३२ असार , काठमाण्डौं ।
दुई छिमेकीभएर पनि परम्परागत प्रतिस्पर्धी र सीमामा वर्षौदेखि तनाव झेलिरहेका भारत र चीन अब भने सम्बन्ध सुधारको पहलमा लागेका छन् ।
जसको सुधारको प्रयास स्वरुप चिनियाँराष्ट्रपति सीजिनपिङ र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीचको भेटवार्तापछि दुवै देशकाशीर्ष नेताहरु एकअर्काको देश भ्रमणमा जान थालेका छन् ।
गतवर्षको अक्टोबर महिनामा रुसको कजानमा आयोजित ब्रिक्स सम्मेलनका क्रममा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङ र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबीच भेटवार्ता भएको थियो ।
त्यसपछि चिनियाँ उपविदेशमन्त्री सुन विडोङले भारत भ्रमण गरेका थिए । गत महिनामात्रै भारतका रक्षामन्त्री राजनाथसिंह र राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभालले पनिचीनको भ्रमण गरेका थिए ।
अहिले फेरि विदेशमन्त्री एस जयशङ्कर चीनपुगेका छन् । चीन भ्रमणका क्रममाउनले उच्चस्तरीय भेटवार्ता गरिरहेका छन् । चीनमा रहँदाउनले चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिन्पिङ, उपराष्ट्रपति हानझेङ, समकक्षी वाङ यी लगायतसँग उच्चस्तरीय भेटवार्ता गरेका छन् ।
शाङ्घाई सहयोग संगठनको विदेशमन्त्रीहरुको सम्मेलनमा सहभागी हुन जयशङ्कर चीन भ्रमणमा छन् । सन् २०२० मागलवान सीमा क्षेत्रमा दुई मुलुकका सुरक्षाकर्मी बीच भएको झडप पछि पहिलो पटक भारतीय विदेशमन्त्री चीनपुगेका हुन् ।
गलवान झडपपछि दुई मुलुकबीचको सम्बन्ध चिसिएको थियो । दुई मुलुकले अझै पनि एक अर्कालाई अविश्वास, आशंका र असमझदारीको दृष्टिकोणले हेर्ने गरेको विश्लेषण गरिन्छ ।
आफ्नो परम्परागतप्रभावक्षेत्र दक्षिण एशियामाचीनले आफ्नो उपस्थिती बढाउँदै गएकोमाभारत असन्तुष्ट छ । उता अमेरिका नेतृत्वको सुरक्षा साझेदारी क्वाड, इण्डो प्याशिफिक सैन्य संरचनामाभारतको उपस्थितीलाई चीनले पनिशंकाको दृष्टिले हेर्ने गरेको छ ।
त्यसबाहेक दुई देशबीच सीमाविवाद, तिब्बत मामिला, व्यापार असन्तुलन जस्ता विषयपनि कायमै छन् । गत मे महिनामाभारतले पाकिस्तानीभूमिमा रहेका आतंककारी पूर्वाधारलाई लक्षित गरी सञ्चालन गरेको अपरेशनसिन्दुरका क्रममाचीनले पाकिस्तानलाई सहयोग गरेको खुलासा भएको थियो ।
उक्त अपरेशनका क्रममा चीनले पाकिस्तानलाई प्रत्यक्ष सहयोग गरेको भारतीयपक्षको आरोप छ । अपरेशनसिन्दुरपछि विकसित घटनाक्रम पनिभारतले चाहेजस्तो छैन ।
हालचीनले पाकिस्तान र बंगलादेशलाई साथमालिएर दक्षिण एशियालीमुलुकहरुको नयाँ संगठन स्थापनाको पहलगरिरहेको समाचार आएको छ ।
विगत एक दशकदेखि मृतप्रायः रहेको दक्षिण एशियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन सार्कलाई विस्थापन गरेर चीनको पहलमानयाँ संगठन बनोस् भन्ने भारतले चाहेको छैन ।
अपरेशन सिन्दुरपछि दुवै मुलुककाअधिकारीले द्विपक्षीय भ्रमणलाई बढाएका छन् । भारतले अपरेशनसिन्दुर सञ्चालन गरेको केही सातापछि चिनियाँउपविदेशमन्त्री सुन विडोङले भारत भ्रमण गरेका थिए ।
त्यसबाहेक गतमहिनामात्रै भारतका रक्षामन्त्री र राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकारले पनिचीनको भ्रमण गरेका थिए । त्यसैको पछिल्लो कडीका रुपमाजयशङ्करको चीन भ्रमणलाई हेरिएको छ ।
यसअघि नै कजानमामोदी र सीको भेटवार्तापछि दुई मुलुकबीच सम्बन्ध सुध्रिने अपेक्षागरिएको थियो । त्यसबेला कैलाशमानसरोवर यात्राखुला गर्ने र दुई मुलुकबीचहवाई सेवा सुचारु गर्ने विषयमा सहमतीभएको समाचार सार्वजनिकभएको थियो ।
हालचीन भ्रमणमा रहेकाविदेशमन्त्रीजयशङ्करले ‘भिन्नताले विवादको रुपमालिननहुने’ टिप्पणी गरेका छन् । इण्डियन एक्सप्रेसका अनुसार विदेशमन्त्रीजयशङ्करले ‘प्रतिस्पर्धालाई द्वन्द्वमा परिणत गर्न नहुने’ समेत उल्लेख गरेका छन् ।
उनले आपसीविवाद समाधानकालागिमिलेर काम गर्नुपर्ने समेत बताएका छन् ।भारतले आतंकवाद विरुद्ध शून्य सहनशीलताको अपेक्षा गर्ने पनि बताएका छन् ।
त्यसबाहेक विदेशमन्त्री जयशङ्करले व्यापारमा कायमव्यवधान हटाउने विषयमा पनि चासो दिएको भारतीय सञ्चार माध्यमले उल्लेख गरेका छन् ।
उनले जनस्तरको सम्पर्क बढाउने विषयलाई पनि
चिनियाँअधिकारी समक्ष उठान गरेको जनाइएको छ । जवाफमा चिनियाँ समकक्षी वाङ यीले भारत र चीनबीचको सम्बन्धअसल छिमेकी र मैत्रीपूर्ण हुनुपर्ने बताएका छन् ।
चिनियाँ समाचार संस्थासिन्ह्वाकाअनुसार सत्तारुढ कम्युनिष्ट पार्टीका केन्द्रिय समितिको राजनीतिक ब्यूरोका सदस्यसमेत रहेका यीले यसकालागिआपसी सम्मान र विश्वसनीयता, शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व, समानविकास र ‘विन–विन’ साझेदारीमाआधारित हुनुपर्ने बताएका छन् ।
उनले भौगोलिक रुपमानजिकै रहेका पूर्वका दुई सभ्यता र उदीयमान अर्थतन्त्रबीचको सम्बन्धलाई सद्भाव र आपसी सफलताले निर्धारित गर्ने टिप्पणी गरेका छन् ।
उनले दुई मुलुकबीचको सम्बन्धकुनै तेस्रो पक्षलाई हानि गर्ने किसिमका हुनन हुने पनि स्पष्ट पारेका छन् । उनले भारतसँग सम्बन्ध सुधारका लागि चीन तयार रहेको पनि उल्लेख गरेको सिन्ह्वाले जनाएको छ ।
