१६ भदौ , काठमाण्डौ ।
पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभीर क्षेत्रमा सडक भासिएर यातायात अवरुद्ध भएपछि काठमाडौं उपत्यकामा एलपी ग्यासको नियमित आपूर्ति प्रभावित हुन नदिन वैकल्पिक व्यवस्था सुरु गरिएको छ । ग्यास बोकेका बुलेटहरू उपत्यकातर्फ आउन नसक्ने अवस्था बनेपछि ग्यास उद्योगहरूले उपत्यका बाहिरै सिलिन्डर भर्ने र वैकल्पिक सडकमार्फत काठमाडौं ल्याउने तयारी गरेका छन् ।
नेपाल आयल निगमले उपत्यका बाहिर रहेका उद्योगमा ग्यास भर्ने अनुमति दिएसँगै विभिन्न उद्योगहरूले चितवन, मकवानपुर, बारा, पर्सा तथा नवलपरासी पूर्वलगायत जिल्लाका ग्यास उद्योगसँग समन्वय सुरु गरेका छन्। उद्योगीहरूका अनुसार यस व्यवस्थाले राजमार्ग बन्द रहेकै अवस्थामा पनि उपत्यकाको माग धान्न सहयोग पुग्नेछ ।
अहिले पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभीरमा सडकको केही भाग भासिएपछि काठमाडौं उपत्यकासँग जोडिने प्रमुख सडक मार्ग प्रभावित भएको छ। राजमार्गमा ग्यास बोकेका बुलेट तथा अन्य मालवाहक सवारीसाधन सहज रूपमा आवतजावत गर्न नसक्ने अवस्था बनेपछि यसको प्रत्यक्ष असर एलपी ग्यासको आपूर्तिमा पर्न सक्ने चिन्ता बढेको थियो।
तर ग्यास उद्योगीहरूले भने तत्कालै वैकल्पिक आपूर्ति व्यवस्था अघि बढाएका छन्। नेपाल आयल निगमबाट स्वीकृति पाएपछि उपत्यका र आसपासका क्षेत्रमा ग्यास आपूर्ति गर्दै आएका उद्योगहरूले राजधानीबाहिर रहेका अन्य उद्योगसँग सहकार्य गरेर सिलिन्डर भर्ने काम थालेका छन्।
उद्योगीहरूका अनुसार काठमाडौं उपत्यका र आसपासका जिल्लामा देशको कुल एलपी ग्यास खपतको ४० प्रतिशतभन्दा बढी माग हुने गर्छ। त्यसैले पृथ्वी राजमार्ग लामो समय अवरुद्ध रहेमा आपूर्ति व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने देखिए पनि अहिले वैकल्पिक बाटोबाट ग्यास ल्याउने तयारी गरिएको हो।
ग्यास उद्योगहरूको योजना अनुसार बारा, पर्सा, चितवन, मकवानपुर र नवलपरासी पूर्वमा रहेका उद्योगबाट सिलिन्डरमा ग्यास भरेर उपत्यकातर्फ पठाइनेछ। यसका लागि उपत्यकामा सञ्चालनमा रहेका उद्योगहरूले आफूले नियमित रूपमा प्रयोग गर्ने ब्रान्डअनुसार अन्य जिल्लाका उद्योगसँग समन्वय गरेका छन्।
उद्योगीहरूका अनुसार केही उद्योगले वैकल्पिक स्थानमा ग्यास भर्ने काम सुरु गरिसकेका छन्। श्री ग्यासले बाबा ग्याससँग, श्रीकृष्ण ग्यासले साइबाबासँग, श्रीराम ग्यासले जानकीसँग तथा नेपाल ग्यासले नेपाल गण्डकी, एभरेस्ट र सुगमले साहारा उद्योगसँग सहकार्य गरेर सिलिन्डर भर्ने व्यवस्था मिलाएका छन् ।
यसरी भरिएका सिलिन्डरहरू काठमाडौं ल्याउन पृथ्वी राजमार्गबाहेक उपलब्ध वैकल्पिक सडक प्रयोग गरिनेछ। विशेषगरी त्रिभुवन राजपथलगायत वैकल्पिक सडकमार्फत ग्यास ढुवानी गर्ने तयारी उद्योगीहरूले गरेका छन्। कृष्णभीरको सडक पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा नआएसम्म वैकल्पिक मार्गलाई प्राथमिकतामा राखेर आपूर्ति निरन्तरता दिने उनीहरूको भनाइ छ।
उद्योगीहरूका अनुसार अहिलेको अवस्थाले ग्यासको तत्काल अभाव हुने अवस्था भने देखिएको छैन।एलपी ग्यास उद्योग संघका प्रतिनिधिहरूले उपत्यकाको माग धान्न आवश्यक व्यवस्थापन भइरहेको बताएका छन्। बाहिरी जिल्लाका उद्योगबाट ग्यास भरेर उपत्यकामा ल्याउने प्रक्रिया सुरु भइसकेकाले उपभोक्ताले आवश्यकता भन्दा बढी ग्यास सञ्चित गरेर राख्नुपर्ने अवस्था नरहेको उद्योगीहरूको भनाइ छ।
राजमार्ग बन्द भएपछि उपभोक्तामा खाना पकाउने ग्यासको अभाव हुन सक्ने आशंका उत्पन्न हुन सक्छ। विशेषगरी प्राकृतिक विपद् वा सडक अवरोधका समयमा उपभोक्ताले सिलिन्डरको अतिरिक्त मौज्दात राख्ने प्रवृत्ति देखिन्छ। तर उद्योगीहरूले भने हाल आपूर्ति व्यवस्थालाई वैकल्पिक माध्यमबाट सञ्चालन गरिरहेकाले अनावश्यक रूपमा धेरै सिलिन्डर जम्मा नगर्न आग्रह गरेका छन्।
ग्यास आपूर्तिको नियमित चक्रमा सामान्य अवस्थामा बुलेटमार्फत उद्योगसम्म ग्यास ल्याइन्छ। त्यसपछि उद्योगमा सिलिन्डर भरेर डिलर तथा विक्रेतामार्फत उपभोक्तासम्म पु¥याइन्छ। तर अहिले पृथ्वी राजमार्गमा देखिएको अवरोधका कारण बुलेट आवतजावतमा समस्या आएपछि आपूर्ति प्रणालीको अर्को चरणबाट व्यवस्थापन गर्न लागिएको हो।
अर्थात्, ग्यासको मूल आपूर्ति प्रणाली नै रोकिएको होइन; ग्यास भर्ने स्थान र ढुवानीको मार्गलाई अस्थायी रूपमा परिवर्तन गरिएको हो। यस किसिमको वैकल्पिक व्यवस्थाले सडक अवरोधका कारण बजारमा सिर्जना हुन सक्ने कृत्रिम अभाव नियन्त्रण गर्न पनि मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि, वैकल्पिक सडकको अवस्था, दूरी, सवारी आवागमन तथा मौसमको अवस्थाले ग्यास ढुवानीको समय र लागतमा प्रभाव पार्न सक्छ। पृथ्वी राजमार्ग लामो समयसम्म बन्द रहेमा वैकल्पिक मार्गको क्षमतामाथि पनि थप दबाब पर्न सक्ने उद्योगीहरूको बुझाइ छ।
त्यसैले सडक खुलाउने कामसँगै अत्यावश्यक वस्तुको आपूर्ति प्रणालीलाई निरन्तरता दिने वैकल्पिक योजना पनि महत्वपूर्ण देखिएको छ। पृथ्वी राजमार्ग काठमाडौंलाई देशका विभिन्न भागसँग जोड्ने प्रमुख सडक मार्ग भएकाले यसको अवरोधले पेट्रोलियम पदार्थ, खाद्यान्न, औषधि तथा अन्य दैनिक उपभोग्य सामग्रीको ढुवानीमा समेत असर पार्न सक्छ।
एलपी ग्यास त्यसैमध्ये अत्यावश्यक वस्तु हो।अहिले ग्यास उद्योगहरूले उपत्यकाको मागलाई प्राथमिकतामा राख्दै वैकल्पिक उत्पादन तथा ढुवानी व्यवस्था मिलाएका छन्। नेपाल आयल निगमको अनुमति र उद्योगहरूबीचको समन्वयले तत्कालको आपूर्ति व्यवस्थापनमा सहजता ल्याएको उद्योगीहरूको भनाइ छ।
पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभीरमा सडक भासिएपछि उत्पन्न भएको ढुवानी समस्याका कारण उपत्यकामा एलपी ग्यास आपूर्ति प्रभावित हुन नदिन उद्योगीहरूले वैकल्पिक व्यवस्था अघि बढाएका छन्। उपत्यका बाहिरका उद्योगबाट सिलिन्डर भरेर त्रिभुवन राजपथसहितका वैकल्पिक सडक हुँदै काठमाडौं ल्याउने तयारीसँगै ग्यासको तत्काल अभाव नहुने उद्योगीहरूको दाबी छ।
तर राजमार्ग कहिलेसम्म अवरुद्ध रहन्छ भन्ने विषयले आगामी दिनको आपूर्ति व्यवस्थामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। त्यसैले सडक पुनः सञ्चालनमा नआएसम्म वैकल्पिक मार्ग र बाहिरी जिल्लाका उद्योगसँगको सहकार्यलाई निरन्तरता दिनुपर्ने देखिएको छ।
