१३ वैशाख , एजेन्सी ।
अहिले सारा विश्वको नजर इरानको इजरायलसँगको तनावमा केन्द्रित छ । इरानबाट इजरायललाई चेतावनी दिने लगातार बयानहरू भइरहेका छन्। यसमा इरानी विदेशमन्त्री, राष्ट्रपति र सर्वोच्च नेताको भनाइ पनि समावेश छ। हालै इरानी राष्ट्रपति रायसीले पाकिस्तानको भ्रमण गरे । जसमा अमेरिकाले पाकिस्तानलाई नै प्रतिबन्ध लगाउने सम्मको चेतावनी दियो ।
यो बीचमा यो प्रश्न उठिरहेको छ कि इरानको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्ति को हो? जसले सबैभन्दा निर्णायक निर्णय लिन सक्छ। यदि हामी इरानको सरकार र संस्थाहरूमा शक्तिको बाँडफाँडलाई हेर्छौं भने, सर्वोच्च नेताको स्थिति सबैभन्दा बलियो छ। इरानमा सर्वोच्च नेता शीर्ष स्थानमा छन्।
उनीपछि राष्ट्रपति, न्यायपालिका, संसद, अभिभावक परिषद् र सशस्त्र बल आउँछन् । यो बलमा सेना, प्रहरी र इस्लामिक रिभोलुसन गार्ड कोर गरी तीन भाग हुन्छन्। नैतिकता प्रहरी पनि प्रहरीकै अंग हो । इस्लामिक रिभोलुसन गार्ड कोर, बसिज भित्र एउटा शाखा छ। इरानमा सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्ति आयतोल्लाह अली खोमेनी हुन्, जो १९८९ देखि देशको सर्वोच्च नेता छन् ।
उनी राज्य प्रमुख र कमाण्डर–इन–चीफ हुन् । उनीसँग राष्ट्रिय प्रहरी र नैतिकता प्रहरीलाई आदेश दिने अधिकार छ। सर्वोच्च नेताले इस्लामिक रिभोलुसन गार्ड्स कोर (आईआरजीसी) लाई पनि नियन्त्रण गर्छन्। उनले न्यायपालिकाको प्रमुख पनि छान्छन् । राष्ट्रपति इरानको शीर्ष निर्वाचित अधिकारी र सर्वोच्च नेता पछि दोस्रो सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्ति हो।
राष्ट्रपति इब्राहिम रायसी हाल इरानका राष्ट्रपति छन्। इरानमा राष्ट्रपति सरकारले दैनिक कामकाजको काम गर्दछ । घरेलु नीति र परराष्ट्र मामिलामा पनि उसको ठूलो प्रभाव छ, तर सुरक्षा मामिलामा राष्ट्रपतिको अधिकार अपेक्षाकृत सीमित छ। राष्ट्रपतिको आन्तरिक मन्त्रालयले राष्ट्रिय पुलिस बल चलाउँछ तर यसको कमाण्डर सर्वोच्च नेताले नियुक्त गर्दछन् ।
यदि सर्वोच्च नेताले कुनै पनि विरोध प्रदर्शन बल प्रयोग अन्त्य गर्न भन्यो भने, राष्ट्रपति उनको आदेश पालन गर्न बाध्य हुनेछन् । इरानी संसदका २९० सदस्य प्रत्येक चार वर्षमा सार्वजनिक रूपमा निर्वाचित हुन्छन्। संसदले कानुनको मस्यौदा तयार गर्छ । अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरू अनुमोदन गर्दछ र देशको बजेट अनुमोदन गर्दछ। यद्यपि, संसदलाई प्रभावशाली निरीक्षण निकाय गार्जियन काउन्सिलद्वारा नियन्त्रित गरिन्छ।
यसले शरिया वा इस्लामिक कानूनको परिप्रेक्ष्यबाट संसदले पारित गरेका सबै कानूनहरू जाँच गर्दछ र कानूनहरू रद्द गर्न सक्छ। सर्वोच्च नेताले परिषद्का आधा सदस्य नियुक्त गर्छन्। इरानको न्यायपालिका धेरै हदसम्म सर्वोच्च नेताद्वारा नियन्त्रित छ। सर्वोच्च नेताले न्यायपालिकाको प्रमुख नियुक्त गर्दछ। इरानमा सार्वजनिक अदालतहरूले देवानी र फौजदारी मुद्दाहरू सुनाउँछन्।
इरानमा राष्ट्रिय सुरक्षा, लागू पदार्थको तस्करी र इस्लामिक गणतन्त्रलाई कमजोर बनाउने अपराधहरू विरुद्धको अपराधका लागि विशेष अदालतहरू पनि छन्। इरानमा नैतिकता पुलिस राष्ट्रिय प्रहरीको एक हिस्सा हो। सन् २००५ मा इस्लामिक नैतिकता र उचित पहिरनसम्बन्धी कानून कायम गर्नका लागि यो बल स्थापना भएको थियो ।
यसको अनुमानित ७ हजार पुरुष र महिला अधिकारीहरूलाई चेतावनी जारी गर्ने, जरिवाना लगाउने वा संदिग्धहरूलाई पक्राउ गर्ने शक्ति छ । आइआरजीसी आन्तरिक सुरक्षा कायम गर्ने इरानको मुख्य संगठन हो । जुन देशको इस्लामिक प्रणालीको रक्षा गर्न क्रान्ति पछि स्थापना गरिएको हो।
यसमा एक लाख ५० हजार भन्दा बढी सैन्य कर्मचारीहरुसहितको शक्ति छ । यसको आफ्नै भूमि सेना, नौसेना र वायु सेना छ। यसले इरानको रणनीतिक हतियारको हेरचाह गर्छ। योसँग कुड्स फोर्स भनिने विदेशी शाखा छ जसले मध्य पूर्वमा सहयोगीहरूलाई कोष, हतियार, प्रविधि र प्रशिक्षण प्रदान गर्दछ।
