रक्षा बजेटमा अमेरिका अगाडि, कहाँ छन् भारत र चीन ?

२२ फागुन, विराटनगर । 

विश्व शक्तिराष्ट्र चीन पछिल्लो समय अर्थतन्त्रमा देखिएको संकुचनले ग्रस्त छ । जसबाट छुट्कारा पाउँन चीनले यो वर्षका लागि ५ प्रतिशतको स्थीर आर्थिक वृद्धि प्राप्त गर्ने लक्ष्य राखेको छ । चीनका प्रिमियर लि किआंगले मंगलबार देशको अर्थतन्त्रलाई सुधारका लागि आवश्यक कदमहरु चाल्न तयार रहेको र आर्थिक वृद्धि ५ प्रतिशतको हासिल गर्ने सरकारको लक्ष्य रहेको बताएका छन् ।

चीनको प्रतिनिधिसभा सभा नेसनल पिपुल्स कंग्रेसमा आफ्नो प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै उनले यस्तो बताएका हुन् । चीनमा पछिल्लो समय सोचेभन्दा कम मात्रामा अर्थतन्त्रमा विकास भइरहेका कारण समस्या देखिएको छ । कोरोना महामारीपछि चीनका नागरिकहरुको खर्च गर्ने क्षमतामा कमी आएको छ र उनीहरुले सोचेभन्दा कम खर्च गरिरहँदा सरकारले राखेको आर्थिक लक्ष्य पूरा हुन सकेको छैन ।

यसबीच किआंगले सरकारले अर्थतन्त्रमा स्थीर वृद्धिका लागि आवश्यक कदमहरु चालेर अघि बढ्ने बताएका हुन् । उनले अवस्था नाजुक बन्न सक्ने कुरालाई बेवास्ता गर्न नमिल्ने बताउँदै आवश्यक कदमहरु चालेर स्थीर आर्थिक बृद्धि हासिल गर्ने बताएका छन् । सँगै उनले रक्षा प्रणालीको खर्चलाई बढाउने पनि जानकारी दिएका छन्, जसलाई ताइवानसँग जोडेर हेरिएको छ ।

चीन एकातिर आर्थिक संकुचनसंग जुधिरहेको छ भने अर्कातिर लगातार अफ्नो रक्षा बजेट बढाइरहेको छ । यस वर्ष पनि चीनले आफ्नो रक्षा बजेटमा वितेको पाँच वर्षमा सबैभन्दा धेरै ७.२ प्रतिशतले बृद्धि गरेको छ । यो बृद्धिसंगै चीनको रक्षा बजेट यो वर्ष १.६७ ट्रिलियन युआन अर्थात २३१ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ । मिडिया रिपोर्टहरुमा चीनको अर्थ मन्त्रालयको वार्षिक रिपोर्टका आधारमा यस्तो दाबी गरिएको छ ।

चीन, अमेरिकापछि रक्षा बजेटमा सबैभन्दा धेरै खर्च गर्ने अर्को मुलुक हो । यस्तै चीनको रक्षा बजेट भारतको बजेटभन्दा तीन गुणाले ठूलो छ । भारत र चीनबीच सीमामा लामो समयदेखि तनाव रहदै आएको छ र दुवै देशका सैनिकहरु कयौ पटक आमनेसामने भएका छन् । यद्यपी सेनालाई आधुनिक बनाउँने कुरामा चीन, भारतभन्दा निकै अगाडि देखिएको छ ।

यसको एक कारणमा चीनको विशाल रक्षा बजेटलाई लिन सकिन्छ, जुन भारतको बजेटभन्दा तीन गुणाभन्दा पनि ठुलो छ । भारतको यो वर्षका लागि रक्षा बजेट ६ लाख २१ हजार ५४१ करोड भारतीय रुपैंया, अर्थात ७४.८ अर्ब डलर रहेको छ । यता चीनको यो वर्षको रक्षा बजेट झण्डै २३२ अर्ब डलर छ, जो भारतको बजेट भन्दा धेरै नै ठूलो हो ।

चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिंगले आफ्नो सेना पीएलएलाई आधुनिक बनाउनका लागि के लिए सन २०२७ सम्मको लक्ष्य निर्धारण गरेका छन् । सोही अनुसार नै चीनले आफ्नो रक्षा बजेटमा बृद्धि गर्दै लगेको हो । साथै चीनको दक्षिण चीन सागरमा फिलीपिन्स, जापान समेत कयौं देशहरुसंग विवाद चलिरहेको छ । ताइवानका लागि चीनले वर्षौदेखि सैन्य अभ्यास जारी राखेको छ ।

ताइवानलाई लिएर अमेरिका प्रत्यक्षरुपमा नै उसको अघि उभिने सम्भावना पनि छ । यता सीमामा विवादका कारण भारतसंग पनि चीनको सम्बन्ध सुध्रिन सकेको छैन । यी सब कारण पनि चीन लगातार आफ्नो सेनालाई आधुनिक बनाउन लागि परेको छ । खासकर चीनले आफ्नो नौसेनामा निकै लगानी गरिरहेको छ । सोही कारण पनि आज चीनको नौसेना जहाजहरुको मामिलामा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो नौसेना बनेको छ ।

चीनले एयरक्राफ्ट क्यारियरको पनि निर्माण गरिरहेको छ र हिंद महासागरका कयौं देशहरुमा चीनले आफ्नो अड्डा बनाएको छ ।चीनको सेना सैनिकहरुको संख्याका मामिलामा सबैभन्दा ठूलो हो । साथै चीनको सेनामा २ रकेट फोर्स छ र यही रकेट फोर्सले नै परमाणु हतियारहरुको संचालन पनि सम्हालेको छ । चीनमाथि आरोप छ कि उ चुपचाप आफ्नो रकेट फोर्सको विस्तार गरिरहेको छ ।

रक्षा विशेषज्ञहरु मान्दछन् कि चीनको रक्षा बजेट जसरी बाहिर बताइएको छ त्योभन्दा धेरै हुनसक्छ । किनभने चीन आफ्नो सैन्य रिसर्च र डेभलेपमेन्टको बजेटलाई रक्षा बजेटमा सामेल गर्दैन । यद्यपी जहाँ एकातर्फ चीन लगातार आफ्नो सैन्य ताकत बढाइरहेको छ, अर्कातर्फ उसको चुनौतीहरु पनि बढ्दै गएका छन् । चीनले पछिल्लो पटक आफ्नो रक्षा प्रमुखलाई कुनै कारण नखुलाइकनै पदबाट हटाइदिएको थियो ।

साथै कयौं शीर्ष जनरलहरुलाई पनि परिवर्तन गरेको छ । यसबाट के बुझ्न सकिन्छ भने चीनको सेनामा निकै समस्या छ । तर पनि तीन वर्षभित्र आफ्नो सेनालाई पूर्ण आधुनिक बनाउने चीनको योजना, त्यसका लागि ठूलो बजेट छुट्याउँनुले भने अमेरिकाको पनि धड्कन बढाएको छ । यद्यपी यो मामिलामा चीन अमेरिकाभन्दा अझै पनि निकै पछि छ । तर चीनको बढ्दो दबदबाले अमेरिका चिन्तित भने भएको छ ।

जबकी अहिले पनि रक्षा बजेटको मामिलामा अमेरिका सबैभन्दा अघि छ,चीन अमेरिकाभन्दा निकै पछि छ ।अमेरिकाको गतवर्षको रक्षा बजेट ८८६ अर्ब डलर थियो । चीनबाट बढिरहेको चुनौतीलाई ध्यानमा राखेर अमेरिका आफ्नो मात्रै होइन, अस्ट्रेलिया र ब्रिटेनको पनि सेनालाई बलियो बनाउन जुटेको छ । यता भारतसंग पनि अमेरिकाले रणनीतिक सहयोग बढाइरहेको छ ।

यस्तोमा चीनले अब अमेरिकासंग आफ्नो सम्बन्धलाई सुधान गर्नतर्फ पनि ध्यान दिएको छ । यसका लागि पछिल्ला वर्षहरुमा दुवै देशले केही पहल पनि गरेका थिए । तर चिनियाँ बलुन प्रकरण, ताइवानमा न्यान्सी पलोसीको भ्रमण लगायतका कारणले सम्बन्धमा भनेजस्तो सुधार आउन सकेको छैन ।

तर यसैबीच चीनले आगामी दिनहरुमा अमेरिकासंगको सम्बन्धमा सुधार आउने आशा लिएको छ । आगामी नोभेम्बरमा हुने राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा जो सुकैले जिते पनि अमेरिकासँगको सम्बन्धमा सुधार आउने आशा चीनले व्यक्त गरेको छ । ह्वाइट हाउसको नेतृत्वका लागि राष्ट्रपति जो बाइडेनविरुद्ध पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पलाई चुनौती दिने गरी आगामी नोभेम्बरमा हुने चुनावमा अमेरिकीहरूले भाग लिनेछन् ।

“तपाईंले अमेरिकी राष्ट्रपतिको चुनावको बारेमा उल्लेख गर्नुभयो, यो संयुक्त राज्य अमेरिकाको आन्तरिक मामिला हो,” चिनियाँ संसद्का प्रवक्ता लू किन्जियानले सोमबारको पत्रकार सम्मेलनमा भने । “संयुक्त राज्य अमेरिकाले चीनसँग जो सुकै राष्ट्रपति भए पनि अमेरिकाले एउटै लक्ष्यका साथ अर्थात् स्थिर, स्वस्थ र दिगो चीन–अमेरिका सम्बन्धका लागि काम गर्न सक्छ भन्नेमा हामी पूर्ण आशा गर्छौं,” लूले भनेका छन् ।चीनको स्थिति स्थिर रहेको र चीन–अमेरिकाबीचको सम्बन्ध स्थिर र सुधारिएको अवस्थामा देख्न सबै आतुर रहेको उनले बताएका छन् ।

आर्थिक संकुचनका बावजुद चीनले प्रत्येक वर्ष बढाउँदै लगेको रक्षा बजेट, यद्यपी अमेरिका अझै पनि रक्षा बजेटमा चीनभन्दा कयौं गुणा ठूलो रहेको स्थिति, तथापी चिनियाँ चुनौतीको सामना गर्न पश्चिमासहित र भारतसंग पनि अमेरिकाको रणनीतिक साझेदारीबारे तपाइँका टिप्पणीहरु के छन्, अवस्य ब्यक्त गर्नुहोला । ताजा खबरका लागि नेपाल टाइम्स्को अनलाइन पोर्टल डब्लु डब्लु डब्लु डट नेपाल टाइम्स् डट नेटमा गएर हेर्न सक्नु हुनेछ । यसैगरि हाम्रो युट्युव च्यानल र फेसबुक पेज पनि अवस्य भिजिट गर्नुहोला । तपाईले गर्नु भएको लाइक, कमेन्ट, सेयर र सब्क्राइबका लागि धेरै धन्यवाद । नेपाल टाइम्स् हेर्दै गर्नुहोला नमस्कार ।