१० वैशाख , काठमाण्डौ।
अमेरिकी असिस्टेंट सेक्रेटरी अफ स्टेट समीर पल कपूर हिजोमात्रै काठमाडौबाट फर्किए । उनी तीन दिन काठमाडौंमा रहे, सत्तारुढ पार्टीका नेता तथा सरकारका मन्त्रीहरुसंग भेटघाटमा व्यस्त रहे । तर प्रधानमन्त्रीसंग भेटघाट नगरी फर्किए । उनको यो भ्रमण कयौं मामिलाहरुमा फरक खाले संदेश दिने खालको थियो ।
सबैभन्दा पहिलो कुरा त उनी अन्त कतै नगई सिधै नेपाल आएका थिए । जबकि यसअघि अन्य सीनियर अमेरिकी अधिकारीले श्रीलंका, बंगलादेश, वा भारतको भ्रमण गर्दै नेपाल पस्ने गरेका थिए । यसैबीच देखिएको अर्को रोचक संयोग वा नियोजित भ्रमण रह्यो चिनियाँ अधिकारीको ।
उनी अमेरिकी मन्त्री आउनासाथै काठमाडौं आएकी थिइन् । ती अधिकारी हुन् चिनियाँ विदेश मंत्रालयका उप–निर्देशक गाओ शिंग, जो बेजिंगबाट आएकी थिइन् । रोचक के देखिएको थियो भने, मंगलवार यी दुवै अधिकारीहरु काठमाडौंमा फरक फरक नेताहरुसंगको भेटमा व्यस्त रहे ।
तेस्रो कुरा भनेको, अमेरिकी अधिकारी पल कपूरको एउटा स्टेटमेन्ट थियो । काठमाडौंमा रहँदा उनले भने, ’अमेरिका चाहादैन कि चीन वा अरु कुनै देशले नेपालमा आफ्नो वर्चस्व जमाओस् । उनले अगाडि भने, नेपालले एक संतुलित दृष्टिकोणलाई अगाडि बढाइरहेको छ’ ।
कपुरले यहाँ चीनको नाम त सिधागरी लिए, तर अन्य देशहरु भन्दा उनको संकेत भारततर्फ थियो । यसको अलावा उनले काठमाडौंमा कयौं उच्च–स्तरीय बैठकहरुमा भाग लिए जसको मुख्य उद्देश्य अमेरिकी लगानी, व्यापारिक सम्बन्धहरु र प्रविधि सहयोग विस्तार गर्नु रहेको बुझिन्छ ।
कपूरले राष्ट्रिय स्वतंत्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने, परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल र अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेसंग भेटवार्ता गरे । यी वार्ताहरुमा द्विपक्षीय सम्बन्धहरु बलियो पार्ने र नेपालमा लगानीको वातावरणलाई राम्रो बनाउने विषयमा चर्चा भएको बताइएको छ ।
तर यसबीच धेरैको ध्यान खिचेको विषय भनेको चाँही समिर पल कपूर जसै नेपाल आए, ठिक सोहीबेला चिनियाँ विदेश मंत्रालयका उप–निर्देशक गाओ शिंग पनि नेपालको परराष्ट्रमन्त्रालयमा पुग्नु हो । उनले पनि नेपाल सरकारलाई अमेरिकासंगको सम्बन्धलाई लिएर सावधान रहन सुझाएको बुझिएको छ ।
यसैसंदर्भमा कुटनीतिका जानकार र अन्य केहीले पनि सामाजिक संजालमा लेखेका छन् । पत्रकार अनिल गिरी लेख्छन्, ’ काठमाण्डौमा चीन र अमेरिकाबीच डिप्लोम्याटिक बक्सिङ्ग फेरी सुरु ! अमेरिकी सहायक विदेश मन्त्रि पल कपुरले पररास्ट्र मन्त्रि शिशिर खनाल र अर्थ मन्त्रि स्वर्णिम वाग्लेलाई भेटेको केहि घन्टामा चिनियाँ विदेश मन्त्रालयकी उप निर्देशक काओ झिंग पररास्ट्र मन्त्रालय पुगी विदेश सचिब र अरुलाई भेटि केहि गम्भीर चासो राखेकी थिइन् !
भन्दै यसैसंग सम्बन्धित काठमाडौं पोस्टको समाचार पनि सेयर गरेका छन् । नेपालमा अचानक चिनियाँ र अमेरिकी अधिकारीहरु उस्तै समयमा आउनु संयोग त होला तर यो निकै संवेदनशील विषय पनि हो । किनभने दुवैको नेपालमा आआफ्नो इन्ट्रेस्ट छ ।
फेरि अर्को कुरा यी सब प्रधानमन्त्री बालेन शाह भारत जाने चर्चा बढेपछि विकसित भएका हुन् । केही दिन पहिला मरिससबाट शिशिर खानलले भारतीय प्रधानमन्त्रीले बालेनलाई बधाई दिदा नै भ्रमणको पनि निम्ता दिएको सार्वजनिक गरेका थिए । जहाँ उनले भारतीय विदेशमन्त्री एस जयशंकरसंग साइडलाइन वार्ता पनि गरेका थिए ।
यता बालेनको भ्रमणअघि भारतीय विदेश सचिव काठमाडौं आउने पनि भनिएको थियो । यसैबीच चीन र अमेरिकाबाट उच्चस्तरीय भ्रमण भएका हुन् । जसले दिल्लीलाई भने झस्काइदिएको छ । कतिपय भारतीय कुटनीतिज्ञहरुले त यसमा बयान पनि जारी गरिसकेका छन् ।
भारतका पूर्व डिप्लोमेट एसडी मुनिले बालेन शाहको झुकाव अमेरिकातर्फ रहेको संकेत गरेका छन् । उनले भने ’काठमांडूमा अमेरिकी वरिष्ठ कुटनीतिज्ञ पल कपूरको बयानलाई नयाँ दिल्लीले सावधानीपूर्वक बुझ्नु आवस्यक छ’ । एसडी मुनिले आगडि भने, ’अमेरिकाको पहिला देखिकै भारतको पूरा प्रभाव नेपालमा नरहोस् भन्ने नीति थियो, र यो नीति सधैंभरी नै यस्तै थियो । नेपालमा भारतको प्रभाव जेजस्तो रहँदै आएको छ वा थियो, अमेरिकाले त्यसलाई सधैं नै कम गर्ने प्रयास गर्यो’ । एसडी मुनीका भनाइ हुन् यी ।
यता तिब्बतको निर्वासित सरकारले छिटै नै भारतमा शपथ ग्रहण गर्दैछ । यसलाई लिएर पनि नेपालसंग चीनले बढी चासो राखेको हो । किनभने हालै भदौमा भएको आन्दोलनमा पनि तिब्बतसंग जोडिएका समूहहरुको भूमिका शंकास्पद देखिएको थियो ।
नेपालले तिब्बतीहरुलाई शरण दिएको पनि चीनले खासै रुचाएको छैन । र काठमाडौंमा हुने गरेका तिब्बतीहरुको गतिविधि, विशेषगरी अमेरिकाले तिब्बतीहरुको माग नेपाल सरकारसंग उठाउँदा चीन रिसाउने गरेको छ । उसले नेपाललाई पटक पटक एक चीन नीति सम्झाउने गरेको छ ।
यस्तै एमसीसी र बीआरआईका सवालमा पनि दुई देश नेपालमा कयौं पटक आमनेसामने भएका छन् । नेपालले अहिलेसम्म सन्तुलन मिलाएर लैजाने प्रयासमै छ । तर दुवै देश काठमाडौंसंग शसंकित जस्तो पनि देखिन्छन् । सोही कारण एउटा आउँदा अर्को आइहाल्ने, एउटाले बोल्दा अर्काले दबाब दिइहाल्ने स्थिति पनि छ ।
यसैबीच भारतमा हुन लागेको तिब्बतीहरुको सपथ ग्रहण समारोहमा नेपाल सरकारका प्रतिनिधिहरु नजाउन् भन्ने चीनको चाहाना छ । चिनियाँ अधिकारीले अमेरिकालाई लिएर नेपाली अधिकारिहरुसमक्ष केही चिन्ताहरु व्यक्त गरेका छन् । साथै उनले परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाललाई पनि बेजिंग भ्रमणको निम्ता दिएकी छन् ।
परराष्ट्र मन्त्रालयका अधिकारीहरुसंगको भेटघाटका क्रममा चिनियाँ अधिकारीले एमसीसी सम्झौताको सम्भावित परिणामहरुको बारेमा सचेत गराएको र एसपीपी अर्थात युएस स्टेट पार्टनरशिप प्रोग्राममा सहभागी नहुनलाई पनि आग्रह गरेको बताइएको छ ।
जसलाई नेपाल सरकारले २०२२ मै खारेजसमेत गरिसकेको छ । यस्तै चिनियाँ अधिकारीले अमेरिकी खर्बपति एलन मस्कको स्वामित्वमा रहेको स्टारलिंक स्याटेलाइट नेटवर्कमा नजोडिन पनि आग्रह गरेको खुलेको छ ।
