३ मंसिर, पोखरा ।
मुलुकमा विदेशी मदिरा आयात अत्यधिक बढेको तथा कोदोको रक्सी प्रहरीले जफत गरी मिल्क्याइरहेको वर्तमान अवस्थामा गण्डकी विश्वविद्यालयले भने कोदोको रक्सीलाई ब्रान्डिङ गरेर बिक्री वितरण गर्ने तयारी थालेको छ ।
नेपालका कतिपय जाति र समुदायमा घर, व्यवहार र पूजाआजामै अनिवार्य रुपमा कोदोको रक्सी प्रयोग गर्ने चलन छ । घरेलु रक्सी बनाउने, खाने वा बिक्री गर्ने दर पनि खासै घटेको भने देखिँदैन । यो अवस्थामा गण्डकी विश्वविद्यालयले कोदोको रक्सी ब्रान्डिङ गर्ने गरी अनुसन्धान थालेपछि धेरैको चासो खिचिएको छ ।
गाउँघरमा कोदो, चामल, उवा, जौ लगायतका अन्य चिजबाट बनेको रक्सीको अहिलेसम्म स्तर निर्धारण भएको छैन । न त नेपालका घरेलु रक्सीलाई कानुनी मान्यता नै दिइएको छ । कुन कुन तत्त्व कति कति मात्रामा हुनुपर्छ ? कसरी बनाउनुपर्छ ? कसरी स्तर निर्धारण गर्न सकिन्छ ? र कसरी ब्रान्डिङ गर्न सकिन्छ भनेर गण्डकी विश्वविद्यालयले अनुसन्धान थालेको हो ।
अनुसन्धान पछि कोदोको रक्सीलाई मात्रा मिलाएर ब्राण्डीङ गरी बिक्री वितरण गर्ने गरी सरकारलाई विश्वविद्यालयले सिफारिस गर्ने गण्डकी विश्वविद्यालयका कुलपति प्रा.डा गणेशमान गुरुङ बताउँछन् ।
अहिले विश्वविद्यालयले गण्डकीका ५ जिल्लाका कोदोको रक्सीको नमुना सङ्कलन गरी गुणस्तर मापन तथा खाद्य विभागको प्रयोगशालामा पठाएको छ । विश्वविद्यालयले पठाएको रक्सीमा खाद्य विभागको विश्लेषणबाट इथानेल, मिथानेल, कार्बोहाइड्रेट, आर्सेनिक, लिड, मर्करी लगायत के कति मात्रामा छ भन्ने पत्ता लाग्नेछ । विभागले यकिन गरेपछि विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन र नेपाल सरकारले तोकेको मापदण्ड अनुसार छ कि छैन भनेर विद्वानहरू मार्फत अध्ययन गराइने गुरुङले कुलपति बताए ।
कोदोको रक्सीको फर्मुला, मर्चाको फर्मुला र तीनका स्वास्थ्य, सामाजिक र आर्थिक लगायत पाटोको अनुसन्धानपछि कानुनी दर्ताको प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी छ । आर्थिक उर्पाजनको लागि प्रबल सम्भावना बोकेको नेपाली रक्सीमा विश्वविद्यालयले थालेको अनुसन्धान प्रति धेरैको चासो छ ।
