१६ कार्तिक , काठमाण्डौ।
नेपालमा समेत प्रत्येक वर्ष १२ अगस्टमा अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस मनाउदै आइरहेका छ । युवा दिवसमा युवा पुस्ताको भुमिका चुनौतिहरु र भविष्यको सम्भावनालाई उजागर गर्न वहसहरु हुने गरेका छन् । युनेस्कोका अनुसार ,विश्वभर ६ लाखभन्दा बढी युवा शिक्षा प्रणालीबाट बाहिर छन् । यसका विभिन्न कारण छन् ।
कतिपय देशका युवामा डिपे्रसन, चिन्ता र अन्य मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या बढिरहेका छन् । आविष्कार गर्न, राजनीतिक परिवर्तन गर्न वा समृद्धि ल्याउन युवाहरुकै भुमिका विशेष हुन्छ । यस्तो भूमिकामा नेपालमा युवाको अवस्था कस्तो छ त ? यो प्रश्न गहन छ ।
हाम्रो देशमा विभिन्न समयमा राजनीतिक परिवर्तन गर्न युवाहरू आन्दोलन वा विद्रोहमा संलग्न हुँदै आएका छन् । निरंकुश जहानियाँ राणाशासन फालेर प्रजातन्त्र ल्याउन होस्,पञ्चायती व्यवस्था ढालेर बहुदलीय व्यवस्था ल्याउन होस् युवाकै अर्थात् युवा आन्दोलनकै भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो ।
पछिल्लो समय राजतन्त्र फालेर संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना गर्न पनि विभिन्न तहमा युवाहरूको बलिदानी रहेको छ ।नेपाली युवाहरुको शिक्षा, सीप र राजगारीको वर्तमान अवस्था सन्तोषजनक छैन । जसले देशको सामाजिक र आर्थिक विकासमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ ।
युवाहरूको ठूलो हिस्सा वैदेशिक रोजगारीमा निर्भर छ, जसले गर्दा देशमा उत्पादनशीलता घटेको छ । औद्योगिक क्षेत्रको विकास ठप्प प्रायः छ । नेपाली समाजमा विद्यमान रुढिग्रस्त मूल्य–मान्यताबाट कतिपय युवा समेत ग्रसित छन् ।
कामलाई जात र लिङ्गका आधारमा छुट्ट्याउने पुरानो सोच केही हदसम्म समाजमा अझै पनि हाबी छ । लैङ्गिक असमानता र जातीय विभाजनले युवा पुस्तालाई समेत विभाजन गरेको अवस्था छ । नेपाली राजनीतिमा युवाहरूको राजनीतिक सहभागिता व्यापक छ ।
यद्यपि हरेक विद्रोहमा निर्णायक भूमिकामा रहेका युवाहरू नीति–निर्माण तहमा हस्तक्षेप गर्न चुकिरहेका छन् । नत नेतृत्व र निर्णायक स्थानमा युवाले अवसर पाएका छन् । विभिन्न दल तथा क्षेत्रमा रहेका चेतनशील युवाले सामाजिक न्यायका लागि आवाज उठाउने मात्रै होइन, संघर्ष गर्नुपर्नेछ ।
श्रमको अधिकार, महिला अधिकार, बाल अधिकार, उत्पीडित र अल्पसङ्ख्यक समुदायका अधिकार आदिको संरक्षणका लागि युवाहरू सचेत र आन्दोलित हुन आवश्यक छ । संविधान, कानुन, नीति तथा कार्यक्रमहरूको कार्यान्वयनका लागि र आवश्यक नीति निर्माणका लागि राज्यलाई युवाहरूले झकझकाइरहनुपर्छ ।
नागरिक समाजले युवाहरूको राजनीतिक सहभागितालाई प्रवद्र्धन गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका हुन्छन् । राजनीतिक विश्लेषकले अनुमान गर्नै नसक्ने राजनीति होइन, सिंगो समाजले अनुमान गर्न सक्ने र समुदायले पत्याउने सुसंस्कारयुक्त राजनीति आजको आवश्यकता हो ।
राजनीति र नीति निर्माण तहमा युवाहरूको संलग्नता वृद्धि गर्नु सजिलो काम होइन । यसका लागि सरकार, राजनीतिक दल र नागरिक समाजले सहयोग गर्न आवश्यक छ ।युवाहरूलाई प्रभावकारी रूपमा राजनीतिमा संलग्न गराउन सकियो भने देशको विकास, समृद्धि, लोकतन्त्र र सामाजिक न्यायमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछन् ।
नेपाली राजनीति लामो समयदेखि एक किसिमले अस्थिर रहँदै आएको छ । एकातिर लगातार सरकार परिवर्तन भइरहन्छ, अर्कातिर दलहरूबिचमा विभिन्न किचलो उब्जिरहन्छ । भ्रष्टाचार झनै जरजर छ । यसले आम युवाहरूमा राजनीतिक प्रणालीप्रति निराशा बढेको छ ।
धेरैजसो युवाहरू राजनीतिक स्थायित्व हुने वा देशमा समृद्धि आउनेमा विश्वस्त छैनन् । त्यसैले युवामा आशा जगाउन राज्यले र युवा स्वयंले पहलकदमी गर्नुपर्नेछ । हामी कहाँ राज्यले युवाका लागि गर्नुपर्ने जिम्मेवारी र युवाले राज्यका लागि गर्नुपर्ने जिम्मेवारी धेरै छन् ।
युवाले विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा काम गर्ने हो भने देश छिटै समृद्धिको यात्रामा अगाडि बढ्न सक्छ । यसका लागि राज्यले युवालाई विज्ञान र प्रविधिका क्षेत्रमा प्राथमिकता दिनुपर्छ । हामीलाई कृषि लगायत विभिन्न क्षेत्रमा प्रगति गर्न विज्ञान र प्रविधि आवश्यक छ ।
विज्ञान र प्रविधिलाई हाम्रो कृषि लगायत उत्पादनसँग जोड्न सके अनि कृषि क्रान्ति देखिनेछ । राज्यले समृद्धिको नारा जप्दै विदेशिएका युवाले पठाएको रेमिट्यान्स गनेर कहिलेसम्म रजगज गर्ने । देशलाई सुशी र समृद्ध बनाउने दीर्घकालीन रोडम्याप खोई ? यसकै लागि राजनीतिक दलमा आवद्ध युवाहरुले नेता र नेतृत्वलाई झकझकाउनु पर्नेछ ।
देशमा केही नै भएन भनेर झोला बोकेर विदेशिने अनि नेता र नेतृत्वलाई गाली गरेर मात्रै देशको विकास संभव छ त ? यसैले अबको बहस सरकार टिकाउने र भत्काउन , बहुमत र अल्पमत ,काँखी च्याप्ने र प्रतिशोध साँध्ने भन्दा पनि विकास र समृद्धि हासिल कसरी गर्ने भन्ने योजनामा केन्द्रित होस् ।
राजनीति मेरो व्यवसाय नभइ सेवा हो भन्ने भावना सबै नेता र नेतृत्वमा कायरहोस् । यसका लागि पनि फेरि तिनै युवाको भूमिका निर्णायक छ । नेता र नेतृत्वले कालोलाई सेतो र सेतोलाई कालो भनिरहदा तिनकै जयजयकार होइन । वास्तविकतामा ल्याउने प्रयास गरौं । सत्ता र स्वार्थबाट बाहिर रहेर देश र जनताका लागि खबरदारी गरौं ।
