२१ भदौ , एजेन्सी ।
नेपाल विश्वमै प्रदूषित हुने देशहरु भित्र परिसकेको छ । जाडो सकिनासाथ पछिल्लो वर्षदेखि सुख्खा मौसममा प्रदूषणको समस्या पनि फर्किदै आएको छ । कयौ पटक विश्वमै सर्वाधिक प्रदूषित बनेको देशको राजधानी काठमाडौं यसपटक नबन्ने गरी अहिलेसम्म खास पहल र कामहरु भएका छैनन् । जुन तपाई हामीलाई बिरामी बनाउन पर्याप्त हुनेछ ।
धुवाँको चापका कारण धेरै दिन आकाश नदेख्ने, मास्क लगाउनु पर्ने हुनेछ । त्यसपछि विद्यालय र कलेज पनि प्रभावित हुनेछन् । छिमेकी राष्ट्र चीनको पनि यस्तै खराब अवस्था थियो । तर संयुक्त राष्ट्रसंघको प्रतिवेदनले चीनले धेरै हदसम्म प्रदूषण नियन्त्रण गरेको जनाएको छ । चीन मात्र होइन, युरोपेली देशहरूमा पनि धेरै सुधार भएको छ ।
प्रतिवेदनका अनुसार चीन र युरोपमा मानव उत्सर्जनमा आएको कमीका कारण पीएम २.५ को स्तर पनि घटेको छ । चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र देशका वरिष्ठ नेताहरूले प्रदूषणको चुनौतीलाई गम्भीरताका साथ लिएका छन्। जसअन्तर्गत प्रदुषणकारी कलकारखाना तथा उद्यमहरू बन्द गर्नुका साथै हरित र नयाँ ऊर्जाको प्रयोगमा जोड दिइएको थियो । जसको परिणाम आज देखिँदैछ ।
किनभने यति ठूलो जनसङ्ख्या भएको देश भए पनि वातावरण संरक्षणसँगै उद्यम सञ्चालन गर्न सजिलो छैन । यसका बाबजुद चीनले आफ्नो इच्छा देखायो र यो समस्या समाधान गर्न काम ग¥यो। साथै, बेइजिङमा वातावरणीय अवस्थालाई थप सुधार गर्ने प्रयासको रूपमा सन् २०३५ सम्ममा ५ हजार कि.मी. भन्दा लामो हरितमार्ग सञ्जाल स्थापना गर्ने कुरा भइरहेको छ ।
बेइजिङ म्युनिसिपल कमिसन अफ प्लानिङ एण्ड नेचुरल रिसोर्सले हालै सार्वजनिक गरेको योजनाअनुसार यो हरितमार्गले सहरका तराईलाई पहाडी क्षेत्रसँग जोड्ने काम गर्नेछ। जसले मानिसहरूलाई साइकल चलाउनको लागि फरक र विशेष रुट मात्र दिने छैन, वातावरणको गुणस्तरमा पनि सुधार गर्नेछ। पीएम २.५ किन यति खतरनाक छ ? यसको बारेमा जानौं ।
जनस्वास्थ्यविद्का अनुशार पिएम भनेको कणात्मक पदार्थ हो। यी प्रदूषणका धेरै सूक्ष्म कण हुन् जसका कारण प्रदूषण हुन्छ। यी कणहरूको व्यास २ दशमलप ५ माइक्रोमिटर वा कम हुन्छ । यी कण स्वास्थ्यका लागि निकै खतरनाक हुन्छन् । विशेष गरी यदि हामी यी कणहरूसँग लामो समयसम्म सम्पर्कमा रह्यौं भने यसले हाम्रो स्वास्थ्यलाई नराम्रो असर गर्छ।
तिनीहरूको बारेमा भनिन्छ कि तिनीहरू हाम्रो फोक्सो हुँदै हाम्रो रक्तनलीहरूमा पुग्छन्, यी कणहरू प्रायः जीवाश्म इन्धन, जंगलको डढेलो र मरुभूमिमा उड्ने धुलोबाट उत्पन्न हुन्छन्। र चीन यी सबै गतिविधि नियन्त्रण गर्न सफल भएको छ। विश्व मौसम विज्ञान संगठन डब्लूएमओले उत्तरी अमेरिकाको जंगलमा लागेको डढेलोका कारण सन् २००३ देखि २०२३ सम्मको औसतभन्दा बढी पीएम २.५ कण उत्पादन भएको जानकारी दिएको छ ।
त्यसैगरी मानव तथा औद्योगिक गतिविधिका कारण बढ्दो प्रदूषणका कारण नेपालमा पीएम २.५ को स्तर सामान्यभन्दा धेरै बढी थियो । नेपाल भारत, पाकिस्तान र बंगलादेश जस्ता देशहरू बीच भूराजनीतिक भिन्नता हुन सक्छ । तर जब प्रदूषणको सामना गर्ने कुरा आउँछ, यी देशहरू एउटै डुङ्गामा छन्। वायु प्रदूषणको जाँच आँखाले देख्न नसकिने पीएम १० र पीएम २.५ को मापदण्डमा जाँचिन्छ ।
पीएम १० भनेको हावामा आउने धुलोमा मिसिने कणहरुसँग सम्बन्धित छ भने पीएम २.५ भनेको कार्बन मोनोअक्साइड, सल्फर, नाइट्रोजन अक्साइड जस्ता हानिकारक ग्यासहरुसँग सम्बन्धित छ । काठमाडौंको हावामा चाँही यस्ता विषाक्त ग्यासको मात्रा उच्च भेटिएको छ । विज्ञहरुका अनुसार बाहिर हावाबाट आएको श्वासनली र नलिकाबाट आउने अक्सिजन रगतसम्म पुग्ने गर्छ र रगतमा रहेको बिकारको पदार्थ कार्बन डाइअक्साइडलाई नलिकाबाट फोक्सोको श्वासनलीबाट बाहिर फाल्ने क्रम रक्तसञ्चार प्रणालीमा चलिरहन्छ ।
पीएम २.५ ग्यासेस पार्टिकलहरू स्वास्थ्यका लागि खराब खालका हुन्छन् । यी ग्यासहरू श्वासनली हुँदै भित्र छिर्छन् । ती हानिकारक पदार्थहरू विभिन्न अंग हुँदै रगतसम्म पुग्छन् र रगतका भित्ताहरूलाई कडा बनाइदिन्छन् । जसले रक्तचाप बढाउँछ । रक्तचाप बढेपछि सामान्य अवस्थामा भन्दा प्रदूषणयुक्त ठाउँमा बसेको मान्छेमा हृदयघात र स्ट्रोकको सम्भावना १० गुणासम्म बढेर जान्छ । यसरी वायु प्रदूषणले नै स्ट्रोक र हृदयघातको समेत प्रचूर सम्भावना बढाइदिन्छ ।
