९ कार्तिक , काठमाण्डौ ।
हिन्द महासागरमा अमेरिका र इरानबीचको तनाव बढिरहेका बेला श्रीलङ्काले आफ्नो दक्षिणपूर्वी तटनजिक अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा स्वास्थ्य समस्या सामना गरिरहेका ४० जना इरानी नाविकको उद्धार गरी उपचार तथा स्वदेश फिर्तीको व्यवस्था मिलाएको छ । समुद्रमा सङ्कटमा परेका नाविकलाई मानवीय आधारमा सहयोग गरिएको श्रीलङ्काली अधिकारीहरूले बताएका छन्।
श्रीलङ्काको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता तुषार रोड्रिगोका अनुसार इरानी जहाजबाट तत्काल चिकित्सकीय सहायता आवश्यक रहेको जनाउँदै आपत्कालीन सङ्केत प्राप्त भएपछि उद्धार प्रक्रिया अघि बढाइएको थियो। समुद्री भाषामा ‘डिस्ट्रेस कल’ भनिने यस्तो सङ्केत जहाज वा त्यसमा सवार व्यक्तिहरू गम्भीर समस्यामा पर्दा सहायता माग्न प्रयोग गरिन्छ।
रोड्रिगोले बीबीसी सिन्हालासँग कुरा गर्दै उद्धार गरिएका नाविकहरू विभिन्न इरानी जहाजमा कार्यरत रहेको जानकारी दिएका छन्। यद्यपि उनीहरू कति वटा जहाजमा सवार थिए भन्नेबारे यकिन विवरण उपलब्ध नभएको उनले बताए। नाविकहरूको स्वास्थ्यमा कस्तो समस्या देखिएको थियो भन्ने विषय पनि सार्वजनिक गरिएको छैन।
उद्धारपछि बिरामी नाविकहरूलाई श्रीलङ्काली भूमिमा ल्याएर राजधानी कोलम्बोमा उपचारको व्यवस्था मिलाइएको थियो। आवश्यक स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराएपछि उनीहरूलाई शनिबार राति विमानमार्फत इरान फर्काइएको अधिकारीहरूले जनाएका छन्।
उक्त अभियानमा स्थानीय समुद्री यातायात कम्पनीसहित विभिन्न निकाय सहभागी भएका थिए। श्रीलङ्काको विदेश मन्त्रालयले यो कदमलाई मानवीय दायित्व र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनप्रतिको प्रतिबद्धतासँग जोडेको छ। समुद्रमा आपत्कालीन अवस्थाको जानकारी प्राप्त भएपछि आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनु अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा स्थापित अभ्यास भएको रोड्रिगोको भनाइ छ।
उनले उद्धारकार्यलाई इरानी जहाजप्रतिको राजनीतिक वा सैन्य समर्थनका रूपमा बुझ्न नहुने स्पष्ट पारेका छन्। श्रीलङ्काले अहिलेको द्वन्द्वमा तटस्थ नीति अपनाउँदै आएको छ। अमेरिका र इरान दुवै पक्षसँग सम्बन्धित सैन्य पहुँचका अनुरोधमा सावधानी अपनाउँदै आएको श्रीलङ्काले विवाद समाधानका लागि वार्ता र कूटनीतिक पहललाई प्राथमिकता दिन आग्रह गरिरहेको छ।
अमेरिका र इरानबीचको सैन्य तनाव चर्किएपछि अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री यातायात र ऊर्जा आपूर्तिमा पर्ने प्रभावबारे चिन्ता बढेको छ। गत फेब्रुअरीमा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण सुरु गरेपछि मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था थप जटिल बनेको थियो।
त्यसको जवाफमा इरानले इजरायल, अमेरिकी सैन्य अखडा र खाडी क्षेत्रमा अमेरिकाका साझेदार राष्ट्रलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेको विवरण सार्वजनिक भएका छन्। यसैबीच, विश्व व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलमार्गमा पनि तनाव कायम छ।
उक्त मार्ग हुँदै विश्वको ठूलो परिमाणमा कच्चा तेल र तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास ओसारपसार हुने भएकाले त्यहाँको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभाव पार्न सक्छ।अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथि नौसैनिक नाकाबन्दी लगाएको र त्यसबाट केही इरानी जहाज प्रभावित भएको विवरण सार्वजनिक भएका छन्।
बीबीसी सिन्हालाले गत महिना प्रकाशित गरेको रिपोर्टमा श्रीलङ्कानजिकको अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा २१ वटा इरानी जहाज रहेको उल्लेख गरेको थियो। ती जहाजको अवस्था र उनीहरूलाई आवश्यक पर्ने आपूर्तिबारे भने विस्तृत जानकारी उपलब्ध छैन।
श्रीलङ्काली अधिकारीहरूले यसअघि पनि समुद्रमा सङ्कटमा परेका इरानी नाविकलाई सहयोग गर्दै आएका छन्। पछिल्लो उद्धारले द्वन्द्वका कारण समुद्री क्षेत्रमा काम गर्ने नाविकहरूले स्वास्थ्य सेवा, खाद्यान्न, पानी र इन्धनजस्ता आधारभूत सुविधामा सामना गर्न सक्ने कठिनाइलाई फेरि चर्चामा ल्याएको छ।
श्रीलङ्काले मानवीय आधारमा उद्धार र उपचारको व्यवस्था गरे पनि सबै इरानी जहाजलाई नियमित रूपमा सहायता उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको छैन। समाचार संस्था एसोसिएटेड प्रेस (एपी) का अनुसार यसै महिनाको सुरुमा आफ्नो तटनजिक रहेका १९ वटा इरानी जहाजले खाद्यान्न, पानी र इन्धनको अभाव भएको जानकारी गराउँदा श्रीलङ्काली अधिकारीहरूले तत्काल थप सहायता पठाउने योजना नरहेको बताएका थिए।
यसले मानवीय दायित्व पूरा गर्नु र राष्ट्रिय हित तथा स्रोतको व्यवस्थापन गर्नुबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने चुनौती देखाएको छ। समुद्री क्षेत्रमा लामो समयसम्म रोकिएका जहाजलाई सहयोग उपलब्ध गराउन स्वास्थ्य सेवा, खाद्यान्न, इन्धन र अन्य आवश्यक स्रोतको व्यवस्था गर्नुपर्ने हुन्छ।
यसअघि गत मार्चमा श्रीलङ्काको तटनजिक इरानी जलसेनाको जहाज ‘आइरिस डेना’ अमेरिकी टर्पिडो आक्रमणपछि डुबेको घटनाले पनि ठूलो मानवीय क्षति निम्त्याएको थियो। उक्त घटनामा ८० जनाभन्दा बढीको मृत्यु भएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो।
जहाजबाट आपत्कालीन सङ्केत प्राप्त भएपछि श्रीलङ्काली अधिकारीहरूले उद्धारकार्य सञ्चालन गरी घाइतेलाई अस्पताल पु¥याएका थिए। त्यसको भोलिपल्ट इरानी जलसेनाको अर्को जहाजलाई श्रीलङ्काको बन्दरगाहमा रोकिन अनुमति दिइएको थियो।
श्रीलङ्काका राष्ट्रपति अनुर कुमार दिशानायकले मानवीयताको रक्षा गर्नु आफ्नो देशको दायित्व भएको धारणा व्यक्त गरेका थिए। अमेरिका–इरान द्वन्द्वको अन्त्यका लागि कूटनीतिक प्रयास प्रभावकारी हुन नसकिरहेका बेला समुद्रमा मानवीय सङ्कटको जोखिम पनि कायम छ। श्रीलङ्काले पछिल्लो उद्धारमार्फत सङ्कटमा परेका व्यक्तिलाई सहयोग गर्ने आफ्नो नीति दोहो¥याएको छ।
