१९ माघ, काठमाण्डौ ।
तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले शाही सम्बोधन मार्फत शासन सत्ता आफ्नो नियन्त्रणमा लिएर ‘राजनैतिक कु’ गरेको दिन, आज माघ १९ । ज्ञानेन्द्रले २०६१ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई हटाई प्रत्यक्ष शासन सत्ता आफ्नै हातमा लिएका थिए । राजाले प्रधानमन्त्री हटाएर शासन सत्ता लिएको सम्झनामा नेपालमा माघ १९ लाई प्रजातन्त्रमाथि ‘कु’ भएको दिनका रूपमा सम्झने गरिन्छ ।
उनले आफ्नो शाही घोषणामा भनेका थिए, राष्ट्रियता, राष्ट्रिय एकता र सार्वभौमिकता बचाउन, देशमा शान्ति सुरक्षा कायम राख्न, देशलाई कुनै कारणबाट पनि बिग्रँदो स्थितिबाट बचाउने जिम्मेवारी पनि हामीमा भएकाले नेपाल अधिराज्यको संवैधानिक रीतिथिति र हामीबाट प्रयोग भइ आएको राजकीय सत्ताको प्रयोग गरिबक्सी नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ को मर्म र भावनाअनुरूप संविधानको धारा २७ को उपधारा (३) लाई समेत विचार गरी देशमा शान्ति सुरक्षाको पुनर्स्थापना तथा प्रजातान्त्रिक व्यवस्थालाई शीघ्र क्रियाशील तुल्याउने जनताको चाहना पूरा गर्न हामीबाट वर्तमान मन्त्रिपरिषद् आजैबाट विघटन गरिबक्सेका छौँ ।
अब गठन हुने मन्त्रिपरिषद् हाम्रै अध्यक्षतामा हुनेछ । आगामी तीन वर्षभित्र देशमा शान्ति सुव्यवस्था मिलाइ प्रभावकारी सुधार गरेर बहुदलीय प्रजातन्त्रलाई फेरि सक्रिय तुल्याउन अब गठन हुने मन्त्रिपरिषद् प्राथमिकताका साथ लाग्नेछ । यही कु कै कारण नेपालको राजतन्त्र सदाका लाथि अनत्य भएको थियो ।
त्यसैले आजको दिनलाई नेपालको राजनीतिक इतिहासका लागि कालो दिन र राजतन्त्र अन्त्यको जग हालेको दिनका रुपमा स्मरण गर्ने गरिन्छ । तत्कालीन राजाको यो कदमले तत्कालीन ७ दल र नेकपा माओवादीलाई नजिक तुल्याएको थियो । त्यसपछि दिल्लीमा भएको १२ बुँदे सहमतिको जगमा २०६२–६३ को जनआन्दोलन भएको थियो ।
सात दल र माओवादीबिच सहमति भई सुरु भएको जनआन्दोलनको प्रतिफलस्वरुप पछिल्लो राजनीतिक परिवर्तन सम्भव भएको हो । त्यसैको जगमा भएको पहिलो संविधानसभाले मुलुकमा राजतन्त्रको अन्त्य गरी गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो । यससँगै पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र नारायणहिटी छाडेर नागार्जुन जान बाध्य भएका थिए ।
त्यही आन्दोलनको सफलतापछि वि.सं. २०६१ माघ १९ गते तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले गरेको शाही घोषणा २ सय ४० वर्षे राजतन्त्र अन्त्यको कारण बन्न पुग्यो । प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई बर्खास्त गरी ज्ञानेन्द्रले शासनसत्ता हातमा लिएका थिए । उनको यो कदमले राजनीतिक दलहरू आक्रोशित मात्र भएनन्, एक भएर राजतन्त्रविरुद्ध संघर्ष समेत गरे ।
सो आन्दोलनको बलमा २ सय ४० वर्षे राजतन्त्र ढल्यो । सधैका लागि संविधानसभाबाट जारी भएको संविधानत राजतन्त्रको विधिवत अन्त्य भएपनि राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी त्यही गणतान्त्रिक नेपालको संविधानको जगमा उभिएर फेरि राजतन्त्रको वकालत गर्दै आएको छ । उसले राजसंस्था पुनस्थापनाका लागि निर्णायक अभियानको घोषणा समेत गरिसकेको छ । राजाबाट जनता बनेका ज्ञानेन्द्र समेत विभिन्न माध्यामबाट जनतासँग नजिकिदै आएका छन् ।
