१६ पुष,काठमाण्डौ ।
अंग्रेजी वर्ष २०२३ आजबाट सकिदैछ । यस वर्ष नेपालका लागि पनि चरम सत्ताको खेलदेखि महाविपत्ति र विभिन्न काण्डहरु देखापरे ।२०२३ सुरु हुनुअघि एमाले, माओवादी, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीलगायतको समर्थनमा दाहाल प्रधानमन्त्री भए । चुनावमा गठबन्धन गरेको कांग्रेसले प्रधानमन्त्री नदिएपछि दाहाल एमाले समक्ष पुगे । दाहाल सरकारमा पहिलो पटक नयाँ दल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी सहभागी भयो ।
तर रास्वपाबाट उपप्रधान तथा गृहमन्त्री भएका सभापति रवि लामिछानेको । नागरिकता पुनः प्राप्त गर्दा प्रक्रिया पुरा नगरेको भन्दै संसद पद खारेज गरेपछि उनी मन्त्री र सांसदबाट पद मुक्त भए । यसैवर्ष ३ स्थानमा सम्पन्न उपनिर्वाचनमा रास्वपाबाट रवि लामिछाने, स्वर्णिम वाग्ले तथा जसपाबाट उपेन्द्र यादव निर्वाचित भए ।
२४ फेब्रुअरी २०२३ मा एमाले र माओवादीको गठबन्धन भत्किएपछि पुन कांग्रेस, माओवादी, जसपा र एकीकृत समाजवादी, लोकतान्त्रिक समाजवादी, जसपा, नागरिक उन्मुक्ति र जनमोर्चा नेपालको गठबन्धन बन्यो । एमाले, माओवादी, रास्वपा गठबन्धन भत्किएपछि राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति नयाँ गठबन्धनले भागबण्डा गरे ।
एमालेका ८ मन्त्रीहरु ९ मार्च २०२३ मा सरकारबाट बाहिरिए । ९ मार्चमा नेपालको तेस्रो राष्ट्रपतिमा कांग्रेस नेता रामचन्द्र पौडेल निर्वाचित भए । उनले एमाले उपाध्यक्ष सुवासचन्द नेम्वाङलाई पराजित गरी निर्वाचित भए् । उनी पूर्वसभामुख थिए । त्यस्तै १७ मार्चमा रामसहाय यादव उपराष्ट्रपतिमा विजयी भएका थिए । नेम्वाङलाई यसै वर्ष गुमाउनु पर्याे । १२ सेप्टेम्बर मा निधन भयो ।
यो नेपालको राजनीतिमा अपूरणीय क्षति भयो । प्रधानमन्त्री दाहालले यो वर्ष भारत र चीनको औपचारिक भ्रमण गरी सन्तुलित सम्बन्ध विस्तार गर्ने प्रयास गरे । ३१ मेमा भारत र २२ सेम्टेम्बेरमा चीन भ्रमण गरेका थिए । अमेरिकाको न्यूयोर्कमा भएको संयुक्त राष्ट्र संघीय महासभालाई सम्बोधन गरी दाहाल उतैबाट चीन भ्रमणमा गएका थिए ।
दाहालले भारत भ्रमणका क्रममा दश वर्षमा दश हजार मेगावाट बिजुली निर्यात गर्ने दीर्घकालीन सहमति गरे । तर उनले यसअघि उठाउँदै आएको नेपालको भूमि लिपुलेक, कालापानी, लिम्पियाधुराबारे भारतसँग औपचारिक वार्ता गरेनन् । प्रधानमन्त्री दाहालको मन्त्रिपरिषद्लाई पूर्णता दिन करिब आठ महिना लाग्यो ।
मन्त्रिपरिषद्लाई पूर्णता दिन १२ पटक मन्त्री थप्नु प¥यो । दाहाल सरकारले नेपालीलाई नक्कली भुटानी शरणार्थी बनाएर अमेरिका पठाउने प्रकरणमा ‘हाइप्रोफाइल’ नेतालाई पक्राउ गर्याे ।भुटानी शरणार्थी प्रकरणका १० मे २०२३ कांग्रेस नेता बालकृष्ण खाण पक्राउ परे । त्यही प्रकरणमा मे १४ मा एमाले सचिव टोपबहादुर रायमाझी पनि पक्राउ परे ।
यो प्रकरणमा तत्कालीन गृहमन्त्रीका सुरक्षा सल्लाहकार ईन्द्रजीत राई, सचिब टेकनारायण पाण्डे पक्राउ परे । त्यसको केही समयपछि भुटानी शरणार्थी नेता टेकनाथ रिजाल पनि पक्राउ परे । पाटन उच्च अदालतले १४ डिसेम्बर मा ३० लाख धरौटीमा खाणलाई रिहा गर्ने आदेश ग¥यो । त्यस्तै सरकारले ललिता निवास जग्गा हिनामिना प्रकरणको फाइल पनि यही वर्ष खोल्यो ।
प्रकरणमा मुछिएका १८ जनालाई पक्राउ गरी अनुन्धान अघि बढायो । यो प्रकरणमा हिरासतमा रहेका भाटभटेनी सुपरमार्केटका सञ्चालक मीनबहादुर गुरुङलगायत १८ जनालाई जिल्ला अदालत काठमाडौंले १० सेप्टेम्बरमा धरौटीमा छाड्न आदेश दियो । ललिता निवास प्रकरणमा पूर्व प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई र माधवकुमार नेपालमाथि अनुसन्धान अघि नबढेको भन्दै नागरिक समाजका प्रतिनिधिले असन्तुष्टि जनाए ।
राजस्व अनुसन्धान विभागले ३ जुलाईमा भन्सारबाट बाहिरिएको हङकङबाट ल्याएको करिब ६० किलो सुन बरामद ग¥यो । त्यस्तै ७ डिसेम्बरमा दुबईबाट तस्करी भएको १४ किलो सुन त्रिभुवन अन्तराष्ट्रिय विमानस्लमा बरामद भएको थियो । यो वर्ष सुन काण्ड पनि निकै चर्चित भयो । २०२३ मा सबैलाई झस्काउने गरी यति एयरलाइन्सको एटीआर विमान पोखरामा दुर्घटना भयो ।
नयाँ वर्ष सुरु भएकै महिना २३ जनवरीमा काठमाडौंबाट पोखरा उडेको विमान सेती खोंचमा दुर्घटना भयो । दुर्घटनामा चालक दलसहित सबै ७२ को मृत्यु भएको थियो । अक्टोबरमा इजरायलमा ‘अर्न एण्ड लर्न’ कार्यक्रममा कृषि पढ्न गएका १० विद्यार्थीको हमासद्वारा हत्या गरियो ।
सरकारले युद्धका कारण इजरायलमा जोखिममा रहेका नेपालीलाई जहाज पठाएर उद्धार ग¥यो । रुस युक्रेन युद्धका क्रममा पनि ६ नेपालीको ज्यान गयो । ३ नोभेम्बरमा जाजरकोट रामीडाँडा केन्द्रबिन्दु बनाएर आएको भूकम्पले रुकुम पश्चिम र जाजरकोमा ठूलो भौतिक र मानवीय क्षति पु¥यायो । भूकम्पमा परी दुई जिल्लामा गरी १५७ को मृत्यु र १९७ घाइते भए ।
यसै वर्ष निजी दूरसंचार एनसेलको शेयर किनबेचले राजनीति तरंगित बन्यो । सरकार संचालनको एक वर्ष पुगेको अवसरमा प्रधानमन्त्रीले राष्ट्रको नाममा सम्बोधन गर्दै विभिन्न प्रतिवद्धता जनाए । वर्षको अन्त्यमा सन् २०२३ सकिन दुई दिनअघि काठमाडौंको बालकुमारीमा दक्षिण कोरिया काम गर्न जान पाउँ भन्ने दुई युवा प्रहरीबाट मारिए । यो घटनाबाट सरकारले चौतर्फी आलोचनाको समाना गर्नुपरेको छ ।
