२६ चैत , काठमाण्डौ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दिनहुँको सरप्राइजिंग, आक्रामक र विस्फोटक ट्यारिफले विश्व हायलकायल बनेको छ । पछिल्लो पटक देशहरुलाई छानी छानी जुन प्रकारले ट्रंपले करहरु बढाएका छन्, खासगरी चीनलाई उनले टार्गेट गरेका छन् । यसले ट्रेड वार त सुरु भइनै सक्यो ।
यसभित्र लुकेका उद्येश्यहरुमा पनि अहिले टिकाटिप्पणी भइरहेका छन् । चीनबाट आयात हुने सामानमा आजदेखि ट्रम्पले १०४ प्रतिशतसम्म ट्यारिफ लगाएका छन् । अमेरिकी राष्ट्रपतिले यसलाई आफ्नो ‘अमेरिका फस्र्ट’ नीतिको हिस्सा भएको बताएका छन् ।
ट्रंपको दाबी छ कि यसले अमेरिकालाई हरेक दिन अर्बौ डलरको फाइदा भइरहेको छ । तर यस नीति पछाडीको विचार कहाँबाट आयो र यसको कस्तो प्रभाव हुनसक्छ यसबारे आज हामी चर्चा गर्दछौं ।
ट्रंपले सोमवार घोषणा गरेका थिए कि यदी चीनले मंगलवारसम्म अमेरिकी सामानहरुमा आफ्नो जवाफी ट्यारिफ हटाएन भने बुधवारदेखि चीनबाट आउने सबै सामानहरुमा १०४% ट्यारिफ लाग्नेछ । यो कदम आजबाट लागू भएको छ, जसका कारण दुवै देशबीच व्यापार युद्ध थप गहिरो बनेको छ ।
अमेरिकी राष्ट्रपतिले मंगलवार व्हाइट हाउसमा भने कि नयाँ ट्यारिफले उनको देशलाई हरेक दिन २ अर्ब डलरको आय भइरहेको छ । यद्यपि, उनले यसका लागि विस्तृत आंकडा भने पेश गरेनन् तर दाबी गरेक कि यो राशिले अमेरिकी उद्योगहरुलाई बलियो बनाउन सहयोग गर्नेछ ।
यस्तै यो ट्यारिफ नीतिका पछाडी ट्रंपका सल्लाहकार पीटर नभारोको ठूलो हात रहेको मानिन्छ । नभारो जनवरी २०२५ देखि ट्रंपको वरिष्ठ व्यापार सल्लाहकार रहेका छन् । उनले एक किताब ‘डेथ बाई चाइना’ लेखेका छन् ।
नभारोले आफ्नो किताबमा एक काल्पनिक अर्थशास्त्री ‘रन भारा’ को चर्चा गरेका छन् जसलाई उनले चीन विरोधी नीतिहरुको समर्थनमा उद्धृत गरेका छन् । वरिष्ठ अमेरिकी पत्रकार रचेल म्याडोले आफ्नो एक शोमा खुलासा गरे कि ‘रन भारा’ असलमा नभारोकै एक काल्पनिक नाम हो, जो उनको उपनाम ‘नभारो’ को एनाग्राम अर्थात उल्टो रहेको छ ।
म्याडोका अनुसार, ट्रंपको ट्यारिफ नीतिको शुरुआत एक ‘फर्जी मेमो’ बाट भयो, जसलाई कथितरुपमा ‘रन भारा’ले लेखेका थिए । यो मेमोमा भनिएको थियो कि ट्रंपले ‘ट्यारिफको सवारी गरेर जीत हासिल गर्न सक्छन्’ । नभारोले पछि यसलाई ‘ठट्टा तरीका’ भनेका थिए ।
नभारोले लामो समयदेखि चीनलाई आर्थिक खतराका रुपमा हेर्दै आएका छन् । जुन उनको किताब ‘डेथ बाई चाइना’ मा ‘रन भारा’ लाई उदृत गर्दै उनले भनेका छन् कि केवल चीनले नै सोफालाई तेजाब, झुलुंगोलाई हतियार र ब्याटरीलाई शस्त्र बनाउन सक्छ’ । उ
नै नभारोको सल्लाहमा चलेका ट्रंपले ट्यारिफलाई अब ‘विस्फोटक’ समेत भन्न थालेका छन् । तर यो जरूरी रहेको उनको भनाइ छ । यसले अमेरिकी उद्योग पुनर्जन्म हुने र थप बढ्ने उनको भनाइ छ । यद्यपि, विशेषज्ञहरुले भने लामो समयसम्म अहिलेको ट्यारिफ रहँदा वैश्विक मंदीको खतरा बढ्ने बताएका छन् ।
यता चीनमाथि लगाएको १०४ प्रतिशतको कर केबल व्यापारको मुद्दा मात्रै होइन यसभित्र धेरै कुरा लुकेको भन्दै विश्लेषकहरुले चर्चा गर्न थालेका छन् । यसमा ट्रंपकै बयानहरु हेर्दा पनि केही कुराको संकेत देखिन्छ ।
उनले स्पष्टरुपमै भन्ने गरेका छन् कि उनको वास्तविक चिन्ता चीनको बढ्दो सैन्य शक्तिलाई लिएर छ । अर्कातर्फ चर्चित एक अमेरिकी अर्थशास्त्री जेफरी स्याक्सले हालै भनेका थिए कि अमेरिका हर हालमा विश्वको नंबर वान रहि रहन चाहान्छ । तर चीनले यो सोचलाई चुनौती दिएको छ ।
उनले चेतावनी पनि दिएका छन् कि यदी भारत पनि अगाडि बढ्छ भने त अमेरिका उविरुद्ध पनि खडा हुनेछ । यसलाई अलि स्पष्टसंग बुझ्नका लागि सोमबार ट्रंपले इजरायली प्रधानमंत्री बेंजामिन नेतन्याहूका अघि एक ठूलै बयान दिएका छन् । त्यो पहिला हेरौं ।
उनले भनेका थिए कि म चाहान्न कि चीनले अमेरिकासंगको व्यापारबाट कमाएको ५००–६०० अर्ब डलरलाई आफ्नो सेनामा खर्च गरोस् । उनी अगाडि भने चीनले अहिले यस्तो गरिरहेको छ र यो वैश्विक स्थिरताका लागि खतरा हो ।
उसले निकै पैसा खर्च गरिरहेको छ । मैले राष्ट्रपति शीसंग भनेको थिए कि यो पैसा सेनामा कहिले पनि प्रयोग गरिनुहुन्न । ट्रंपको भनाई छ कि चीनले व्यापारिक फाइदा उसको सेनालाई बलियो बनाउनका लागि गरिरहेको छ, जुन अमेरिकालाई स्वीकार्य छैन ।
ट्रंपले चीनविरुद्ध १०४% ट्यारिफको हतियार पनि यसैका लागि उठाएका हुन् । उनको यो फैसला चीनको सैन्य शक्तिमा लगाम लगाउनका लागि आएको बुझ्न सकिन्छ । यसैपनि ट्रम्पले बारम्बार चीनसहित रुसलाई पनि आफ्नो सैन्य खर्च घटाउन दबाव दिदै आएका छन् ।
जसमा चीनले पहिला अमेरिकाले नै त्यसो गरेर नेतृत्वदायी भूमिका देखाउनु पर्ने जवाफ दिइसकेको छ । यसैबीच ट्रम्पले अमेरिकाले अब विदेशबाट आयात गरिने औषधि (फार्मास्युटिकल)मा आयात कर लगाउने घोषणा गरेपछि भारतलाई समेट झट्का लागेको छ ।
राजधानी वासिङ्टन डीसीमा आयोजित एक कार्यक्रममा राष्ट्रपति ट्रम्पले विदेशी कम्पनीलाई औषधि उद्योग अमेरिकामै खोल्न बाध्य पार्ने उद्देश्य राखिएको बताएका छन् । “हामीले यस विषयमा एक आवश्यक कदम चाल्न लागेका छौँ ।
जब हामी औषधिमा आयात कर लगाउँछौँ, अमेरिका संसारकै ठूलो बजार भएकाले विदेशी कम्पनी अमेरिकामै औषधि उद्योग स्थापना गर्न फर्किनेछन्,” ट्रम्पले भनेका छन् । ट्रम्पका अनुसार, आयात करले औषधि कम्पनीलाई एक प्रकारको दबाब सिर्जना गर्नेछ ।
परिणामस्वरूप ती कम्पनीले चीनजस्ता देशबाट आफ्नो उद्योग सारेर अमेरिकामा स्थापना गर्नेछन् । ट्रम्पले गत हप्ता आयात कर घोषणा गर्दा औषधि उद्योगलाई छुट दिएका थिए। तर, उनले पहिले नै औषधिमा पनि छुट्टै आयात कर लगाउने बताउँदै आएका थिए ।
संसारमा सबैभन्दा धेरै औषधि चीन, भारत र युरोपमा उत्पादन हुन्छ । यस निर्णयबाट भारतको फार्मास्युटिकल उद्योगमा ठूलो प्रभाव पर्न सक्ने बताइएको छ । ट्रम्पको ट्यारिफ नीतिले अमेरिकाको ‘अमेरिका फस्र्ट’ दृष्टिकोणलाई प्राथमितामा राखेको छ।
तर यसका प्रभावहरू विश्वव्यापी छन्। एकातर्फ, यसले अमेरिकाको घरेलु उद्योग फस्टाउने अपेक्षा राखिएको छ भने अर्कोतर्फ विश्व अर्थतन्त्रमा अनिश्चितता र अस्थिरता बढाउने खतरा पनि उत्तिकै छ। चीनसँगको व्यापार युद्ध केवल व्यापारमै सीमित छैन, अब यो शक्ति सन्तुलन र भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धाको अभिन्न हिस्सा बन्दै गएको छ।
औषधि जस्ता जीवनका संवेदनशील क्षेत्रलाई समेत ट्यारिफको कठघरामा ल्याउनु ट्रम्प प्रशासनको सबैभन्दा कठोर नीति मानिएको छ । ट्रम्पको ट्यारिफ युद्धले के कसलाई कति लाभ र हानि गर्छ भन्ने समयले बताउनेछ, तर यथार्थ यति मात्र हो, विश्व व्यापारको लय एकपटक फेरि धर्मराएको छ ,जसको कम्पन हरेक देशले महसुस गर्दैछन् । यसबारे तपाइँका टिप्पणी के छन् अवस्य व्यक्त गर्नु होला ।
ताजा खबरका लागि नेपाल टाइम्स्को अनलाइन पोर्टल डब्लु डब्लु डब्लु डट नेपाल टाइम्स् डट नेटमा गएर हेर्न सक्नु हुनेछ । यसैगरि हाम्रो युट्युव च्यानल र फेसबुक पेज पनि अवस्य भिजिट गर्नुहोला । तपाईले गर्नु भएको लाइक, कमेन्ट, सेयर र सब्क्राइबका लागि धेरै धन्यवाद । नेपाल टाइम्स् हेर्दै गर्नुहोला नमस्कार ।
