२६ जेठ काठमाण्डौ ।
भारतको नयाँ संसदमा राखेको मुरल (भित्ते चित्र)लाई काउन्टर दिदै काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन्द्र शाह आफ्नो कार्यकक्षको भित्तामा ग्रेटर नेपालको नक्सा राखेपछि भारतमा कोकोहोलो मच्चिएको छ ।
भारतले नयाँ संसद भवनमा नेपाली भूमिसमेत समावेश भएको ‘अखण्ड भारत’को मुरल राखेकोछ । त्यसको विरोधमा नेपालमा पनि ‘ग्रेटर नेपाल’को नक्सा राख्नुपर्ने मागहरु उठिरहेका बेला बालेनले आफ्नो कार्यकक्षमा ‘ग्रेटर नेपाल’को नक्सा राखेका हुन् ।
बालेनले ग्रेटर नेपालको नक्शा राखेपछि भारतीय संचारमाध्यामहरुले यसलाई प्रमुखताका साथ सामाचार प्रकाशन गरेका छन् । नवभारत टाइम्सले लेखेको छ, हिमाचल, यूपी, बिहार… ’ग्रेटर नेपाल’ मा देखाइयो भारतीय भूभाग । यस्तै प्रभा साक्षीले लेखेको छ, ’अखंड भारत’प्रति आक्रोशित, नेपालले अब भारतीय भूमिमा दावी गर्दै, नितिशको हाजीपुर, योगीको गोरखपुर सबै ग्रेटर नेपालमा समावेश ।
भारतीय संचारमाध्यामहरुले बालेनको कार्यकक्षमा ग्रेटर नेपालको नक्सा राख्नुलाई संविधानविपरित रहेको समेत उल्लेख गरेका छन् । समाचारमा गगन थापाले नेपालले पनि ग्रेटर नेपालको नक्सा बनाउन सक्ने बताएको विषय पनि उल्लेख गरेका छन् ।
विराटनगरमा बिहीबार गगन थापाले भनेका थिए ‘अर्को देशले हाम्रो देशका भूभाग मिलाएर साँस्कृतिक नक्सा भन्दै छाप्छ भने नेपालले पनि ग्रेटर नेपाल बनाउने र त्यसबारे चिन्तन गर्ने हक राख्ने छ ।’
यसअघि भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरले अखण्ड भारत विवादमा अशोकको साम्राज्य मात्र देखाउने स्पष्ट पारेका थिए । मित्र राष्ट्रहरूले यो बुझ्नेछन्। उनले भनेका छन् पाकिस्तानलाई बिर्सिदेउ, यो बुझ्ने क्षमता उनिसँग छैन । यो राजनीतिक मुद्दा होइन । यो सांस्कृतिक नक्सा हो ।
समाचारमा अखण्ड भारत विवादमा नेपाल सरकारले केही नबोले पनि विपक्षी दल आक्रमक बन्दै गएको लेखिएको छ । अखण्ड भारतको यो नक्साको नेकपा एमालेलगायत विपक्षी दलहरूले विरोध गरेका छन् ।
बहादुर शाहको शासनकालमा नेपालको भूभाग पूर्वमा टिस्टा नदीदेखि पश्चिममा सतलज नदीसम्म फैलिएको थियो । तर नेपालले अंग्रेजसँगको युद्धमा आफ्नो भूभागको ठूलो हिस्सा गुमायो । युद्धपछि मेचीदेखि टिष्टा र महाकालीदेखि सतलजसम्मको भूभाग स्थायी रूपमा भारतमा विलय भयो ।
सन् १८१६ मार्च ४ मा नेपाल र इस्ट इन्डिया कम्पनीबीच भएको सुगौली सन्धिले नेपालको भूभाग मेची–महाकाली नदीमा परिणत गरेको थियो। बालेनको कार्यालयमा रहेको ‘ग्रेटर नेपाल’ नक्सामा पूर्वी टिस्टादेखि पश्चिम कांगडासम्मका क्षेत्रहरू समावेश छन् जुन हाल भारतीय भूभाग हो।
सुगौली सन्धिपछि नेपालले आजको तुलनामा ६० प्रतिशत भूभाग गुमाएको थियो । जुन भुभाग ग्रेटर नेपालमा समावेश छन् । यसअघि भारतीय संसदमा राखिएको नक्साबारे प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले भारतका अधिकारीहरुसँग कुरा गरेको बताएका थिए ।
तर परराष्ट्रमन्त्री एनपी साउदले भने भारतीय टेलिभिजन आजतकसँगको कुराकानीका क्रममा आफूलाई त्यसबारे कुनै जानकारी नै नभएको जवाफ दिएका थिए । उता छिमेकी बंगलादेशले आफ्नो भूगोलसहितको नक्सा राखिएको विषयमा भारत सरकारसँग स्पष्टीकरण सोधिसकेको छ ।
