१५ साउन , काठमाण्डौ।
२०७९ माघ १ गते पोखरामा भएको यति एयरलाइन्सको विमान दुर्घटना अघिको ककपिट भ्वाइस रेकडर्स (सीभीआरए) सार्वजनिक भएको छ । यती एयरलाइन्सको एटीआर ७२ नाइन एन–एनएनसी जहाज दुर्घटनामा परि ७२ जनाको निधन भएको थियो ।
काठमाडौंबाट १० बजेर ३२ मिनेटमा उडेको विमान १०ः५० मिनेटमा अन्तिम पटक टावरसँग सम्पर्कमा आएपछि दुर्घटनामा परेको थियो । उक्त एटीआर जहाज पाइलट कमल केसी र कोपाइलट अन्जु खतिवडाले उडाएका थिए । जहाज उडाएका पाइलट केसी प्रशिक्षक पाइलट थिए भने उनले २० वर्षभन्दा बढी समयदेखि जहाज उडाउँदै आएका थिए ।
सार्वजनिक भएको ककपिट भ्वाइस रेकडर्स सीभीआरएको अडियो अनुसार कोपाइलट खतिवडालाई पाइलट केसीले विमान अवतरणअघि प्रशिक्षण दिइरहेको सुन्न सकिन्छ । सार्वजनिक ककपिट भ्याइस रेकर्डमा पाइलट र को पाइलटबीच दुर्घटनाअघिको कुराकानी सुन्न सकिन्छ ।
यस्तो छ उनीहरुको कुराकानी
पाइलटः अहिले हामी वान जिरो डेभिड सिक्स फाइभ । अहिले फाइभ थ्री भएपनि टेरेन (डाँडा) आउँदैन रछ । हामी सिक्स फाइभ धेरै माथि पो रहेछौं त पहिला । अब हेयरिङ मोड तिर जाऔं अलिक राइट तिर बस यसले ठिक लादैन राइट हेरियङ थीवानजिरो हेयरिङ ।
कोपाइलटः हजुर ।
पाइलटः वानवानफाइभ छ । त्यहाँ त्यसमा चाँही बल्ल सेटल हुन्छ रनवे वानटु जिरो चाँही वानवानफाइभमा सेटल हुन्छ ।
कोपाइलटः ए..ए..
पाइलटः झर्दै जाउँ फोरवान सम्म झरेहुन्छ । अनि पहिला पुरानो पासमा पार है सानो ठाउँमा ।
कोपाइलटः ए.. हुन्छ हुन्छ ।
पाइलटः तिमी जेट स्ट्रिममा हुँदा त गरेको हो त सबै ।
कोपाइलटः हो हो.. गरेको हो ।
पाइलटः त्यो पासमा थ्री थाउजेण्ड फाइभ हन्ड्रेजजति झर्ने फ्लाप्ससहित लिएर है । उ त्याँ रनवे भिजुवल छ । अझै राइटमा बस राइट ह्या्ड डाउन, ए लेफ्ट ह्याण्ड डाउन ।
पाइलटः पुरानो एयरपोर्टमा बेस बनाउ है ।
कोपाइलटः बेस बनाउनु परो ?
पाइलटः हजुर, टु टुलाई बेस बनाएर भीओआर हेर ।
कोपाइलटः अँ । भिजुअल..
पाइलटः त्यसपछि कन्टिन्यू टर्नको टर्न नै गर है ।
पाइलटः फोर फाइभ, १७० स्पिड ठिकै छ ।
कोपाइलटः हजुर ।
पाइलटः अ ठ्याक्क त्यो डाँडामा ।
कोपाइलटः ओके ।
पाइलटः धेरै जनालाई गराइसकेँ । कम्फर्टेबल नै छ त्यस्तो अनकम्फर्टेबल छैन । बिहान मात्र हो अर्लि मर्निङमा चाँही डाइरेक्ट आँखामा घाम आउँछ अनि मिस्ट (तुँवालो) हुन्छ। त्यतिले मात्र हो ।
कोपाइलटः अब यो ५ माइल्स बाट चाँही झर्ने । होइन त अब ?
पाइलटः ओके । डाउन टू थ्री थाउजेन्ड । फाइनलमा चाहीँ थ्री थाउजेन्डमा ठिक्क हुन्छ ।
(टावरसँग पाइलटले विमान अवतरणका लागि सम्पर्क गर्छन्)
पाइलटः पोखरा एती एयरलाइन्स सिक्सनाइनवान । ड्राइभिङ लेफ्ट एन्ड डाउन फर रन वे वानटु ।
(ल्यान्डिङ गर्न अनुमति प्राप्त भएको अस्पष्ट कुराकानी)
पाइलटः त्यो दुईवटा डाँडाको बीचमा ल्याउँ है । थ्री फाइभ मात्र र धेरै तल पनि नजाउ । धेरै टेरेन आएको आइगर्छ । त्यो रेडियो नेपालको टावर याद गरेको थिएन होला उ त्यो चाँही हो त्यो ठूलो । डाँडाको अलि यता । धेरै लङ बनाउन खोज्यौं भने त्यो टावर तिर पुग्छ नि फेरि । त्यता जानु हुँदैन ।
पाइलटः ओके अब डाउन ।
कोपाइलटः अब म्यानुअल लिने हो सर ?
पाइलटः ए पर्दैन । एकछिन ठिकै छ । सिधा गइन्जेल पर्दैन । त्यसपछि लास्टमा चाँही म्यानुअल ।
केही सेकेन्डपछि ।
पाइलटः ल अब यहाँबाट चाँही म्यानुअल लिए हुन्छ ।
(ककपिटमा टुँ‘टुँ.. आवाज आउँछ ।)
कोपाइलटः ओके ।
पाइलटः फ्ल्यास लिभर वान फिफ्टी । फ्लाप्स थर्टी झर्दै जाउँ है ।
पाइलटः रेडि फर ल्यान्डिङ । ल्यान्डिङ गियर‘
कोपाइलटः डाउन ।
पाइलटः फ्लाप्स
कोपाइलटः थर्टी ।
पाइलटः ट्रान्समिसन
कोपाइलटः टेकअफ
(अस्पष्ट निर्देशन र जवाफ)
पाइटलः एक्सटर्नल लाइट ।
कोपाइलटः अन ।
कोपाइलटः के आयो ?
पाइटलः हेर ।
कोपाइलटः एयर लिफ्ट भनेर आइरहेको छ ।
(ककपिटमा जहाजको उचाइ संकेत ध्वनी बज्छ ।)
कोपाइटलः कन्टिन्यु टर्न होइन ?
पाइटलः हो ।
पाइलटः यो नयाँ एयरपोर्ट पट्टी अलिक तलै ।
कोपाइलटः तलै जानु परो ?
पाइलटः होइन होइन तल होइन । यो यत्तिकै ठिक छ पावर हाल है ।
कोपाइलट (आत्तिँदै)ः पावरै आएन । (झन् डराउँदै) पावरै आएन त ।
(रनवे वानटुमा ल्यान्ड गर्न एटीसीको संकेत)
पाइलटः पावर.. अगाडि हाल्नु परो नि !
कोपाइलट (डराउँदै)ःआएन सर, टर्क नै आएन के सर ।
पाइलटः यता जाउ त ।
कोपाइलटः यो डुअल ल्यान्डिङ है सर ।
पाइलटः हँ ।
कोपाइलटः टर्क नै आएन के सर । यो आउनुपर्ने नि त टर्क यतातिर के सर । ओके..
पाइलटः के भयो ?
(जहाजमा खतराको संकेत टुँ..टुँ..टुँ..टुँ‘ आवाज आउँछ,त्यसपछि कोपाइलट चिच्याएको आवाज आउँछ)
त्यसपछि बिमान सेती नदी खोँचको डिलमा बजारिन पुग्छ । अध्ययन प्रतिवेदनले पनि यो विमान दुर्घटनामा चालक दलको कमजोरी रहेको बताएको छ । विमान दुर्घटनापछि सरकारले जाँचबुझ आयोग गठन गरेको थियो ।
पूर्वसचिव नगेन्द्रप्रसाद घिमिरे संयोजकत्वको जाँचबुझ आयोगले करिब ९ महिना लगाएर प्रतिवेदन तयार गरेको थियो । उक्त प्रतिवेदनमा जहाजको दुर्घटनामा चालक दलको कमजोरी रहेको निष्कर्ष निकालिएको थियो ।
प्रतिवेदनमा चालकको त्रुटि नै दुर्घटनाको ‘मुख्य सम्भावित कारण हुन सक्ने उल्लेख गरिएको हो । विमान उडाइरहेका पाइलटले त्रुटिपूर्ण रूपमा दुवै ‘कन्डिशन लिभर’ तान्दा इन्जिन बन्द भई दुर्घटना निम्तिएको हुन सक्ने प्रतिवदेनमा उल्लेख गरेको छ ।
पाइलट र को पाइलटबीचको कुराकानीमा पनि मौसममा कुनै समस्या नभएको सुन्न सकिन्छ । जहाज चलाइरहेको को–पाइलटले ‘फ्ल्याप–३०’ भन्दा ‘इन्स्ट्रक्टर पाइलट’ले दुवै कन्डिशन लिभरहरू तानेको हुन सक्ने सम्भावित कारण देखिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ ।
त्यसरी पाइलटले दुवै कन्डिशन लिभरहरू तानेपछि जहाज ‘फेदर पोजिशन’मा गएको र अगाडि बढ्न नसकेको कारण खसेर दुर्घटना भएको हुन सक्ने आयोगको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । चालकले झुक्किएर ‘कन्डिशन लिभर’हरू तानेको हुन सक्ने सम्भावना देखिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ ।
