१० चैत, विराटनगर । रुस र युक्रेनबीच जारी युद्धको प्रभाव नेपालसम्म आइपुगेको छ । युद्धलाई कारण देखाउदै छिमेकी देश भारतले नेपाललाई दिने बिजुलीको अस्वभाविक मूल्य बढाएपछि नेपालमा जलस्रोतको धनी देश नेपालमा विद्युत संकट देखिएको हो ।
नेपालले भारतसँग प्रतियुनिट ४ देखि ८ रुपैयाँमा विजुली किन्ने गर्थ्यो । तर, अहिले एकैपटक २० रुपैयाँ पुर्याएको प्राधिकरणको भनाइ छ । नेपालले महंगो मूल्य तिर्न तयार भए पनि भारतले बिजुली दिन अस्वीकार गरेको छ ।
भारतमा ऊर्जाको माग अत्यधिक बढेको तर उत्पादन घटेको कारण उसको ऊर्जा बजारमा बिजुलीको भाउ मंगलबार र बुधबार प्रतियुनिट भारु २० रुपैयाँ र औसत प्रतियुनिट भारु ११.२३ पुगेपछि प्राधिकरणले आयात घटाएको हो । यी दरमा पनि प्रसारण शुल्क प्रतियुनिट एक रुपैयाँ, चुहावट प्रतियुनिट ४.९४ पैसा (१५ प्रतिशतका दरले) समेत जोड्दा एक युनिट बिजुलीको ३७ रुपैयाँ ९५ पैसा पर्न जान्छ ।
भारतको इनर्जी एक्सचेञ्ज (आईईएक्स) बाट खरिद गरेर ल्याएको बिजुली नेपालमा बेच्दा प्राधिकरणलाई प्रतियुनिट २७ रुपैयाँभन्दा बढी घाटा पर्छ ।
नेपालले मंगलबार १० रुपैयाँ भारु थपेर ९४ वटा ब्लकमा विद्युत खरिद गर्न आवेदन दिएको थियो । तर मागेका ब्लकहरु मध्ये केही थोरै ब्लक मात्रै भारतले दियो । महंगोमा खरिद गर्न खोज्दा पनि भारतले विद्युत् नदिएको नेपाल विद्युत प्राधिकरणले बताएको छ ।
भारतसँग पर्याप्त विद्युत् खरिद गर्न नसक्दा नेपालको उद्योगहरुलाई दिइने विद्युत पनि कटौती गरिएको छ । नेपाल विद्युत प्राधिकरणका प्रबन्ध निर्देशक कुलमान घिसिङले नेपालमा ९४ वटा ब्लकबाट विद्युत आउने गरेको बताएका छन् ।
उनले भने, ‘युक्रेन र रुसको युद्धको कारण विश्व बजारमा नै हिजोबाट एक्कासी विजुलीको मूल्यवृद्धि भएको हो । हामीले प्रतियुनिट ३ भारुदेखि धेरैमा २० भारुमा विद्युत खरिद गर्ने गरेका छौं । त्योभन्दा धेरै पैसा तिरेर विद्युत किनेको छैन । ‘विहान र दिउँसो अहिले पनि केही समस्या छैन । साँझको बेला पनि उद्योगलाई आलोपालो दिएर पनि सर्वसाधरणलाई निरन्तर आपूर्ति गरिरहेका छौं,’ उनले बताएका छन् ।
पिक आवरमा कुलेखानी लगायतका आयोजनाहरु पनि पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गरेर विद्युतको माग पुरा गर्न सकिने घिसिङको भनाइ छ । विश्व बजारमा पेट्रोलियम पदार्थ र कोइलाको मूल्यवृद्धिपछि भारतीय बजारमा बिजुलीको मूल्यवृद्धि भएको हो । भारतीय जलविद्युत् र तापीय ऊर्जा उत्पादन दुबै घटेको छ ।
रुस–युक्रेन युद्धअघि नै आकासिएको कोइलाको मूल्यका कारण गत अक्टोबरमै भारतमा ऊर्जा संकट सुरु भइसकेको थियो । त्यसमाथि रुस–युक्रेन युद्धले भारतमा कोइलाको आपूर्ति उल्लेखनीय रुपमा घटेको छ ।
विश्वमा चीनपछि सबैभन्दा धेरै कोइला आयात गर्ने देश भारत हो । भारतमा ऊर्जा अभाव बढेसँगै नेपालमा पनि भयावह ऊर्जा संकट देखापरेको छ ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले उद्योगहरुलाई आपूर्ति गर्दै आएको बिजुली कटौती सुरु गरे पनि औपचारिक घोषणा भने गरेको छैन । कुनै प्रमुख विद्युत गृह प्राविधिक कारणवश बन्द भएमा सार्वसाधरणको घरमा पनि लोडसेडिङ्ग हुन सक्छ । भारतबाट नेपालले करिब ४ सय मेगावाट विद्युत खरिद गरिरहेको छ । प्राधिकरणका अनुशार नेपालमा लोडसेडिङ हुन नदिन ४ सय मेगावाट विद्युत आयात जरुरी रहन्छ ।
