२२ कात्तिक, भक्तपुर।
काठमाडौँ विश्वविद्यालय (केयु) ले वैकल्पिक ऊर्जाको रुपमा हाइड्रोजन उत्पादन गर्ने तयारी गरेको छ । एक बर्ष अगि नेपाल आयल निगमको सहयोग पाए पछि देशमै पहिलो पटक हाइड्रोजन ल्याब नै सञ्चालन गरेर अनुसन्धानलाई तीव्रता दिएको हो केयुले ।
केयुले अबको ४ महिनाभित्र हाइड्रोजनको सहायताले गाडी कुदाएर देखाउने भएको छ ।पेट्रोलबाट चल्ने गाडीको ईन्जिन निकालेर हाइड्रोजनबाट चल्ने गाडीका पार्टपुर्जा हालेर आफैँले डिजाइन गरेर कुदाउने तैयारी गरेको हो । ‘ग्रिन हाइड्रोजन ल्याब’को सहायताले आउने ४ महिनाभित्र हाइड्रोजनबाट गाडीसमेत सञ्चालन गर्न सकिने गरी विश्वविद्यालयले तयारी गरेको अनुसन्धानमा संलग्न विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक डा. विराजसिंह थापाले जानकारी दिए।
यसका लागि आवश्यक पर्ने हाइड्रोजन समेत यहीँ उत्पादन गरिंदैछ । एक बर्ष अगि नेपाल आयल निगमको सहयोग पाए पछि देशमै पहिलो पटक हाइड्रोजन ल्याब नै सञ्चालन गरेर अनुसन्धानलाई तीव्रता दिएको हो केयुले ।टिममा पन्ध्र जना अनुसन्धान कर्मी रहेका छन् । एउटा गाडी कुदाएर देखाए पछि धेरै गाडी चल्न सक्छ भन्ने सन्देश जाने उनको भनाई छ । सरकार लगायत सरोकारवाल सबैको सहयोग पाए दश बर्ष भित्र इन्धन आयात बन्द गरेर समृद्धिको ढोका खोल्न सकिने थापाले बताए ।
खेर गइरहेको बिजुली र उद्योग कलकारखानाबाट निस्केको धुवाँलाई हाइड्रोजनमा परिणत गरी व्यापार घाटा कम गर्न सकिने एक अध्ययनले देखाएको छ ।विद्युत्गृहहरुले बिजुली उत्पादन गरेर बाँकी रहेको पानीबाट हाइड्रोजनको मात्रा छुटाएर हाइड्रोजन इन्धन निकाल्न सकिने अनुसन्धानमा संलग्न डा. थापाको दाबी छ ।छिमेकी देश भारतसहित विश्वका अधिकांश विकसित मुलुकहरूमा हाइड्रोजन इन्धन प्रयोगमा आइसकेको छ । यातायातमा प्रयोग हुने इन्धन मात्र होइन, यसबाट चुलोमा प्रयोग हुने एलपी ग्यासका साथै युरियासमेत उत्पादन गर्न सकिने थापाको दाबी छ ।
काठमाडौँ विश्वविद्यालयको एक सर्वेक्षणमा प्रतिकेजी एक डलरसम्ममा नेपालले हाइड्रोजन उत्पादन गर्न सक्ने देखाएको डा. थापा बताउँछन् ।२ किलो हाइड्रोजन सिलिन्डरबाट एक सय युनिट बराबरको ऊर्जा प्राप्त हुने अध्ययनले देखाएको छ । स्वच्छ पर्यावरणका लागि विकसित देशहरूले हाइड्रोजन ऊर्जालाई वैकल्पिक ऊर्जाको रुपमा विकास गर्न थालिसकेका छन् । एक किलोग्राम हाइड्रोजनबाट ५० युनिटसम्म बिजुली निस्कन्छ । यही विधिबाट निकालेको हाइड्रोजनबाट उत्पादन हुने ऊर्जा नै हाइड्रोजन ऊर्जा हो र यही नै ग्रिन हाइड्रोजन पनि हो ।नेपालमा कार्बन उत्सर्जन हाइड्रोजन ऊर्जाको माध्यमबाट तत्कालै रोक्न सकिने उनको भनाइ छ ।
एक केजी हाइड्रोजनले एउटा कार ७० किलोमिटरसम्म कुद्न सक्ने वैज्ञानिक अध्ययनबाट पत्ता लागेको छ ।विश्वविद्यालयका उपकुलपति डा. भोला थापाले यसलाई नेपालमा कसरी उपयोग गर्न सकिन्छ भनेर अध्ययन अनुसन्धान आवश्यक रहेको र आफूहरूले त्यसको तयारी गरेको बताउनुभयो ।हाइड्रोजन ऊर्जाको नेपालमा सम्भावना बारे १६ वर्ष पहिले सन् २००५ देखि छलफल सुरु भएको थियो ।
