१६ साउन ,काठमाण्डौं ।
नेपाल समाजवादी पार्टी नयाँ शक्ति का अध्यक्ष डा बाबुराम भट्टराईले नेपालका कम्युनिष्ट नेताहरूले पनि रूसी नेता जोसेफ स्टालिनले झैं आलोचकलाई राजनीतिक सफाया गर्ने बाटो रोजेको आरोप लगाएका छन् ।
शुक्रबार बिहान सामाजिक सञ्जालमा नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डको तस्वीरसहित डा भट्टराईले नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन पनि बिलाएर गएको रुसको कम्युनिस्ट पार्टी र आन्दोलनकै दिशामा अग्रसर भइरहेको भन्दै कम्युनिष्ट नेताहरूले इतिहासबाट नसिकेको टिप्पणी गरेका छन् ।
पूर्वमाओवादी नेतासमेत रहेका नेपाल समाजवादी पार्टी नयाँ शक्ति का अध्यक्ष बाबुराम भट्टराईले नेकपा माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड र प्रधानमन्त्रीसमेत रहेका एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली कुरा गर्दै गरेको पुरानो तस्बिर राख्दै उनले आफ्ना आलोचक र विरोधी नेताहरूलाई पालैपालो स्टालिनकै शैलीमा भौतिक सफाया नगरे पनि राजनीतिक र सांगठनिक सफाया गर्ने बाटो समाएको आरोप लगाएका छन्।
‘अंग्रेजीमा एउटा चर्चित भनाइ छ वि लर्न फ्रम हिस्ट्री द्याट वि डु नट लर्न फ्रम हिस्ट्री अर्थात् हामी इतिहासबाट यो सिक्छौँ कि हामी इतिहासबाट सिक्देनौँ। नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा यो हुबहु लागु हुन्छ भन्दा अतिशयोक्ति हुँदैन ,भट्टराईले लेखेका छन्, ‘मूलतः २०२८–३१ को झापा आन्दोलन र २०५२–०६२ को जनयुद्धको जगमा उभिएको नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन संसारको पहिलो र करिब ७५ वर्षसम्म सत्तामा रहेर अहिले विलोप भएर गएको रुसको कम्युनिस्ट पार्टी र आन्दोलनकै दिशामा अग्रसर भइरहेको देखिनु बिडम्वनापूर्ण छ।’
यसको तीव्र वैचारिक स्खलनरबन्ध्याकरण र राज्यसत्ता सञ्चालनको प्रवृत्ति र अवस्था हेर्दा ब्रेजनेभ काल सन् १९६४ –८२ को इरा अफ स्टागनेसन गतिहीन कालु अर्थात् सुन्निएर मोटाएको जस्तो सँग मिल्दोजुल्दो देखिएको टिप्पणी उनले गरेका छन्।
‘अर्थात् पटकपटक सत्तामा बस्दा पनि कुनै गुणात्मक र उल्लेख्य रूपान्तरणकारी उपलब्धि छैन तर गफ चाहिँ रुसका भूपू कमरेडहरूले मिति नै तोकेर बीस वर्षभित्र साम्यवाद आउँछु भनेझैँ यहाँ पनि समाजवाद र साम्यवादुको डिङ हान्न र कार्यकर्ता अलमल्याउन भ्याएकै छन् ,भट्टराईले अगाडि भनेका छन्, ‘भित्री पार्टी सम्बन्ध अथवा सनातनी कम्युनिस्ट पदावलीअनुसार अन्तर पार्टी संघर्षुको कुरा गर्दा यहाँ पनि स्टालिनको मुख्यत सन् १९२७–३८ कालखण्डको ग्रेट ट्रायल टेरररु को झल्को दिने गरी मूल नेतृत्वसँग आँखा जुधाउने वा उसको आलोचना गर्ने नेता–कार्यकर्तालाई विभिन्न आरोप लगाएर पार्टी र सत्ताबाट सदाको निम्ति बिदा गर्ने प्रवृत्ति उत्तिकै हावी छ।’
उनका अनुसार यस सन्दर्भमा अझै विडम्बनापूर्ण र हास्यास्पद प्रवृत्ति र घटना जसरी रुसमा स्टालिनले लेनिनको पालादेखिका सबै प्रमुख समकक्षी र आफ्ना प्रतिस्पर्धी नेताहरूलाई पालैपालो भौतिक रूपले नै सफाया गरेका थिए जस्तै त्रोत्स्कीलाई सबभन्दा पहिले सन् १९२७ मा पार्टीबाट निष्कासन, १९२९ मा देशनिकाला र पछि विदेशमै हत्यास जेनोभिभ र कामेनेभलाई बिरालाले मुसा खेलाएझैँ पटकपटक पार्टीबाट निष्कासन र अन्त्यमा १९३६ मा हत्या बुखारिन, रिकोभलगायतलाई त्यसरी नै अन्त्यमा १९३८ मा हत्या, आदि इत्यादि हो।
भट्टराईले प्रश्न गरेका छन्, ‘त्यसकै झल्को आउने गरी अहिले नेपालका कम्युनिस्ट मठाधीशहरूले पनि आफ्ना आलोचक र विरोधी नेताहरूलाई पालैपालो स्टालिनकै शैलीमा भौतिक सफाया नगरे पनि राजनीतिक र सांगठनिक सफाया गर्ने बाटो समाउनु इतिहासको ठुलो विडम्बना नभए के होला त ?’
पूर्वप्रधानमन्त्रीसमेत रहेका भट्टराईले कम्युनिस्ट पार्टीका नेता कार्यकर्तालाई इतिहासबाट पाठ सिकेर समाजवाद निर्माण र मानव जातिको समग्र उन्नयनको नयाँ विकल्प खोज्न अपिल पनि गरेका छन्।
उनले लेखेका छन्, ‘अझै पुरानै एकमनावादी, नोकरशाही केन्द्रीयतावादी कम्युनिष्ट पार्टीमा भावनात्मक ढंगले टाँसिएर बसिरहेका र पार्टी सुप्रिमोले पहिले एउटा कमरेडलाई ठोक्दा ताली पिट्ने अनि पछि आफ्नै पालो आउँदा एक्लै आँसु झार्ने साथीहरूले इतिहासबाट पाठ सिकेर समाजवाद निर्माण र मानव जातिको समग्र उन्नयनको नयाँ वैकल्पिक बाटो खोजी र निर्माण गर्ने साहस गर्ने कि ?’
जोसेफ स्टालिनको वास्तविक नाम इओसेब बेसारिओनिस ड्झे जुघाश्भिली हो । उनी सोभियत संघका एक शक्तिशाली र क्रूर तानाशाह थिए। उनी सन् १९२४ देखि १९५३ मा आफ्नो मृत्युसम्म सोभियत कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव र सोभियत संघका शासक रहे।
उनको उपनाम ’स्टालिन’ को अर्थ “फलामको मानिस“ हो, जुन उनले क्रान्तिकारी गतिविधिको क्रममा अपनाएका थिए। उनी भ्लादिमिर लेनिनको नेतृत्वमा भएको सन् १९१७ को बोल्सेभिक क्रान्तिमा सामेल थिए।
सन् १९२२ मा कम्युनिष्ट पार्टीको महासचिव नियुक्त भए। यो पदको प्रयोग गरेर उनले पार्टीभित्र आफ्नो शक्ति र प्रभाव बढाए। सन् १९२४ मा लेनिनको मृत्युपछि, उनले आफ्ना राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीहरू विशेष गरी लियोन ट्रोट्स्की लाई चलाखीपूर्वक पाखा लगाउँदै सोभियत संघको निर्विवाद शासक बने।
उनले लाखौं किसानहरूको निजी जमिन खोसेर राज्य–नियन्त्रित सामूहिक फार्महरूमा काम गर्न बाध्य पारे, जसको विरोध गर्ने लाखौं मानिस मारिए वा भोकमरीले मरे।
उनले दोस्रो विश्वयुद्धमा नाजी जर्मनीलाई पराजित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेले, तर यसमा सोभियत संघले ठूलो मानवीय क्षति व्यहोर्यो। उनको शासनकाल व्यक्तिगत पूजा, कठोर सेन्सरसिप र व्यापक राजनीतिक दमनको लागि कुख्यात छ।
स्टालिनको राजनीतिक सफाया, जसलाई “द ग्रेट पर्ज“ वा “महान आतंक“ पनि भनिन्छ । सन् १९३६ देखि १९३८ को अवधिमा चरम बिन्दुमा पुगेको थियो।
यो अभियानको मुख्य उद्देश्य स्टालिनको शासनप्रति कुनै पनि सम्भावित वा काल्पनिक विरोधलाई निर्ममतापूर्वक समाप्त पार्नु र उनको एकलौटी शक्ति स्थापित गर्नु थियो सन् १९३४ मा लेनिनग्रादका लोकप्रिय नेता सर्गेई किरोभको हत्यालाई स्टालिनले राजनीतिक दमन र सफाया सुरु गर्ने बहाना बनाएका थिए ।
जोसेफ स्टालिन एक जटिल ऐतिहासिक व्यक्तित्व हुन् जसले सोभियत संघलाई एक विश्व शक्ति बनाए, तर त्यसको लागि उनले करोडौं मानिसहरूको जीवनलाई क्रूरतापूर्वक समाप्त पारे।
उनको राजनीतिक सफायाको इतिहास मानव इतिहासकै सबैभन्दा अँध्यारो र रक्तपातपूर्ण अध्यायहरू मध्ये एक मानिन्छ।
