२१ वैशाख , काठमाण्डौ।
युक्रेनदेखि अमेरिकासम्मको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनिरहेका रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको ज्यान जोखिममा रहेको एक गुप्तचर निकायले खुलासा गरेको छ । सीएनएनले प्राप्त गरेको एक युरोपेली गुप्तचर निकायको प्रतिवेदन अनुसार, क्रेमलिनले पुटिनको व्यक्तिगत सुरक्षामा नाटकीय रूपमा वृद्धि गरेको छ ।
शीर्ष रुसी सैन्य व्यक्तित्वहरूको शृंखलाबद्ध हत्या र कूको डरका कारण लागू गरिएका नयाँ उपायहरू अन्तर्गत पुटिनका निकटवर्ती कर्मचारीहरूको घरमा समेत निगरानी प्रणाली जडान गरिएको छ । दस्ताबेजका अनुसार, राष्ट्रपतिसँग काम गर्ने भान्छाका कामदार (कुक), अंगरक्षक र फोटोग्राफरहरूलाई सार्वजनिक यातायातमा यात्रा गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको छ ।
क्रेमलिन प्रमुखलाई भेट्न आउने आगन्तुकहरूलाई दुईपटक जाँच गरिनुपर्छ र उनीसँग नजिक रहेर काम गर्नेहरूले इन्टरनेट नभएको फोन मात्र प्रयोग गर्न पाउँछन् । प्रतिवेदनका अनुसार, केही उपायहरू गत डिसेम्बरमा एक शीर्ष जनरलको हत्यापछि लागू गरिएको हो जसले रुसको सुरक्षा संयन्त्रको शीर्ष तहमा विवाद उत्पन्न गराएको थियो ।
यसले क्रेमलिनभित्र बढ्दो अशान्तिलाई संकेत गर्छ किनकि यसले आर्थिक समस्या, बढ्दो असहमति र युक्रेनको युद्धभूमिमा सामना गर्नुपरेका असफलताहरू जस्ता समस्याहरू झेलिरहेको छ । रुसी सुरक्षा अधिकारीहरूले पुटिनले नियमित भ्रमण गर्ने स्थानहरूको संख्यामा भारी कटौती गरेका छन् ।
उनी र उनको परिवारले मस्को क्षेत्रका आफ्ना नियमित निवासहरू र सेन्ट पिटर्सबर्ग र राजधानीको बीचमा रहेको पुटिनको एकान्त ग्रीष्मकालीन निवास भाल्दाइमा जान छोडेका छन् । सन् २०२५ मा नियमित भ्रमण गरे पनि यस वर्ष अहिलेसम्म उनले कुनै पनि सैन्य प्रतिष्ठानको भ्रमण गरेका छैनन् ।
यी प्रतिबन्धहरूलाई सर्वसाधारणबाट लुकाउन क्रेमलिनले पुटिनको पहिले नै रेकर्ड गरिएका तस्बिर र भिडियोहरू सार्वजनिक गर्ने गरेको छ । सन् २०२२ मा युक्रेनमा आक्रमण भएदेखि पुटिनले हप्तौंसम्म परिष्कृत बंकरहरूमा समय बिताउने गरेका छन् जुन प्रायः मस्कोबाट केही घण्टा टाढा कृष्ण सागरसँग जोडिएको तटीय क्षेत्र क्रास्नोदारमा रहेका छन् ।
युरोपेली गुप्तचर निकायको स्रोतले सीएनएन र अन्य सञ्चारमाध्यमलाई उपलब्ध गराएको यो दस्ताबेज क्रेमलिन वरिपरि बढ्दो संकटका बीच बाहिर आएको हो जुन अहिले क्रूर र असफल युद्धको चौथो वर्षमा छ । पश्चिमी राष्ट्रहरूका अनुसार, रुसले प्रत्येक महिना करिब ३० हजार सैनिक गुमाइरहेको छ ।
युद्धको अग्रमोर्चामा सीमित उपलब्धि र रुसको भित्री भागसम्म युक्रेनले गरिरहेको ड्रोन आक्रमणका कारण यो द्वन्द्व धेरैको नजरमा धान्न नसकिने स्तरमा पुगेको छ । युद्धको आर्थिक लागत अब प्रस्ट देखिन थालेको छ । मोबाइल नेटवर्कमा बारम्बार हुने अवरोधले ठूला शहरहरू प्रभावित भएका छन् जसले पुटिन समर्थक सम्भ्रान्त वर्गलाई समेत आक्रोशित बनाएको छ ।
यसले युद्धको प्रभाव अब शहरी सम्भ्रान्त वर्गसम्म पुग्न थालेको महसुस गराएको छ जो अहिलेसम्म आक्रमणको प्रभावबाट धेरै हदसम्म जोगिएका थिए । प्रतिवेदनले मस्कोको आन्तरिक सुरक्षा कमजोर हुँदै गएकोमा क्रेमलिनको चिन्तालाई दुर्लभ विवरणका साथ प्रस्तुत गरेको छ ।
यसले रुसी सुरक्षा र सैन्य कमान्डबीच शीर्ष नेतृत्वको सुरक्षा कसले गर्ने भन्ने विषयमा भएको विवादको पनि चर्चा गरेको छ जसले पुटिनको सुरक्षा नियमहरू पुनरवलोकन गर्न र थप १० जना वरिष्ठ कमान्डरहरूलाई उच्च स्तरको व्यक्तिगत सुरक्षा प्रदान गर्न बाध्य पार्याे ।
प्रतिवेदनमा भनिएको छः मार्च २०२६ को सुरुदेखि नै क्रेमलिन र स्वयं भ्लादिमिर पुटिन संवेदनशील जानकारी चुहावट हुन सक्ने सम्भावनाका साथै रुसी राष्ट्रपति विरुद्ध हुने षडयन्त्र वा कूको प्रयासबारे चिन्तित छन् । उनी विशेषगरी रुसी राजनीतिक सम्भ्रान्त वर्गका सदस्यहरूले सम्भावित हत्याको प्रयासका लागि ड्रोन प्रयोग गर्न सक्ने कुरामा सतर्क छन् ।
तर, सबैभन्दा अचम्मको निष्कर्ष पुटिनका पूर्व विश्वासपात्र सर्गे शोइगुका बारेमा छ । प्रतिवेदनका अनुसार, सुरक्षा परिषद्को सचिवका रूपमा कार्यरत पूर्व रक्षामन्त्री शोइगुलाई कूको जोखिमसँग जोडिएको छ किनकि सैन्य उच्च कमान्डभित्र उनको अझै पनि ठूलो प्रभाव छ ।
शोइगुका पूर्व उप–सहयोगी रुस्लान सालिकोभलाई मार्च ५ मा गरिएको गिरफ्तारीलाई सम्भ्रान्त वर्गहरूबीचको गोप्य सुरक्षा सम्झौताको उल्लंघन मानिएको छ जसले शोइगुलाई कमजोर बनाएको छ र उनी आफैं न्यायिक अनुसन्धानको तारो बन्न सक्ने सम्भावना बढाएको छ ।
रुसको अनुसन्धान समितिले मार्चको एक विज्ञप्तिमा सालिकोभलाई भ्रष्टाचार, मनी लाउन्डरिङ र घुसखोरीको आरोपमा पक्राउ गरिएको बताएको थियो । सैन्य सम्भ्रान्त वर्गमा भ्रष्टाचारका रिपोर्टहरू सामान्य हुन् तर युक्रेन आक्रमणपछि यो झन् बढेको छ । प्रतिवेदनले पुटिनका पूर्व निकटवर्ती शोइगु विरुद्धका दाबीहरू पुष्टि गर्न ठोस प्रमाण भने दिएको छैन ।
यस प्रतिवेदनको सार्वजनिक हुनुको उद्देश्य क्रेमलिनलाई अस्थिर बनाउनु पनि हुन सक्छ । पुटिनले यसअघि जुन २०२३ मा भाडाका लडाकुका प्रमुख येभगेनी प्रिगोजिनको नेतृत्वमा भएको कूको प्रयासलाई झेलेका थिए । मस्कोका सम्भ्रान्त वर्गबीचको आन्तरिक विवादहरू प्रायः अनुमानको विषय बन्छन् तर कमै मात्र सार्वजनिक हुन्छन् ।
युक्रेनमा आक्रमण जारी रहँदा र कीभका लागि अमेरिकी समर्थन घट्दै जाँदा युरोपेली गुप्तचर निकायहरूसँग क्रेमलिनभित्रको कलह र सन्देहलाई उजागर गर्ने बलियो प्रेरणा छ । यस्ता गुप्तचर जानकारीहरूको प्रकृतिले गर्दा केही विवरणहरू पुष्टि गर्न गाह्रो छ । पुटिनको वरिपरिका केही सुरक्षा उपायहरू, जस्तै गहन शरीर जाँच, स्मार्टफोनको प्रयोग नगर्ने र राष्ट्रपतिको हिँडडुलमा प्रतिबन्ध जस्ता कुराहरू पहिले पनि रिपोर्ट गरिएका थिए ।
पुटिन अझै पनि सार्वजनिक रूपमा देखिन्छन् । उनले यसै हप्ता चेचेन नेता रमजान कादिरोभ र इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीसँग भेट गरेका छन् । पुटिनले कोभिड–१९ महामारीको समयदेखि नै आफूलाई एक्लो राख्न थालेका थिए । सुरक्षा उपायहरूको यो नयाँ विवरण मस्कोले नाजी जर्मनीमाथिको विजयको सम्झनामा मे ९ मा रेड स्क्वायरमा हुने परेडमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तनहरू घोषणा गरेपछि आएको हो ।
यस वर्षको कार्यक्रम युक्रेनमा पूर्ण–स्तरको आक्रमण सुरु भएदेखि पाँचौंपटक ट्यांक र मिसाइल जस्ता भारी हतियारहरू बिना नै आयोजना हुनेछ । क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले युक्रेनको लामो दूरीको प्रहारको खतरा र हालैका सफलताहरू यसको एउटा कारण भएको संकेत गरे ।
उनले भने, ‘यो आतंकवादी खतराको पृष्ठभूमिमा खतरा कम गर्नका लागि सबै उपायहरू अपनाइएको छ ।’ यसअघिका परेडहरू क्रेमलिनको सैन्य शक्तिको प्रदर्शन हुने गर्थे तर सुरक्षा चिन्ताका कारण यसलाई अहिले सानो बनाइएको छ । गुप्तचर प्रतिवेदनले गत वर्षको अन्त्यमा पुटिनसँगको क्रेमलिन बैठकमा शीर्ष सैन्य अधिकारीहरूबीच भएको चर्को बहसले यी नयाँ उपायहरू ल्याउन भूमिका खेलेको बताएको छ ।
डिसेम्बर २२, २०२५ मा मस्कोमा लेफ्टिनेन्ट जनरल फनिल सर्भारोभको हत्यापछि पुटिनले तीन दिनपछि मुख्य सुरक्षा कर्मचारीहरूलाई बोलाएका थिए । बैठकका क्रममा सेनाका प्रमुख भ्यालेरी गेरासिमोभले आफ्ना अधिकारीहरूको रक्षा गर्न नसकेको भन्दै संघीय सुरक्षा सेवाका प्रमुख अलेक्जेन्डर बोर्टनिकोभको आलोचना गरेका थिए ।
जवाफमा बोर्टनिकोभले स्रोत र जनशक्तिको अभाव रहेको गुनासो गरे । प्रतिवेदनका अनुसार, गेरासिमोभले सैन्य अधिकारीहरूबीच फैलिएको डर र निरुत्साहलाई जोड दिँदै गुप्तचर निकायहरूको दूरदर्शिताको अभावको कडा आलोचना गरेका थिए । प्रतिवेदनका अनुसार, पुटिनले सबैलाई शान्त रहन आग्रह गर्दै एक हप्ताभित्र ठोस समाधान पेश गर्न निर्देशन दिएका थिए ।
सोही अनुसार पुटिनले आफ्नो संघीय सुरक्षा सेवाको दायरा बढाउने निर्णय गरे जसले त्यसबेलासम्म सैन्य कमान्डमा गेरासिमोभलाई मात्र सुरक्षा दिन्थ्यो । अब यसले थप १० वरिष्ठ कमान्डरहरूलाई सुरक्षा दिनेछ । पश्चिमी गुप्तचर निकायहरूले शत्रु राष्ट्रका यस्ता गोप्य छलफलहरूको विस्तृत विवरण चुहावट गर्नु दुर्लभ कुरा हो । यो रुसलाई युक्रेनमा हराउनका लागि यसको आन्तरिक पतनको पर्खाइमा बस्ने युरोपेली अधिकारीहरूको रणनीतिको एक हिस्सा हुन सक्छ ।
