विराटनगर, कात्तिक २७
सूर्यको उपासना गरी मनाइने छठ पर्वको आज तेस्रो तथा मुख्य दिन,यस दिनमा ब्रतालुहरू पानीसमेत नपिइ निराहार ब्रत बस्छन् । साँझपख नजिकैको पोखरी, तलाउ, इनार, कुवा जस्ता जलाशयमा गइ पानीमा डुवेर अस्ताउँदो सूर्यलाई पूजा गर्दछन् ।
छठको दिन सूर्यलाई चढाउन बनाइएका सामग्रीहरू घाटमा लगेर पालैपालो पानीमा डुवाई सूर्य देउतालाई चढाउँछन् । प्रातःकालीन अर्घका लागि केही ब्रतालुहरू रातभर पानीमा बसेर सूर्य नउँदाउन्जेलसम्म पूजा गर्छन् । भने कोही प्रसाद चढाएर पानीबाट निस्कन्छन् ।
यस दिन रातभर भजन किर्तन र नाँचगान हुने गर्छ । सूर्य देवतालाई ठेकुवा, भुसवा, केरा, नरिवल, अदुवा, फलफुल, मिठाइ सहितका परिकार चढाउने गरिन्छ ।
छठपर्वको अवसरमा विराटनगरको सिगिंया , केशलिया, वक्राहा, चिसांग लोहन्द्र खोला,मोरंग–सुुनसरी सिचाइ आयोजनाको नहर, पोखरीहरुलाई झकिझकाउ पारिएको छ ।
छठ पर्व नसकिएसम्म व्रतालुले माछा, मासु, लसुन, कोदो, फापर, मुसुरो आदि खान नहुने धार्मिक मान्यता रहेको विराटनगर–९ स्थित राम जानकी मन्दिरका पुजारी दिलिपकुमार मिश्रले बताए । मनोकांक्षा पूरा हुने विश्वासमा महिलाले छठमा कठोर व्रत गर्ने र यसको फल तुरुन्तै प्राप्त हुने उनले बताए ।
सन्तान प्राप्ति, निरोगिता, सुख, समृद्धी र चर्मरोग निको हुने जनविश्वासका साथ श्रद्धापूर्वक मनाइने छठ पर्वको दोस्रो दिन खरना मनाइने गरिन्छ ।
शुक्ल पञ्चमी तिथीको दिन खरनामा पूजा गरे पापको क्षय हुने जनविश्वास रहेको छ । सन्ध्याकलीन अर्घ दिनुभन्दा एक दिनअघि हुने खरनामा ब्रतालुहरु दिनभर ब्रत बसेर साँझको समय नुहाइधुवाई गरी माटोको नयाँ चुल्होमा प्रसाद बनाउने गर्दछन् ।
गाइको गोबरले लिपपोत गरी कुलदेवता रहेको घरमा चामलको पिठोले अरिपन दिएर ब्रतालुहरु पूजापाठ गर्ने गर्दछन् । खरनाको दिन घरका सबै सदस्य तथा छिमेकीहरु जम्मा भई प्रसाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ । खरनाको दिनदेखि ब्रत बसेका ब्रतालुहरुले सप्तमी तिथीको दिन उदाउँदै गरेको सूर्यलाई अर्घ दिइसकेपछि छठ पर्व सम्पन्न हुन्छ ।
खरनामा प्रसादको रुपमा विशेष रुपले केरा र सख्खरमा तयार पारिएको खीर बनाइन्छ । खरना तथा छठ पूजाका लागि सामग्री तयार गर्दा शैद्धतालाई विशेष ध्यान दिइने गरिन्छ । पूजन सामग्री शुद्ध नभए अनिष्ट हुने जनविश्वास रहेको पुजारी मिश्र बताउँछन् ।
सूर्य उपासना गर्ने संसारमा छठ एकमात्र यस्तो पर्व हो जसमा अस्ताउँदै र उदाउँदै गरेको सूर्यको पूजा गरिन्छ ।