३ असार, काठमाण्डौ।
नेपालको पूर्वाधार इतिहासमा एउटा नयाँ अध्याय थपिँदैछ । २ हजार ६ सय ८८ मिटर लामो नागढुङ्गा–नौबिसे सुरुङमार्ग अब केवल एउटा निर्माण आयोजना मात्र रहेन, यो नेपाली सडकको नयाँ पहिचान बन्दैछ । आगामी साउनभित्रै गाडी गुडाउने लक्ष्यका साथ अहिले अन्तिम तयारी भइरहेको छ ।
साउन महिनादेखि नेपालको यात्रा गर्ने तरिका बदलिँदैछ । काठमाडौँको लाइफलाइन मानिने नागढुङ्गा नाकामा अब घण्टौँको जाम होइन, मिनेटमै यात्रा पूरा हुनेछ । सुरुङमार्गको काम अन्तिम चरणमा पुग्दा यसले हाम्रो समय र इन्धन मात्र बचाउने छैन र नेपालको अर्थतन्त्रलाई नै नयाँ गति दिनेछ ।
काठमाडौँ छिर्ने मुख्य नाका नागढुङ्गाको त्यो घण्टौँ लामो जाम, उकालोमा थलिएका ट्रकहरू र धुलो–धुवाँको सकस अब इतिहास बन्दैछ । नेपालको पूर्वाधार विकासमा एउटा गेम चेन्जर आयोजनाको रूपमा हेरिएको नागढुङ्गा–नौबिसे सुरुङमार्ग अब सञ्चालनको अन्तिम तयारीमा छ । तर, यो सुरुङभित्र छिर्नुअघि तपाईंले जान्नैपर्ने धेरै कुराहरू छन् ।
कुन गाडीलाई कति शुल्क लाग्छ? कसरी पैसा तिर्ने? अनि कुन गाडी छिर्न पाउँदैनन् ? आयोजना निर्देशक सौजन्य नेपालका अनुसार, सुरुङभित्रका लगभग सबै काम सम्पन्न भइसकेका छन् । अहिले सुरुङभित्र हुन सक्ने सम्भावित दुर्घटना, उद्धार कार्य र सवारी व्यवस्थापनका परीक्षणहरू भइरहेका छन् ।
बाहिरको पहिरो रोकथामको केही काम मात्र बाँकी छ, जुन असारभित्रै सकेर साउनदेखि सवारीसाधन गुडाइने लक्ष्य राखिएको छ । यो सुरुङमार्गको कुल लम्बाइ २ हजार ६ सय ८८ मिटर छ । सुरुको सम्झौता अनुसार यो २०२३ अप्रिलमै सकिनुपर्ने थियो, तर स्थानीय अवरोध र प्राविधिक ढिलाइले गर्दा हामी केही समय पर्खनुपर्यो । तर भनिन्छ नि, ‘ढिलै होस् तर राम्रो होस्’, अब यो प्रतीक्षाको घडी सकिएको छ ।
पहाडको फेदमा सुरुङ खन्नु कुनै सजिलो काम थिएन । भित्र पानीको मुहान भेटिनु र कमजोर चट्टानका कारण सपोर्ट दिनुपर्ने अवस्थाले कामको गति रोक्यो । यस्तै , मुआब्जा विवाद र खानेपानीका स्रोत सुक्ने डरले स्थानीय बासिन्दाले पटक–पटक काम रोकिया। यसले नेपालमा ठूला आयोजना र स्थानीय सरोकारबीचको खाडललाई छर्लङ्ग पार्छ ।
साथै, कोभिड–१९ र विश्वव्यापी महामारीले मेसिनरी सामान र जापानी प्राविधिकहरूको आवागमनमा पारेको असर पनि एउटा कारण थियो । सुरुङमार्ग प्रयोग गरेबापत हामीले निश्चित टोल दस्तुर तिर्नुपर्ने हुन्छ । सरकारले राजपत्रमै सूचना निकालेर शुल्क निर्धारण गरिसकेको छ । काठमाडौँ छिर्दा र बाहिरिँदाको शुल्क फरक–फरकरहेको छ ।
कार, भ्यान, जिप, पिकअप र माइक्रोबसलाई काठमाडौँ छिर्दा ६५ रुपैयाँ र बाहिरिँदा ६० रुपैयाँ । यस्तै मिनी बस र मिनी ट्रकः छिर्दा १२५ रुपैयाँ र बाहिरिँदा ८० रुपैयाँ तिर्नुपर्नेछ भने ठूला बस र ट्रक छिर्दा २६० रुपैयाँ र बाहिरिँदा २०० रुपैयाँ र भारी सवारी छिर्दा ६०० रुपैयाँ र बाहिरिँदा जम्मा २५० रुपैयाँ तिर्नुपर्नेछ ।
यस्तै पैसा तिर्नका लागि भने प्रविधिको निकै राम्रो प्रयोग गरिएको छ । पैसा तिर्न लाइन बसिरहनु पर्दैन। यसका लागि चालकले सिधै कर्मचारीलाई नगद बुझाउन सक्छन् भने मोबाइलबाट स्क्यान गरेर झट्टै भुक्तानी गर्न पनि सकिनेछ । यस्तै सवारीमा टाँसिएको स्टिकरलाई क्यामेराले आफैँ रिड गर्नेछ र अकाउन्टबाट पैसा काटिनेछ । यो विदेशमा जस्तै स्मार्ट सुविधा हो ।
यो सुरुङमार्गको सञ्चालन र मर्मतको जिम्मा युसिन एआरटी नामक कम्पनीले १ अर्ब १० करोडको लागतमा ५ वर्षका लागि पाएको छ । यो सानो काम होइन, यहाँ ३६५ दिन चौबिसै घण्टा सेवा उपलब्ध हुनेछ । सुरुङ व्यवस्थापनका लागि मात्रै १५० जना जनशक्ति खटिनेछन् । पिक आवरमा एकैपटक ४० जना कर्मचारीले ट्राफिक र सुरक्षाको निगरानी गर्नेछन् ।
यसबाट उठेको सबै रकम सडक बोर्ड नेपालको खातामा जानेछ, जसले गर्दा सडक मर्मतमा सहयोग पुग्नेछ । धेरैको मनमा प्रश्न हुन सक्छ– के मेरो बाइक सुरुङभित्र लैजान पाउँछु? यसको जवाफ हो– हुँदैन । सुरक्षाका कारणले सुरुङमार्गभित्र दुईपाङ्ग्रे सवारीसाधन (मोटरसाइकल र स्कुटर) निषेध गरिएको छ । साथै पैदल यात्रीहरू पनि यो मार्गबाट जान पाउने छैनन् ।
अब कुरा गरौँ, यो सुरुङमार्गले नेपालको अर्थतन्त्र र जनजीवनमा कस्तो प्रभाव पार्ला ? तथ्याङ्क अनुसार नागढुङ्गा नाकाबाट दैनिक ८ हजारभन्दा बढी गाडी गुड्छन् । आयोजनाको अनुमान छ कि तीमध्ये ६० प्रतिशत गाडी सुरुङमार्गबाटै जानेछन् । यसबाट समयको बचत हुनेछ ।
अहिले नागढुङ्गाको जाममा १ देखि ३ घण्टासम्म फस्नुपर्ने बाध्यता छ । सुरुङमार्गले यो समयलाई १० देखि १५ मिनेटमा सीमित गरिदिनेछ । दोस्रो इन्धन र मर्मत खर्चमा कमी हुनेछ । उकालो–ओरालो र जाममा गाडी बस्दा इन्धन धेरै खर्च हुन्छ र गाडीको पाटपुर्जामा पनि क्षति पुग्छ ।
सुरुङमार्गले यो खर्च भारी मात्रामा घटाउनेछ भने प्रदूषण नियन्त्रणमा सहयोग पुग्नेछ । जाम कम हुनु भनेको कार्बन उत्सर्जन कम हुनु हो, जसले वातावरणलाई पनि फाइदा पुर्याउँछ । नागढुङ्गा सुरुङमार्ग हाम्रो विकासको एउटा कोशेढुङ्गा हो । यसले विकासको नयाँ बाटो खोलेको छ ।
सुरुङमार्ग बनेपछि नागढुङ्गाको यात्रा सुरक्षित र सहज हुनेमा अब कुनै शङ्का छैन । यो आयोजनाले नेपालमा सुरुङ युगको ढोका खोलेको छ । अब साउनदेखि कुनै अवरोध बिना यो अत्याधुनिक मार्गको प्रयोग गर्न पाउने भएको छ । जापानी प्रविधिमा बनेको यो सुरुङमार्गले नेपालमा अन्य सुरुङमार्गहरू जस्तै सिद्धबाबा वा खुर्कोट–चियाबारी सुरुङका लागि पनि बाटो प्रशस्त गरेको छ ।
नागढुङ्गा–नौबिसे सुरुङमार्ग केवल एउटा बाटो मात्र होइन, यो नेपालको आधुनिक विकासको एउटा बलियो प्रमाण हो । साउनदेखि जब तपाईं यो सुरुङबाट यात्रा गर्नुहुनेछ, तपाईंले पक्कै पनि नयाँ नेपालको महसुस गर्नुहुनेछ ।
