१४ भदौ , विराटनगर।
विश्वमा दुई चिन्ताजनक, रुस–युक्रेन युद्ध र गाजापट्टीमा हमासलगायतका समूहहरुसंग इजरेलले सुरु गरेको युद्धले विश्वलाई नै विभाजित गरिरहेका बेला दुई महाशक्ति अमेरिका र चीन भने आफ्नो तनावपूर्ण सम्बन्धलाई सुधार्ने प्रयासमा जुटेका छन् । यही प्रयास अन्तर्गत अमेरिकाका राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार ज्याक सुलिभान चीन पुगेका छन् । उनले विहीबार चीनका राष्ट्रपति सि जिनपिंगसंग भेटवार्ता गरेका छन् ।
यसलाई दुई देशबीचको सम्बन्ध सुधारका निम्ती ठूलै कदम मानिएको छ । यद्यपी यसबीच के प्रश्न उठिरहेको छ भने, चीनले अमेरिकासंग मित्रताको हात त बढाएको छ तर ताइवान र दक्षिण चीन सागरका साथै ट्रेड विवादमा पनि दुई देशले अब कस्तो बाटो तय गर्लान् ? किनभने चीनले ताइवानलाई आफ्नो अभिन्न हिस्सा मान्दछ, यता अमेरिका ताइवानलाई हतियारसहित अन्य सहयोगका लागि तम्तयार बसेको छ । उसले ताइवानको रक्षा गर्न कानून नै बनाएर बसेको छ ।
चीनले यसलाई लिएर अमेरिकालाई कयौं पटक चेतावनी पनि दिइसकेको छ । यता दक्षिण चीन सागरमा पनि टकराव कै स्थिति छ । साथै व्यापार सम्बन्धी मुद्दाहरुमा पनि दुवै महाशक्तिहरुको टकराव पहिलादेखिनै जगजाहेर छ । यसबीच चीनका राष्ट्रपति सि जिनपिंगले ज्याक सुलिभानसंगको भेटपछि विहीबार निकै महत्वपूर्ण बयान दिएका छन् । उनले भने ‘दुवै देशको अवस्थामा परिवर्तन आउनुका साथै अमेरिका–चीनबीच को सम्बन्धमा पनि व्यापक बदलाव आइसकेको छ ।
यसको बावजूद दुवै देशको द्विपक्षीय सम्बन्धलाई स्थायी र बलियो बनाउनका लागि बेजिंगको लक्ष्यमा कुनै बदलाव आएको छैन ।’ यस्तै अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनले पनि चिनियाँ राष्ट्रपतिसँग आगामी केही हप्तामा वार्ता गर्न आतुर रहेको सुलिभानले उनलाई सुनाएका थिए । सन् २०१६ पछि चीन भ्रमण गर्ने पहिलो अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार सुलिभानले बेइजिङमा तीन दिनसम्म चलेको वार्तापछि सीसँग भेटवार्ता गरेका हुन् ।
अमेरिकी सहयोगी जापान, फिलिपिन्ससँग चीनको सुरक्षासम्बन्धी विवाद बढेका समय सुलिभानले बेइजिङको भ्रमण गरेका हुन् । बेइजिङको अलङ्कृत ‘ग्रेट हल अफ द पिपुल’मा बिहीबार सीसँगको भेटमा उनले भने, ’राष्ट्रपति बाइडेन आगामी हप्ताहरूमा तपाईंसँग फेरि संवाद गर्न उत्सुक हुनुहुन्छ ।’ उनले अगाडि भने, ’राष्ट्रपति बाइडेन साउथ चाइना सी क्षेत्रमा देखिएको समस्यालाई जिम्मेवारीपूर्वक व्यवस्थापन गर्न र यसका कारण प्रतिस्पर्धा द्वन्द्व वा मुठभेड नहोस् भन्नेमा प्रतिबद्ध हुनुहुन्छ ।
राष्ट्रपति बाइडेनले जहाँ आफूहरूको हित मिल्छ त्यहाँ मिलेर काम गर्न सकियोस् भन्नेमा दृढ हुनुहुन्छ ।’ चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार चीन र अमेरिकाबीच वैचारिक भिन्नताका रहेपनि यसलाई वार्ता र छलफलका माध्यमबाट समाधान गर्दै अघि बढ्न सकिनेमा चीन विश्वस्त रहेको भेटमा चिनियाँ राष्ट्रपति सीले सुलिभानसँग बताएका छन् ।’
चीन–अमेरिका सम्बन्धको स्थिर, स्वस्थ र दिगो विकासको लक्ष्यप्रति चीनको प्रतिबद्धतामा कुनै परिवर्तन आएको छैन,’ भेटमा सीले भने । ’हामीलाई विश्वास छ अमेरिका र चीनले मिलेर अघि बढ्नेछन्,’ चिनियाँ राष्ट्रपति सीलाई उद्धृत गर्दै सुलिभानले भने । ज्याक सुलिभानले चीनका राष्ट्रपतिका साथै विदेश मन्त्री वांग यी र सेंट्रल मिलिट्री कमिशनका उपाध्यक्षसंग पनि भेटवार्ता गरेका छन् ।
बुधबार सुलिभान र उच्च कूटनीतिज्ञ वाङले आफ्ना नेताहरूले आगामी हप्ताहरूमा वार्ता गर्ने योजनाबारे छलफल गरेका थिए । भेटवार्ता पछि दुवै पक्षले भनेको छ कि उनीहरु सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउने पक्षमा छन् । यद्यपी पछिल्लो समय विवादित सामुद्रिक क्षेत्रमा चीनको बढ्दो आक्रामक दृष्टिकोणलाई लिएर उनीहरूबीच तनाव बढेको देखिन्छ ।
सन २०१८ पछि चीन र अमेरिकाबीचको सम्बन्ध थप तितो भएको छ । रणनीतिक र रक्षाका साथै व्यापारका मुद्याहरुमा पनि दुवै देशहरु टकरावको स्थितिमा छन् । सुरक्षासंग जोडिएका विषयबाहेक अटोमोबिल र सोलर प्यानल उत्पादनलाई लिएर पनि गहिरो मतभेद रहेको छ। वाशिंगटन र बेजिंगबीच तनावको मुख्य कारण चाहीँ ताइवान र दक्षिण चीन सागरकै विषय हो ।
ताइवानपछि दक्षिण चीन सागरको मुद्याहरुमा बेजिंगको अन्य कयौं देशहरुसंग पनि गहिरो मतभेद छ । चीन साउथ चाइना सीको अधिकांश क्षेत्रमा आफ्नो अधिकार दाबी गर्छ । यस क्षेत्रमा फिलीपीन्ससंग चीन टकरावको स्थितिमा पुगिसकेको छ । यो विवादमा अमेरिका पनि सामेल भएको छ । वाशिंगटन साउथ चाइना सीलाई अंतर्राष्ट्रिय व्यापारका लागि स्वतन्त्र क्षेत्र मान्दछ ।
साथै अन्य देशहरुको दाबीलाई पनि समर्थन गर्दछ । चीनलाई भने अमेरिकाको यो रुप मन परेको छैन । चीन यस क्षेत्रमा कुनै पनि अन्य देशको हस्तक्षेपलाई स्वीकार गर्दैन । यस्ता धेरै विवादीत विषयहरु त छदैछन्, साथै इलेक्ट्रिक भेहिकल (इभी)लाई लिएर पनि दुवै देशहरुबीच विवाद गहिरो बन्दै गएको छ । यस्तोमा अब अमेरिका र चीनले आफ्नो सम्बन्धलाई कसरी अगाडी बढाउँलान् भन्ने गम्भीर प्रश्न छ ।
यसबारे आफ्ना टिप्पणी अवस्य व्यक्त गर्नुहोला । ताजा खबरका लागि नेपाल टाइम्स्को अनलाइन पोर्टल डब्लु डब्लु डब्लु डट नेपाल टाइम्स् डट नेटमा गएर हेर्न सक्नु हुनेछ । यसैगरि हाम्रो युट्युव च्यानल र फेसबुक पेज पनि अवस्य भिजिट गर्नुहोला । तपाईले गर्नु भएको लाइक, कमेन्ट, सेयर र सब्क्राइबका लागि धेरै धन्यवाद । नेपाल टाइम्स् हेर्दै गर्नुहोला नमस्कार ।
