२१ जेठ, एजेन्सी ।
युक्रेनले चीनमाथि गम्भीर आरोप लगाएको छ । उसले चीनका कारण रुस–युक्रेन युद्ध थप लम्बिन लागेको आरोप लगाएको छ । राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले चीनले स्वीट्जरल्याण्डमा हुन लागेको विश्व शान्ति वार्ता कमजोर बनाउने प्रयास गरिरहेको भन्दै युद्ध चीनकै कारण लम्बिने अवस्थामा पुगेको आरोप लगाए ।
उनले चीन र रुसले यो वार्तामा अरु देशलाई सहभागी हुन रोक लगाएको आरोप लगाए । साथै जेलेन्स्कीले रुसले प्रयोग गरिरहेका हतियारसमेत चीनबाट आइरहेको दाबी गरे । तर चीनले भने रुस–युक्रेनमा आफू कुनै पनि पक्षमा नरहेको दाबी गर्दै आएको छ । अमेरिकाले समेत चीनले रुसलाई सहयोग गरिरहेको र हतियार पठाइरहेको आरोप विगतदेखि लगाउँदै आएको छ ।
निरन्तरको प्रतिबन्धका कारण रुसको अर्थतन्त्र कमजोर बन्दा चीनले हतियारसहित सबैखाले सहयोग गरिरहेको पश्चिमा देशहरुको अनुमान छ । हालै अमेरिकाले युक्रेनलाई रुसविरुद्ध प्रत्याक्रमण गर्न अमेरिका निर्मित हतियार प्रयोगको अनुमति दिएको थियो । जारी युद्धमा युक्रेनलाई सहयोग गरिरहेको अमेरिकाले गत अप्रिलमा मात्रै ६१ अर्ब डलरको सैन्य मद्दत स्वीकृत गरेको थियो ।
यसैबीच अढाइ वर्षदेखि जारी रुस र युक्रेन युद्धले मानव जीवनलाई मात्र होइन, वन्यजन्तुलाई समेत असर गरेको एक अध्ययनले देखाएको छ । साइन्स जर्नलमा छापिएको एक अनुसन्धान रिपोर्ट अनुसार रुस र युक्रेन युद्धले ‘ग्रेटर स्पोटेड’ चीलको प्रजाती संकटमा परेको हो । युद्धका कारण यी चीलले बसाइँसराइका लागि यात्रा गर्ने बाटो बदलेका छन् ।
घुमाउरो र लामो बाटो प्रयोग गर्दा उनीहरुको यात्रा अवधि पनि लम्बिएको छ । एस्टोनिया युनिभर्सिटी अफ लाइफ साइन्स र ब्रिटिश ट्रष्ट फर ओरनिथोलोजीका शोधकर्ताले युद्धले वन्यजन्तुमाथि परेको असरबारे अध्ययन गरेका थिए । उनीहरुको निष्कर्ष छ– युद्धबाट पर्यावरणमा हुने क्षतिको सीधा सम्बन्ध ‘ग्रेटर स्पोटेड’ चीलको बसाइँ र उनीहरुको यात्रामा देखिएको छ ।
यसबाट भन्न सकिन्छ युद्धबाट मानिस मात्र होइन, बरु जनावर र पन्छीहरु पनि पीडित भएका छन् । ‘ग्रेटर स्पोटेड’ चील प्रजननका लागि युक्रेनको बाटो हुँदै दक्षिण बेलारुस जाने गर्दछन् । यी चील इन्टरेशनल युनियन फर कन्जर्भेसन अफ नेचरको रातो सूचीमा छन् । रातो सूचीको अर्थ अति संकटापन्न भन्ने बुझिन्छ । यी चीललाई सन् २०२१ मा रातो सूचीमा राखिएको थियो ।
चीलका यी प्रजाति पश्चिमी र केन्द्रीय युरोप, खासगरी बेलारुस र पोलेसिया क्षेत्रमा पाइन्छन् । युद्ध सुरु भएपछि यी चीलले औसतमा ८५ किलोमिटर लामो बाटो प्रयोग गरेका छन् । केही चीलले त २५० किलोमिटरभन्दा बढी दुरी तय गरेका थिए । युद्धभन्दा अगाडि ती ९० प्रतिशत चील बसाइँसराइको क्रममा युक्रेनमा रोकिन्थे । युद्ध सुरु भएपछि ३२ प्रतिशत चील मात्र युक्रेनमा रोकिएको पाइएको छ ।
केही चीलले त बसाइँसराइको क्रममा युक्रेनको भूमि नै प्रयोग नगरेको पाइएको छ । यी चीलले आफ्नो यात्राको बाटोमात्र बदलेका छैनन् बरु आराम गर्ने समय अवधि पनि छोट्याएका छन् । वैज्ञानिकहरुका अनुसार यी चीलले यात्राको क्रममा आफ्नो समय र शक्ति दुवै धेरै खर्च गरेको पाइएको छ ।
अध्ययन अनुसार विष्फोट र ठूला आवाजबाट वन्यजन्तु प्रभावित भएको पाइएको छ । त्यसैले युद्धग्रस्त क्षेत्रमा हुने गतिविधिकै कारण यी चीलले आफ्नो यात्राको बाटो बदलेको वैज्ञानिकहरुको ठहर छ ।
