२२ असोज, काठमाडौं । दशैंमा टीका लगाएर दक्षिणामा नयाँ नोट दिने चलन रहेकाले नेपाल राष्ट्र बैंकले हरेक वर्षको दशैंमा नयाँ नोट निकाल्छ । नोटहरुको जतन नहुँदा भने राज्यले ठूलो आर्थिक नोक्सानी व्यहोर्ने गरेको छ ।
बैंकका अनुसार वर्षेनी करोडौं मूल्यका नोटहरु प्रयोगमा आउन नसक्ने गरी बिग्रिन्छन् । यदि कसैसँग भएको नोट काम नलाग्ने अवस्थामा पुगेको छ, तर त्यो नोटको नम्बर प्रष्ट देखिन्छ भने राष्ट्र बैंकबाट साटेर अर्को लैजान सकिन्छ ।
नेपाली नोटहरुको आयु धेरै लामो हुँदैन । एक हजार र ५ सय रुपैयाँका ठूला नेपाली नोटहरुको आयु ५ देखि ६ बर्ष हुने र सो भन्दा कमका नोटहरुको आयु अझ कम २ देखि ३ वर्षको मात्र रहने अनुमान गरिएको राष्ट्र बैंक मुद्रा व्यवस्थापन विभाका कार्यकारी निर्देशक लक्ष्मी प्रपन्न निरौलाको भनाई छ ।
अहिले करिब ५ खर्ब रुपैयाँ बराबरका नेपाली नोट प्रचलनमा रहेको बैंकले बताएको छ । यसमध्ये राष्ट्र बैंक स्थापना हुनुअघि नै सरकारले निष्काशन गरेको ५७ लाख ५७ हजार ८ सय ९२ रुपैयाँ विभिन्न दरका नोटहरु समेत छन् ।
बजारमा ४ खर्ब ९१ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बराबरका विभिन्न नोटहरु प्रचलनमा रहेको राष्ट्र बैंकको असोज पहिलो साताको तथ्यांकमा देखिन्छ । जति नोट प्रचलनमा छन्, सोही हाराहारीको नोट राष्ट्र बैंकले जलाइसकेको छ ।
करिब ५ खर्ब रुपैयाँ बराबरका नोट बजारमा रहेको र झण्डै सोही परिमाणका थोत्रा नोट जलाएर नष्ट गरिएको राष्ट्र बैंकले बताएको छ ।
पुराना नोट कसरी नष्ट गरिन्छ त ?
नोट नष्ट गर्न गठित समितिले जम्मा भएका नोट सिधै नष्ट भने गर्दैन । सबैभन्दा पहिला बैंकले नष्ट गर्ने भनेर तयार पारेका नोट कति छन् भनेर यकिन गर्छ । ती नोटहरुमा प्वाल पार्नु पर्ने हुन्छ । काम नलाग्ने भनेर चिन्नका लागि ती नोटहरुमा पञ्चिङ मेसिनले प्वाल पार्ने गरिन्छ ।
यद्यपि, छपाई बिग्रेका र नेपाल राष्ट्र बैंक नोट सट्टा भर्ना नियमावली, २०५९ बमोजिम सट्टा भर्नाको दाबी परी प्राप्त हुन आएका नोटहरू धुल्याउँदा भने प्वाल पार्नु नपर्ने व्यवस्था छ ।
जम्मा पारेर पञ्चिङ मेसिनले समेत प्वाल पारिसके पछि पुनः नोट कति परिमाणमा जलाउन लागिएको हो भनेर एकिन गरी मुचुल्का बनाएर मात्र राष्ट्र बैंकले ती नोटहरु जलाएर खरानी बनाउने गरेको छ ।
