१२ माघ, काठमाण्डौ ।
केही हप्ता अघि मात्रै भारतसँग १० वर्षमा १० हजार मेगावाट विद्युत निर्यात गर्ने सम्झौता गरेपछि धेरैले नेपालले अब खेर जाने बिजुली बेचेर देश धनी हुने सपना बुने । जलस्रोत तथा अर्थविद्हरुले समेत यो सम्झौता नेपालको हितका लागि कोशेढुङ्गा सावित हुने टिप्पणी गरे । नभनुन् पनि कसरी देशभर विद्युतीकरण नभएपनि नेपाल विद्युत प्राधिकरणले दिनँहु भारतलाई बिजुली बेचेर करोडौं रुपैया कमाई गरिरहेको थियो।
प्राधिकरणका प्रवन्ध निर्देशक कुलमान घिसिङ समेत उद्योग उद्योगमा पुगेर विद्युतको उपयोग बढाउन आग्रह गरिरहेका थिए । तर अहिले हिउँदको समयमा नेपालको त्यो विगत ठीक विपरित भएको छ । प्रत्येक वर्ष हिँउदको समयमा उद्योगलाई नियमित विजुली आपुर्ति गर्न नसक्ने प्राधिकरणले यस वर्ष पनि उद्योगहरुमा अघोषित लोडसेडिङ सुरु गरेको छ । माघदेखि उद्योगहरुमा ८ घण्टा लोडसेडिङ जारी छ ।
उद्योगीहरुले प्राधिकरणले बिहान र बेलुका गरी ८ घण्टा विजुली नदिएको बताएका छन् । आन्तरिक उत्पादन र भारतबाट आउने विजुलीले घरायसी ग्राहकको माग पुरा गर्न समेत नसकिने अवस्था आएकाले ठूला उद्योगलाई विहान र बेलुका उद्योग सञ्चालन नगर्न आग्रह गरिएको छ । २०७५ सालमै लोडसेडिङ अन्त्य भएको घोषणा गरेपछि घिसिङले लोडसेडिङ किलरको उपमा पाए ।
कुशल व्यवस्थापन आएपछि आखिर नहुने के रहेछ भन्ने उदाहरण घिसिङ बने । तर हिउँदमा नेपालले अझै पनि विद्युतका लागि भारतकै त्रर पर्नुपरेको छ । बिराटनगर, बिरगञ्ज र भैरहवा करिडोरमा सञ्चालित ठूला उद्योगलाई प्राधिकरणले लाइटिङ लोडमा बस्न निर्देशन जारी गरेको छ।
११ केभिए र ३३ केभिए प्रशारणलाइनबाट विजुली आपुर्ति लिएका र २ मेगावाटभन्दा बढी विजुली प्रयोग गर्ने ठूला उद्योगलाई प्राधिकरणले २४सै घण्टा विजुली आपुर्ति दिन नसक्ने जानकारी दिएको छ । भैरहवामा क्षेत्रमा सञ्चालित एक सिमेन्ट उद्योगका अनुसार प्राधिकरणको विद्युत वितरण केन्द्रले विहान ७ बजेदेखि ११ बजेसम्म तथा बेलुका ५ बजेदेखि ९ बजेसम्म लाइटिङ लोड (वत्ती बाल्न मिल्ने भोल्टेज) मात्रै उपलब्ध गराउने जानकारी गराएको छ ।
प्राधिकरणका कर्मचारीले ह्वाटस्एपमा पठाएको म्यासेजमा भनिएको छ, ‘सुख्यायाममा खोलाको बहाब घटेसँगै विद्युत् उत्पादनमा कमी आएको हुनाले अद्यौगिक फिडरहरूलाई बिहान ०७ देखि ११ र बेलुका ०५ देखि ०९ बजेसम्म लाइटिङ लोडमात्र संचालन हुने ब्यहोरा अनुरोध छ ।’ प्राधिकरणले विजुली दिन्छु भनेको समयमा समेत ५० प्रतिशत लोडमा उद्योग सञ्चालन गर्न निर्देशन दिएको छ ।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणका अनुसार हाल बजारमा करिब ३५ हजार मेगावाट आवर विजुलीको माग छ । जसमध्ये आन्तरिक उत्पादन र भारतबाट खरिद गर्दा २९–३० हजार मेगावाट आवर विजुली आपुर्ति भएको छ । जसले गर्दा प्राधिकरणले उद्योगहरुमा लोडसेडिङ गरेको हो।
पछिल्लो समय डेडिकेटेड र ट्रंक लाइन महशुल भुक्तानी नगर्ने उद्योगको बिजुली कटौती गरेपछि विद्युतको सहज उपलब्धता भएपनि सरकारको निर्देशनपछि प्राधिकरणले उद्योगमा विजुली जोड्न सुरुगरेपछि विजुलीको माग बढेको छ । प्राधिकरणका कर्मचारीका अनुसार हाल नेपालका जलविद्युत परियोजनाबाट करिब १९–२० हजार मेगावाट आवर विजुली उत्पादन हुने गरेको छ ।
यस्तै, प्राधिकरणले करिब १२ हजार मेगावाट आवर विजुली भारतबाट खरिद गरिरहेको छ । नेपाल विद्युत प्राधिकरण आफैंले निर्माण गरेका परियोजनाबाट करिब ५ हजार मेगावाट आवर, प्राधिकरणका सहायक कम्पनीबाट करिब ३ हजार विजुली उत्पादन हुँदा स्वतन्त्र उर्जा उत्पादकहरुले ११ हजार मेगावाट आवर विजुली उत्पादन गरिरहेका छन् ।
