२९ साउन, काठमाण्डौ ।
गत वर्ष साउनमा भएको सौर्य एयरलाइन्सको विमान दुर्घटनामा आफ्ना तीन सन्तति गुमाएका प्रकाश खतिवडाले सरकारद्वारा गठित जाँचबुझ आयोगको प्रतिवेदनमाथि गम्भीर असन्तुष्टि र आपत्ति जनाएका छन् ।
बिहीबार प्रतिनिधि सभाको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र पर्यटन समितिको बैठकमा दुर्घटना प्रतिवेदनमाथिको छलफलमा बोल्दै उहाँले प्रतिवेदन नियोजित, अपुरो र पीडितको अस्मितामाथि नै प्रहार गर्ने गरी तयार पारिएको आरोप लगाए ।
आफ्नो पीडा र आक्रोश व्यक्त गर्दै खतिवडाले दुर्घटनाको छानबिन प्रतिवेदनले आफूजस्ता पीडितलाई न्याय दिनुको साटो थप पीडा दिएको बताए ।
खतिवडाले उक्त उडान नै अवैध भएको र आफ्ना परिवारका सदस्यलाई गैरकानुनी रूपमा ’एयरलाइन्सको कर्मचारी’ बनाएर उडाइएको खुलासा गरेका छन् ।
उनले प्रमाण देखाउँदै भनेका छन्, “मेरो ४ वर्षको नाती, अधिराज शर्मालाई किन सौर्य एयरलाइन्सको स्टाफ बनाइयो? ऊर्जा मन्त्रालयमा कार्यरत मेरी छोरीलाई कसरी सौर्य एयरलाइन्सको स्टाफ भनेर लेखियो? यो आर्थिक र व्यापारिक स्वार्थसँग जोडेर मेरो परिवारको मर्यादा माथि खेल्ने र मेरी छोरीलाई भ्रष्टीकरण गर्ने प्रयास हो।“
उनले आयोगले दुर्घटनाको कारण ‘ह्युमन फ्याक्टर’ भनेकोमा सहमति जनाए पनि प्रतिवेदनले नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (क्यान) को भूमिकालाई लुकाउन खोजेको आरोप उनले लगाएका छन् ।
“प्रतिवेदनले सौर्य एयरलाइन्स, एरोड्रोम र नेभिगेसनलाई सेवा प्रदायक भन्यो, तर क्यानलाई उल्लेख गरेन,“ उनले भनेका छन्, “किनकि सेवा प्रदायकलाई अनुमति दिने व्यक्ति जाँचबुझ समितिका संयोजक रतिशचन्द्रलाल सुमनको आफन्त हुन। उनलाई त्यो उल्लेख गर्न समस्या छ।“
खतिवडाले सबैभन्दा बढी क्षति व्यहोरेको परिवारसँग आयोगले एक पटक पनि सम्पर्क नगरेकोमा गहिरो दुःख व्यक्त गरेका छन् । उनले भावुक हुँदै भने, “सारासँग अन्तर्वार्ता लिइयो, तर तीन सन्तान गुमाएको म अभिभावकसँग सम्पर्क गर्न चाहनुभएन। मलाई मान्छे नै ठान्नुभएन। मेरो पीडा त्यहाँबाट सुरु भएको छ। पीडितका कुरा मात्रै सुनिदिए पनि न्याय पाएको अनुभूति हुन्छ। तर उहाँहरूले मसँग सम्पर्क गर्न आवश्यक ठान्नुभएन।“
उक्त छानबिन प्रतिवेदन र जाँचबुझ आयोग नै अवैधानिक रहेको जिकिर गर्दै खतिवडाले सत्यतथ्य बाहिर ल्याउन र वास्तविक न्याय सुनिश्चित गर्न तत्काल न्यायिक जाँच आयोग गठन गर्न माग गरेका छन् ।
उनले तथ्य र प्रमाणले यो घटना दुर्घटना मात्र नभई एक संगठित अपराधसमेत हुन सक्ने संकेत गरेको बताए । सौर्य एयरलाइन्सको ९ एन–एएमई–सीआरजे २०० कलसाइन जहाजको गत वर्षको साउन ९ गते त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नजिकै भएको दुर्घटनामा १८ जना यात्रुहरूले ज्यान गुमाएका थिए भने पाइलट मनिष शाक्य बाँच्न सफल भएका थिए।
छानबिन आयोगले प्रस्तुत गरेको अन्तिम प्रतिवेदनमा मुख्य कारण पाइलटको लापर्वाही रहेको निष्कर्ष निकालिएको छ। जहाज टेकअफ हुनु अघि पाइलटले जहाजको अगाडिको भाग (नोज) अत्याधिक माथि उचालेका कारण ’पिच रेट’ बढी हुँदा जहाजको गति घटेर ’डीप स्टल’ भई दुर्घटना भएको छ।
डीप स्टल अवस्थाबाट जहाजले उचालिन नसकेको बताइएको छ। त्यसैगरी, टेकअफका लागि आवश्यक गति गणना गर्ने स्पीडकार्ड (स्पीडकार्ड) मा गलत तथ्याङ्क रहेको र उक्त स्पीडकार्ड स्वीकृत नभएको पाइएको छ।
अपरेटरले उडान भर्ने क्रममा उच्च पिच रेट भएका पुराना घटनाहरूलाई सुधार नगरेको पनि देखिएको छ। अर्को महत्वपूर्ण पक्ष कम्पनीको सञ्चालन प्रक्रिया, जस्तै अपरेसन म्यानुअल र ग्राउन्ड ह्यान्डलिङ म्यानुअलको पालना नगर्नु, लोडिङ क्षमतामा त्रुटि, जहाजमा गैरआवश्यक कर्मचारी र खतरनाक सामग्री राखिएको समेत प्रतिवेदनमा उल्लिखित छ।
मर्मतसम्भारमा कुनै ठूलो त्रुटि नदेखिएको भए पनि कम्पनीको व्यवस्थापन र चालक दलको गलत क्रियाकलाप दुर्घटनाका मुख्य कारणका रूपमा देखिएका छन्।
सम्पूर्णमा, यस दुर्घटना पाइलटको त्रुटि, कम्पनीको लापर्वाही र व्यवस्थापन कमजोरीका कारण भएको जनाएको छ। संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयमा आयोजित कार्यक्रममा उक्त प्रतिवेदन हस्तान्तरण गरिएको थियो र मन्त्रालयले यसलाई सार्वजनिक गरेर कार्यान्वयनमा लैजाने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
सो दुर्घटनामा खतिवडाले आफ्नी छोरी, ज्वाइँ र नाती गुमाएका थिए । यो घटनाले नेपालको हवाई सुरक्षा र दुर्घटनापछिको छानबिन प्रक्रियाको निष्पक्षतामाथि फेरि एकपटक गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।
