१ पुष , एजेन्सी ।
पछिल्ला केही वर्षयता छोटो समयमै विश्वभर ब्यापक प्रयोग भइरहेको कृतिम बुद्धिमता आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स ( एआई) अब विद्यालय तहकै पाठ्यक्रममा समावेश भएको छ । चीनले आफ्ना प्राथमिक र माध्यमिक विद्यालयहरूलाई पाठ्यक्रममा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स समावेश गर्न आदेश दिएको छ।
मन्त्रालयले भनेको छ कि चीन यस्ता बालबालिकाहरुको फौज तयार गर्न चाहान्छ कि जुन प्रतिभाशाली मात्र होइन तर प्राविधिक युद्ध र च्याटजीपीटीको युगमा आफूलाई स्थापित गर्न सक्षम होउन । केही दिन अघि मात्रै जारी गरिएको मन्त्रालयको परिपत्र अनुसार शिक्षा मन्त्रालयले चीनको भविष्यको नवीन प्रतिभाको माग पूरा गर्न एआई शिक्षामा सुधार गर्न विद्यालयहरूलाई भनेको छ।
बेइजिङले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्समा विश्व गुरु बन्ने योजना सार्वजनिक गरेको एक वर्षपछि सन २०१८ देखि ५ सय भन्दा बढी चिनियाँ विश्वविद्यालय र कलेजहरूले एआईमा आधारित पाठ्यक्रमहरू सुरु गरेका छन्।
आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सका लागि चीनको उत्साह अमेरिकासँगको टेक युद्धको समयमा बढेको छ र च्याटजीपीटी जस्ता एआई–संचालित च्याटबोटहरू दैनिक जीवनको हिस्सा बनेका छन्। शिक्षा मन्त्रालयले एआई पाठ्यक्रमहरू “व्यवस्थित रूपमा“ सुरु गर्नुपर्दछ र विद्यालयहरूको मूल्याङ्कन गर्दा तिनीहरूलाई एक कारकको रूपमा समावेश गर्नुपर्दछ भनी उल्लेख गरेको छ।
प्राथमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूले अनुभव प्राप्त गर्न र एआईको आधारभूत ज्ञान विकास गर्नुपर्दछ, जबकि माथिल्लो कक्षाका विद्यार्थीहरूले प्रविधि बुझ्न र लागू गर्न सिक्नुपर्छ, मन्त्रालयले भनेको छ।
परिपत्रमा भनिएको छ कि उच्च माध्यमिक विद्यालयमा, “एआईको प्रयोगका साथ नवीन परियोजनाहरू“ मा ध्यान केन्द्रित हुनुपर्छ। मन्त्रालयका अनुसार विद्यालयहरूले एआईका लागि “असाइनमेन्ट वा परियोजना उन्मुख शिक्षण“ लाई बढावा दिनुपर्दछ र टेक्नोलोजीलाई उनीहरूको कम्प्युटर विज्ञान पाठ्यक्रम र फिल्ड ट्रिपहरूमा एकीकृत गर्नुपर्दछ, जबकि शिक्षकहरूलाई आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्समा तालिम दिनुपर्दछ।
चीनले प्राथमिक र माध्यमिक विद्यालयहरूमा एआई शिक्षाका लागि लक्ष्य निर्धारण गरेको यो पहिलो पटक हो । गएको फेब्रुअरीमा, एआई शिक्षाको अन्वेषण गर्न पाइलट कार्यक्रममा भाग लिन देशभरका १८४ विद्यालयहरू चयन गरिएको थियो।
यसका लागि चीनको राजधानीका केही विद्यालयहरुलाई एआईको पाइलट प्रोजेक्टका लागि छनोट गरिएको छ। जहाँ एआई उपकरणहरुबाट पठनपाठन गरिदै आएको छ । यद्यपि, साउथ चाइना मर्निङ पोस्टसँग कुरा गर्ने केही अभिभावकहरूले बालबालिकाहरूले विद्यालयहरूमा गुणस्तरीय एआई प्रशिक्षण प्राप्त गर्नेमा शङ्का व्यक्त गरेका छन् ।
बेइजिङका कतिपय विद्यालय अहिलेपनि कम्युटर पढाउन समेत सक्षम नरहेको भन्दै एआईको अध्ययन टाढाको विषय रहेको अभिभावकहरुले बताएका छन् ।आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको विकास धेरै दशकको प्रयास र अनुसन्धानको परिणाम हो। २०१२ मा डीप लर्निङको प्रविधिले एआईलाई क्रान्तिकारी रूपमा अगाडि बढाएको थियो ।
त्यसपछि नै गुगल, ओपेन एयआई र अन्य कम्पनीहरूले एआई मोडलहरू, जस्तै जीपीटी बीईआरट, च्याटजीपीटीको विकास गरेका थिए । त्यसपछि क्रमश स्वतः अनुवाद, आवाज पहिचान, स्वचालित कारहरू (टेस्ला) र हेल्थकेयरमा एआईको व्यापक प्रयोग भएको थियो ।
२०२० मा जनरेटिभ प्री–ट्रेंड ट्रान्सफर्मर जीपीटी जस्ता मोडलले टेक्स्ट, तस्विर र भिडियो सिर्जना गर्न सक्ने क्षमता देखाएपछि भने यो विश्वब्यापी बनेको थियो । त्यसपछि नै च्याटजिपीटी जस्ता उपकरणहरूले एआईलाई जनसाधारणमा पु¥याएका छन् ।
आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको विकास निरन्तर चलिरहेको प्रक्रिया हो। यसको औपचारिक सुरुवात १९५६ मा भए पनि २०१० पछि डीप लर्निङ र ठूला डाटासेटको प्रयोगले यसलाई द्रुत गतिमा अगाडि बढाएको छ। भविष्यमा एआईले अझ ठूला सामाजिक र वैज्ञानिक परिवर्तन ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ ।
एआईको अध्ययन चीन वाहेक विश्वभरका विभिन्न देशका विश्वविद्यालयमा औपचारिक पाठ्यक्रमका रूपमा समावेश गरिएको छ । अमेरिकाको मीट, स्ट्यानफोर्ड, क्यालिफोर्निया, कार्नेगी मेलन लगायत आधादर्जन बढी विश्वविद्यालयमा एआई सम्बन्धी स्नातक र स्नातकोत्तर कार्यक्रमहरू सञ्चालनमा छन् ।
यस्तै संयुक्त अधिराज्यमा अक्सफोर्ड, क्याम्ब्रिज, इम्पेरियल कलेज लन्डन, एडिनबर्ग विश्वविद्यालय लगायतका संस्थाहरूले एआईका विशेष कार्यक्रमहरू संचालन गर्दै आएका छन् । यसैगरी क्यानडामा टोरोन्टो विश्वविद्यालय, म्याकगिल विश्वविद्यालय, ब्रिटिश कोलम्बिया विश्वविद्यालय लगायतका संस्थाहरूले पनि एआई सम्बन्धी कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्छन्।
जर्मनीमा म्युनिख प्राविधिक विश्वविद्यालय, बर्लिनको हम्बोल्ट विश्वविद्यालय लगायतका संस्थाहरूले एआईमा विशेष कार्यक्रमहरू संचालन गरेका छन् । चीनमा सिङ्हुआ विश्वविद्यालय, पेकिङ विश्वविद्यालय, भारतमा भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थानहरू, भारतीय विज्ञान संस्थानहरुमा एआईका कार्यक्रमहरु संचालित रहेका छन् ।
यस्तै फिनल्याड, सिंगापुरमा समेत एआईका कार्यक्रमहरु संचालित छन् ।नेपालमा समेत केही विश्वविद्यालयहरूले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स सम्बन्धी अध्ययन कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेका छन्। काठमाडौं विश्वविद्यालयले ब्याचलर अफ टेक्नोलोजी इन आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कार्यक्रम संचालन गर्दै आएको छ ।
यो कार्यक्रम नेपालमा पहिलो पटक काठमाडौं विश्वविद्यालयले सुरु गरेको हो, जसमा विद्यार्थीहरूले एआईका विभिन्न पक्षहरूको अध्ययन गर्ने अवसर पाउँछन्। यस्तै मदन भण्डारी विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालयले नेपालमा एआईको विकास र प्रयोगलाई प्रवर्द्धन गर्न विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ ।
यसैगरी त्रिभुवन विश्वविद्यालयले स्नातक तहमा कम्प्युटर विज्ञान र सूचना प्रविधिको पाठ्यक्रममा एआई सम्बन्धी केही विषयहरू समावेश गरेको छ । यसवाहेक नेपाल एप्लाइड म्याथेम्याटिक्स एन्ड इन्फर्मेटिक्स इन्स्टिच्युटले समेत एआई सम्बन्धी शिक्षा र प्रशिक्षण प्रदान गर्दै आएको छ ।
