५ भदौ , काठमाण्डौ ।
दक्षिण अमेरिकी देश पेरुको मध्य क्षेत्रमा बिहीबार ६.७ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प गएको छ। अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षण (यूएसजीएस) का अनुसार भूकम्पका कारण तत्काल मानवीय क्षतिको विवरण प्राप्त भएको छैन। पेरुको राष्ट्रिय आपत्कालीन सञ्चालन केन्द्रका अनुसार हालसम्म भूकम्पमा परी कुनै मानवीय क्षति भएको जानकारी छैन।
तर भूकम्पका कारण कम्तीमा ६ हजार विद्युत् ग्राहकको विद्युत् आपूर्ति प्रभावित भएको छ। अयकुचो क्षेत्रको पारिनाकोचास प्रान्तलाई केन्द्रबिन्दु बनाएर गएको यो भूकम्प करिब ६६ देखि १०८ किलोमिटर गहिराइमा सीमित रहेकाले धेरै ठूलो मानवीय क्षति हुन पाएन।
तर, यस घटनाले दक्षिण अमेरिकाको जटिल भौगोलिक संरचना र पेरुको इतिहास बोकेका ठूला भूकम्पहरूको फेरि एकपटक गम्भीर स्मरण गराएको छ। स्थानीय सञ्चारमाध्यमले केही घर तथा अन्य भवनमा क्षति पुगेका तस्बिरहरू सार्वजनिक गरेका छन्। साथै, भवनको संरचनागत क्षतिको मूल्यांकन गर्न अगस्ट २१ मा क्षेत्रका विद्यालयहरू बन्द गरिने जनाइएको छ।
भूकम्पपछि स्थानीय प्रशासनले प्रभावित क्षेत्रमा क्षतिको विवरण संकलन तथा संरचनाको सुरक्षा परीक्षण गरिरहेको छ। यूएसजीएसका अनुसार भूकम्प ९९ किलोमिटर गहिराइमा गएको थियो। यसको केन्द्रबिन्दु एन्डिज पर्वत क्षेत्रमा पर्ने एनिसोबाट करिब ३१ किलोमिटर उत्तरपश्चिममा रहेको थियो।
भूकम्पपछि स्थानीय बासिन्दा त्रसित भएर घरबाहिर सडकमा निस्किएका थिए। तर पेरुको जियोफिजिकल इन्स्टिच्युट (आईजीपी) का प्रमुख हर्नान्डो ताभेराका अनुसार भूकम्प गहिराइमा गएकाले ठूलो क्षति हुनबाट जोगिएको हो। स्थानीय रेडियो आरपीपीसँग कुरा गर्दै ताभेराले भने, “चिन्ताका कारण मानिसहरू सडकमा निस्किए, तर कुनै प्रभाव परेको छैन।”
आईजीपीले सुरुमा भूकम्पको तीव्रता ७.२ म्याग्निच्युड रहेको जनाएको थियो। पछि अमेरिकी भूगर्भ सर्वेक्षणले यसको तीव्रता ६.७ म्याग्निच्युड रहेको जनाएको हो। पेरु विश्वको दोस्रो ठूलो तामा उत्पादक देश हो। यो देश प्रशान्त महासागर वरपर फैलिएको भूकम्पीय क्षेत्र ‘प्यासिफिक रिङ अफ फायर’ मा अवस्थित छ।
विश्वभर हुने भूकम्पीय गतिविधिमध्ये करिब ८५ प्रतिशत यही क्षेत्रमा हुने गरेको बताइन्छ। भूकम्पपछि अधिकारीहरूले सम्भावित क्षतिको अवस्थाबारे निगरानी जारी राखेका छन्। पेरुको तटीय क्षेत्र र एन्डिज पर्वत विश्वकै सबैभन्दा बढी भूकम्पीय जोखिमयुक्त क्षेत्रमध्ये एक मानिन्छन्, जहाँ प्रशान्त महासागरभित्र रहेको नाज्का प्लेट र दक्षिण अमेरिकी प्लेट आपसमा ठोक्किएर एक अर्कामुनि धस्किने प्रक्रिया निरन्तर चलिरहेको छ।
दक्षिण अमेरिकी प्लेटले नाज्का प्लेटलाई वार्षिक रूपमा निरन्तर आफ्नो मुनि धकेलिरहने महाविनाशकारी घर्षण र दबाबका कारण उत्पन्न हुने अपार ऊर्जाले नै विश्वविख्यात एन्डिज पर्वत शृङ्खलाको निर्माण भएको हो र यही भूवैज्ञानिक प्रक्रियाले पेरुमा बारम्बार ठूला–ठूला भूकम्पहरू निम्त्याउने गर्दछ।पेरुको इतिहासमा यसअघि पनि थुप्रै शक्तिशाली भूकम्पले गम्भीर क्षति पुर्याएका छन् जसले यस क्षेत्रको भौगोलिक अस्थिरतालाई स्पष्ट पार्छन्।
उदाहरणका लागि, सन् २००७ को अगस्ट १५ मा इका क्षेत्रमा गएको ७.९ देखि ८.० म्याग्निच्युडको उक्त विनाशकारी भूकम्पका कारण करिब ६०० जनाले ज्यान गुमाएका थिए भने हजारौँ ऐतिहासिक तथा आधुनिक संरचनाहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका थिए।
त्यसअघि सन् २००१ मा अरेकुिपा क्षेत्रलाई केन्द्रबिन्दु बनाएर गएको ८.४ म्याग्निच्युडको अति शक्तिशाली भूकम्प र त्यसपछिको सुनामीले पनि त्यहाँ ठूलो जनधनको क्षति गराएको थियो।
पछिल्ला वर्षहरूमा पनि पेरुका विभिन्न प्रान्तहरूमा लगातार साना तथा ठूला भूकम्पहरू आउने क्रम जारी छ, जसले यस देशलाई सधैँ उच्च सतर्कतामा रहन बाध्य पारेको छ। ’प्यासिफिक रिङ अफ फायर’ को अति संवेदनशील घेरामा पर्ने हुनाले यहाँ विश्वभर जाने कुल भूकम्पीय गतिविधिहरूको ठूलो हिस्सा केन्द्रित हुने गरेको छ।
