाँ कुनै संघीय मत गणना प्रक्रिया छैन।
मतगणना राज्यहरूमा छोडिएको छ। त्यसैले अन्तिम आधिकारिक मतगणना आउन समय लाग्छ। तर प्रारम्भिक घण्टामा नै प्रक्षेपणहरुले देखाउन थाल्छन कि चुनाव कसले जित्छ। नोभेम्बर १० पछि मतदान पछिको स्थितिको आधारमा मतदाता प्रमाणीकरणको प्रक्रिया सुरु हुन्छ यसलाई आश्वासनको प्रमाणपत्र भनिन्छ।
यदि कुनै विवाद भयो र पुनः गणनाको स्थिति उत्पन्न भयो भने यो प्रक्रियामा ढिलाइ हुन सक्छ। यस पटक यो प्रक्रिया पूरा गर्ने अन्तिम मिति डिसेम्बर ११ तोकिएको छ । प्रमाणपत्रमा प्रत्येक राज्यमा जितेका मतदाताहरूको संख्या र उनीहरूले कुन उम्मेदवारलाई समर्थन गर्छन् भन्ने जानकारी समावेश हुन्छ ।
प्रत्येक प्रमाणपत्रको सात प्रतिहरू बनाइन्छ, जसमा राज्यप्रमुखको हस्ताक्षर र राज्यको छाप हुन्छ। त्यसैले डिसेम्बर ११ सम्ममा सबै ५० राज्यमा ५३८ मतदाता तय भइसकेका हुन्छन्। डिसेम्बर १७ मा, सबै ५० राज्यहरूमा निर्वाचित ५३८ इलेक्टर्सहरूले आफ्नो मतदान गर्नेछन्।
अमेरिकी संविधानमा यो कतै पनि लेखिएको छैन कि मतदाताले पपुलर भोटलाई पछ्याउनुपर्नेछ । तर धेरै जसो राज्यहरूमा यो गर्न कानून द्वारा आवश्यक छ। सबै राज्यहरूको चुनावी मतहरू वाशिंगटन पुग्नेछ। यो अमेरिकाको संसद, क्यापिटल हिल हो। जनवरीको पहिलो साता सांसदहरुको संयुक्त बैठक बोलाइएको हुन्छ ।
यस सत्रमा उपराष्ट्रपतिको अगाडि मतदाताको मत गणना गरिन्छ। अनि बिजेताको नाम घोषणा हुन्छ । वर्तमान उपराष्ट्रपतिले पनि सिनेटको अध्यक्षको रूपमा काम गर्ने भएकाले, कमला ह्यारिसले २०२५ मा यो गणनाको अध्यक्षता गर्नेछिन्। डोनाल्ड ट्रम्प आधिकारिक रूपमा राष्ट्रपति भएपछि जनवरी २०१७ मा उपराष्ट्रपति जो बाइडेनले यसै गरेका थिए ।
अमेरिकी चुनावको मिति बाहेक नयाँ राष्ट्रपतिले कहिले सपथ लिने भन्ने कुरा पनि पहिले नै तय हुन्छ । अमेरिकी संविधान अनुसार नयाँ राष्ट्रपतिले जनवरी २० मा पदको सपथ लिनेछन्। यसलाई उद्घाटन दिवस पनि भनिन्छ। पहिलो पटक सन् १९३७ मा यही मितिमा शपथ लिइएको थियो ।
त्यसबेला अमेरिकी राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले आफ्नो दोस्रो कार्यकालको सपथ लिएका थिए । यो नियम अनुसार २० जनवरी आइतवार पर्याे भने २१ जनवरीमा सपथ समारोह आयोजना गरिन्छ । यो २०१३ मा भएको थियो जब बराक ओबामा आफ्नो दोस्रो कार्यकालको लागि सपथ लिन लागेका थिए र जनवरी २० आइतवार थियो ।
त्यसपछि राष्ट्रपति एक परेडमा ह्वाइट हाउस जान्छन र आफ्नो अर्को चार वर्षे कार्यकाल सुरु हुन्छ। सामान्यतया, धेरै लोकप्रिय भोट प्राप्त गर्ने उम्मेदवार राष्ट्रपति निर्वाचित हुन्छ, तर अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावको इतिहासमा यो दुई पटक भएको छ कि उम्मेदवारले धेरै लोकप्रिय मत पाएपनि २७० इलेक्टोरल कलेजको समर्थन पाउन सकेनन् ।
सन् २००० मा अमेरिकी राष्ट्रपति जर्ज डब्लु बुश र २०१६ मा डोनाल्ड ट्रम्प त्यस्ता राष्ट्रपतिका उम्मेद्वार थिए जसले कम लोकप्रिय भोट पाएरपनि राष्ट्रपति बन्न सफल भए । २०१६ को चुनावमा हिलारी क्लिन्टनले ट्रम्पको तुलनामा करिब ३० लाख बढी मत प्राप्त गरे पनि उनी राष्ट्रपति चुनाव हारेकी थिइन् ।
वास्तवमा २०१६ को चुनावमा ट्रम्पले पेन्सिल्भेनिया, मिशिगन, विस्कन्सिन र फ्लोरिडा राज्यमा निकै थोरै मतान्तरले चुनाव जितेका थिए तर उनको जितमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने यी राज्यबाट ७४ जना मतदाता पाएका थिए। अमेरिकी राष्ट्रपति निर्वाचनका यी प्रक्रियाबारे तपाईका टिप्पणी अवश्य ब्यक्त गर्नुहोला ।
