२० कार्तिक , एजेन्सी ।
अमेरिकामा नयाँ राष्ट्रपति चयनका लागि आज मतदान हुँदै छ । ४७ औं राष्ट्रपति बन्नका लागि उपराष्ट्रपति कमला ह्यारिस र पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प प्रतिस्पर्धामा छन् । डेमोक्रेटिक उम्मेदवार ह्यारिस र रिपब्लिकन उम्मेदवार ट्रम्पबीचको चुनावी प्रतिस्पर्धा ‘इतिहासकै कडा’ देखिएको छ ।
विभिन्न चुनावी सर्वेक्षणले ट्रम्पभन्दा ह्यारिस अगाडि देखाएका छन् । एबीसी न्युजको सर्वेक्षणअनुसार ट्रम्पलाई ४७ प्रतिशत मतदाताको साथ छ भने पहिलो महिला राष्ट्रपति हुने दौडमा रहेकी ह्यारिसले ४८ प्रतिशत मतदाताको समर्थन जुटाएकी छन् ।
तर सर्वेक्षणअनुसार ५ प्रतिशत मतदाता अन्तिम समयसम्म पनि कसलाई मत दिने भन्ने निर्णयमा पुगिसकेका छैनन् । जसका कारण दुईमध्ये जुनसुकै उम्मेदवारले जित हासिल गर्न सक्ने देखिएको छ ।
अमेरिकामा राष्ट्रपति चुनावका लागि मतदान विभिन्न राज्यका स्थानीय समयअनुसार बिहान ७ बजेपछि सुरु हुनेछ। मतदानका लागि अन्तिम पटकको कुरा गर्दा अधिकांश मतदान केन्द्र साँझ ६ बजे देखि राति ढिलोसम्म जारी राख्न सकिने छ ।
अर्थात्, अमेरिकामा मतदान समाप्त हुँदासम्म नेपालमा बुधबार विहान हुनेछ । यो समय धेरै राज्यहरूमा लामो हुन सक्छ किनभने अमेरिकाका राज्यहरू धेरै फरक समय क्षेत्रहरूमा विभाजित छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन सम्पन्न भएपछि मतगणना सुरु हुनेछ। गणनाको अन्त्यमा, लोकप्रिय मतको विजेता घोषणा गरिन्छ, तर यो सँधै आवश्यक हुँदैन कि सबैभन्दा लोकप्रिय मत प्राप्त गर्ने उम्मेद्वार वास्तवमा राष्ट्रपतिको विजेता हो।
अमेरिकामा, राष्ट्रपति इलेक्टोरल कलेजद्वारा निर्वाचित हुन्छन्, लोकप्रिय मतद्वारा होइन। त्याहा पनि एक राज्यमा अनुमानित विजेता घोषणा भइरहेको अवस्थामा अर्कोमा मतदान भइरहेको अवस्था समेत रहन् सक्छ ।
आधिकारिक नतिजा भने डिसेम्बरमा आउनेछ । सबै चुनावी प्रमाणपत्रहरू डिसेम्बर २५ सम्म राष्ट्रपतिलाई हस्तान्तरण गरिनेछ। त्यसपछि ६ जनवरीमा काङ्ग्रेसको संयुक्त सत्रमा मतदाताहरूको मत गणना गरिनेछ, सोही दिन उपराष्ट्रपति तथा राष्ट्रपतिकी उम्मेदवार कमला ह्यारिसले सदनमा विजेताको घोषणा गर्नेछिन् ।
अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा इलेक्टोरल कलेजले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। इलेक्टोरल कलेज संयुक्त राज्य अमेरिकाको प्रत्येक राज्यमा तोकिएको निर्वाचकहरूको सङ्ख्या हो। एउटा उम्मेद्वारले चुनाव जित्नका लागि ५३८ इलेक्टोरल कलेज मतहरू मध्ये २७० जित्न आवश्यक छ।
प्रत्येक राज्यले हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ र सिनेटमा आफ्ना प्रतिनिधिहरूको सङ्ख्याअनुसार निर्वाचकहरू पाउदछन् । हाल, क्यालिफोर्निया राज्यमा सबैभन्दा बढी ५५ मतदाताहरू छन्, जबकि सबैभन्दा कम मतदाताहरूको सङ्ख्या ३५ हो जुन व्योमिङसहित ६ राज्यहरूमा छ।
यद्यपि, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ७ वटा स्विंग राज्यहरू हुन् किनभने धेरैजसो राज्यहरू जस्तै तिनीहरूको स्थिति पहिले नै स्पष्ट हुँदैन र त्यसैले यी स्विंग राज्यहरूलाई मुख्य ’युद्ध क्षेत्र’ मानिन्छ । अमेरिकामा मतदान गर्नुअघि, प्रत्येक राज्यका राजनीतिक दलहरूले मतदाताहरूको समूह चयन गर्छन्, जसमा प्रायः पार्टीका अधिकारीहरू वा समर्थकहरू हुन्छन् ।
जब अमेरिकी मतदाताहरूले राष्ट्रपति चुनावमा आफ्नो मनपर्ने उम्मेद्वारका लागि मतदान गरिरहेका हुन्छन्, तिनीहरूले वास्तवमा आफ्नो राज्यका मतदाताहरू रोजिरहेका हुन्छन्। विगत जस्तै चुनावमा रिपब्लिकन वा डेमोक्र्याट बाहेक कुनै पनि तेस्रो–पक्षका उम्मेद्वारले कडा प्रतिस्पर्धा दिन सक्ने सम्भावना नरहेको अनुमान गरिउको छ ।
यदि कुनै उम्मेद्वारले राष्ट्रपति पद जित्न आवश्यक २७० इलेक्टोरल कलेज मतहरू जित्न सकेन भने, अमेरिकी काङ्ग्रेसको तल्लो सदन, हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्सले राष्ट्रपति पद कसले जित्छ भन्ने निर्णय गर्नेछ।
अमेरिकी संविधानअनुसार यसलाई आकस्मिक निर्वाचन भनिन्छ। तल्लो सदन, जसमा ४३५ प्रतिनिधिहरू हुन्छन् । उनीहरुले शीर्ष तीन राष्ट्रपति उम्मेद्वारहरू मध्येबाट विजेता छनौट गर्नुपर्दछ। तर यहाँ मतदान ढाँचा अलि फरक छ, प्रत्येक राज्य प्रतिनिधिमण्डललाई एक मतको अधिकार छ, त्यसैले यस्तो अवस्थामा ५० राज्यहरू मध्ये आधा भन्दा बढी वा २६ मतहरू पाउने उम्मेदवार राष्ट्रपति हुनेछ ।
अनि संसदको माथिल्लो सदन सिनेटले उपराष्ट्रपति चयन गर्छ। यसमा एकसय जना सदस्य छन्। उपराष्ट्रपति कमला ह्यारिस रिपब्लिकन पार्टीको राष्ट्रपति उम्मेद्वार हुन् भने पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प डेमोक्र्याटिक उम्मेद्वार हुन्।
यी दुई मुख्य प्रतिद्वन्द्वीबाहेक अन्य तेस्रो दल र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरु समेत चुनावी मैदानमा छन् । जसमा ग्रिन पार्टीबाट जिल स्टेन । जिल यसअघि दुई पटक राष्ट्रपति चुनाव लडेकी छिन्। लिबरल पार्टीबाट सबैभन्दा कान्छो उम्मेदवार चेस ओलिभर मैदानमा छन् ।
यसबाहेक स्वतन्त्र उम्मेदवार कर्नेल वेस्ट पनि मैदानमा छन् । चुनावको समयमा बढ्दो धम्कीका कारण अमेरिकामा सुरक्षा बढाइएको छ। यसमा बुलेटप्रुफ ग्लास, सुटर र नेसनल गार्डको तैनाथी बढाएको छ ।
हिंसाको पूर्वानुमानमा अमेरिकी निर्वाचन कार्यालयहरूले सन् २०२० देखि सुरक्षा उपायहरू बढाउने गरिएको छ । पूर्व राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले २०२०मा पराजय पछि चुनाव अस्वीकार गरेपछि निर्वाचन अधिकारीहरूमा चिन्ता बढाएको छ।
यो चुनावी नतिजालाई आफूले स्वीकार गर्ने कि नगर्ने कुरा ट्रम्पले अहिलेसम्म पुष्टि गरेका छैनन्, उनका प्रतिद्वन्द्वी कमला ह्यारिस र डेमोक्र्याटहरूले नतिजालाई हेरफेर गर्ने प्रयास गर्न सक्ने बताइसकेका छन् ।
यी सबै संभावनालाई हेरेर केही राज्यहरूले निर्वाचन दिनका लागि नेसनल गार्डलाई सक्रिय गरिरहेका छन्। वासिङ्टन डिसी प्रहरी प्रमुख पामेला स्मिथले सुरक्षा व्यवस्थापनका लागि ३ हजार भन्दा बढी सुरक्षा अधिकारीहरू १२ घण्टाको सिफ्टमा रहने घोषणा गरेकी छन्।
