२५ भदौ , काठमाण्डौ ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आगामी नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनपछि इरानसँग जारी युद्ध अन्त्य हुने दाबी गरेका छन् । उता अमेरिकी दाबीका बीच इरानको आणविक कार्यक्रमलाई लिएर अमेरिकाको सुरक्षा चासो भने झन् बढेको देखिएको छ। पछिल्ला स्याटेलाइट तस्बिरको विश्लेषणले इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित हुन सक्ने एउटा भूमिगत संरचनामा निर्माण गतिविधि तीव्र भएको देखाएको छ।
अमेरिकी थिंक ट्यांक सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिज (सीएसआईएस) का विश्लेषकहरूले पछिल्ला करिब छ वर्षका तस्बिर अध्ययन गर्दा पिकएक्स माउन्टेन क्षेत्रमा यस वर्ष निर्माण गतिविधिमा स्पष्ट वृद्धि देखिएको बताएका छन्। ग्रेनाइट पहाडभित्र गहिराइमा निर्माण भइरहेको उक्त संरचना इरानको आणविक कार्यक्रमका संवेदनशील गतिविधि सुरक्षित राख्न प्रयोग हुन सक्ने आशंका गरिएको छ।
यो क्षेत्र नातान्ज आणविक परिसरबाट करिब १४० माइल दक्षिणतर्फ पर्छ। अमेरिकी तथा इजरायली गुप्तचर निकायले लामो समयदेखि पिकएक्स माउन्टेनलाई चासोका साथ हेरिरहेका छन्। पहाडभित्र गहिराइमा संरचना निर्माण गरिएकाले सम्भावित सैन्य आक्रमणबाट आणविक गतिविधि र उपकरणलाई सुरक्षित राख्ने उद्देश्य हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
सीएसआईएसका अनुसार पछिल्लो समय उक्त क्षेत्रमा सुरुङका प्रवेशद्वार थप मजबुत बनाउने, आन्तरिक सडक निर्माण तथा पक्की बनाउने, प्रवेश क्षेत्रमा सुरक्षा बढाउने र उत्खननबाट निस्किएको माटो हटाउने गतिविधि देखिएका छन्। सन् २०२६ मा सडक तथा सवारी गतिविधि पनि विगतका वर्षको तुलनामा बढेको विश्लेषणमा उल्लेख छ।
तर पिकएक्स माउन्टेनमा निर्माण भइरहेको संरचनाको वास्तविक उद्देश्य भने अहिलेसम्म स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन। विज्ञहरूका अनुसार यो संरचना आणविक कार्यक्रममा प्रयोग हुने सेन्ट्रिफ्युज संयोजन, युरेनियम संवर्धन वा आणविक हतियारसँग सम्बन्धित अन्य संवेदनशील कामका लागि प्रयोग हुन सक्ने सम्भावना छ।
यदि यसको उद्देश्य युरेनियम संवर्धन नै हो भने पनि केन्द्र अझै पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आइसकेको छैन भन्ने संकेत निर्माण गतिविधिले गर्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। तर निर्माण तीव्र हुनु आफैंमा त्यहाँ आणविक हतियार निर्माण सुरु भइसकेको प्रमाण भने होइन।पिकएक्स माउन्टेनमा अमेरिकी चासो बढिरहेका बेला राष्ट्रपति ट्रम्पले उक्त क्षेत्रमा सैन्य कारबाही हुन सक्ने चेतावनीसमेत दिएका छन्।
गत साता पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले पिकएक्स माउन्टेनमा ‘चाँडै’ आक्रमण हुन सक्ने संकेत गरेका थिए। उक्त क्षेत्रमा भइरहेका गतिविधिबारे अमेरिका जानकार रहेको उनको दाबी थियो।इजरायली गुप्तचर निकायले पनि इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमअन्तर्गत प्रयोग हुने सेन्ट्रिफ्युजहरू पिकएक्स माउन्टेनमा सार्न खोजिरहेको हुन सक्ने आकलन गरेको छ।
तर यही स्थान अमेरिकी सेनाका लागि निकै कठिन सैन्य लक्ष्य मानिन्छ। पहाडभित्र गहिराइमा रहेको संरचनामाथि सामान्य बम वा मिसाइल प्रहार गर्दा त्यसलाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न कठिन हुन सक्ने सैन्य विश्लेषकहरूको आकलन छ। सीएसआईएसको विश्लेषणअनुसार अमेरिकासँग रहेका शक्तिशाली गैर–आणविक बमले समेत पहाडभित्र रहेका संरचनालाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न सक्छन् भन्ने निश्चित छैन।
यही चुनौतीका बीच अमेरिकाले अत्यन्त गहिराइमा रहेका भूमिगत संरचनामाथि प्रहार गर्न सक्ने नयाँ क्षमता विकास गरिरहेको संकेतसमेत देखिएको छ। इरानसँगको युद्ध सुरु हुनुभन्दा केही दिनअघि अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयअन्तर्गतको डिफेन्स थ्रेट रिडक्सन एजेन्सीले न्यु मेक्सिकोस्थित ह्वाइट स्यान्ड्स मिसाइल रेन्जमा रहेको विशेष भूमिगत परीक्षण केन्द्र मर्मत गर्न करिब १२ लाख अमेरिकी डलरको आकस्मिक ठेक्का स्वीकृत गरेको थियो।
सरकारी दस्तावेज अनुसार उक्त काम दुईदेखि तीन साताभित्र पूरा गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो। सो क्षेत्रमा फेब्रुअरीको मध्यदेखि उत्खनन तथा सवारी गतिविधि देखिएको र मार्चको मध्यसम्म उत्खननबाट निस्किएको माटोको थुप्रो बढ्दै गएको स्याटेलाइट तस्बिरमा देखिएको बताइएको छ।
अमेरिकी अधिकारीहरूसँग परिचित स्रोतहरूले उक्त तयारी इरान युद्धसँग सम्बन्धित रहेको र अत्यन्त गहिराइमा रहेका भूमिगत संरचनामाथि आक्रमण गर्न सकिने क्षमताको परीक्षण वा तयारीका लागि गरिएको हुन सक्ने बताएका छन्। यद्यपि उक्त परीक्षण वास्तवमै भएको थियो कि थिएन र यसको वास्तविक उद्देश्य के थियो भन्ने स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन।
इरानका आणविक केन्द्रमाथि अमेरिकाले यसअघि पनि सैन्य कारबाही गरिसकेको छ। सन् २०२५ मा अमेरिकाले ‘अपरेसन मिडनाइट ह्यामर’ अन्तर्गत इरानका केही प्रमुख आणविक संरचनालाई लक्षित गरेको थियो। तर त्यसपछि अमेरिकी सेनाका एक वरिष्ठ जनरलले गहिराइमा रहेको इस्फहानको आणविक संरचना पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न नसकिएको बताएका थिए।
अमेरिकी सेनासँग रहेको म्यासिभ अर्डनन्स पेनेट्रेटर अर्थात् एमओपी नामक शक्तिशाली ‘बंकर बस्टर’ बमले समेत अत्यन्त गहिराइमा रहेका संरचनालाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न नसक्ने चिन्ता त्यसपछि बढेको थियो।यही कारण अमेरिकाले अझ गहिराइमा रहेका भूमिगत लक्ष्य भेदन गर्न सक्ने नयाँ पुस्ताको हतियार विकास गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ।
अमेरिकी सेनाले ‘नेक्स्ट जेनेरेसन पेनेट्रेटर’ विकास गर्ने योजनालाई समेत अघि बढाएको बताइएको छ। पिकएक्स माउन्टेनमाथि सम्भावित आक्रमणका लागि अमेरिकाले आफ्नो हतियार भण्डारमा रहेका शक्तिशाली बम प्रयोग गर्ने विकल्पमाथि समेत विचार गरिरहेको अमेरिकी अधिकारीहरूसँग परिचित स्रोतहरूले बताएका छन्।
तर ती हतियारले पहाडभित्र कति गहिराइसम्म प्रभाव पार्न सक्छन् भन्ने अझै निश्चित छैन। रोचक कुरा के छ भने अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प एकातिर इरानको आणविक संरचनामाथि सैन्य कारबाहीको चेतावनी दिइरहेका छन् भने अर्कोतर्फ आगामी नोभेम्बरको मध्यावधि निर्वाचनपछि युद्ध अन्त्य हुने दाबी गरिरहेका छन्।
ट्रम्पका अनुसार इरानले आणविक हतियार प्राप्त गर्न खोजिरहेका कारण यसअघिका वार्ताहरू निष्कर्षमा पुग्न सकेनन्। अब हुने सम्भावित वार्तामा अमेरिका पुरानै प्रस्तावमा सीमित नहुने र नयाँ विकल्पसहित प्रस्तुत हुने उनको भनाइ छ।उनले तत्कालै इरानसँग वार्ता गर्न अमेरिका हतारमा नरहेको पनि संकेत गरेका छन्।
ट्रम्पले बिहीबार एक मिडिया ब्रिफिङमा अब इरान युद्ध धान्न सक्ने स्थितिमा नरहेको दाबी गर्दै अमेरिकामा हुने मध्यावधि चुनावपछि युद्ध अन्त्य हुने सम्भावना रहेको जिकिर गरेका हुन्। ट्रम्पले भने, ‘मलाई लाग्छ– चुनावपछि तुरुन्तै युद्ध समाप्त हुनेछ, किनभने उनीहरू (इरान) धेरै समय टिक्न सक्दैनन्।’
डोनाल्ड ट्रम्पको यो भनाइ टेक्सासमा रिपब्लिकन पार्टीको पहिलो मध्यावधि सम्मेलनको ठिकअगाडि आएको हो। यस कार्यक्रममार्फत ट्रम्पले नोभेम्बरको मध्यावधि चुनावअघि पार्टी नेताहरूलाई एकताबद्ध गर्ने र उनीहरूमा चुनावी उत्साह जगाउने लक्ष्य राखेका छन्।इरानसँगको युद्धबारे ट्रम्पविरुद्ध उनको आफ्नै रिपब्लिकन पार्टी भित्र पनि दबाब बढ्दै गएको छ।
साथै युद्धका बिचमा विभिन्न सर्वेक्षणले उनको लोकप्रियता पनि घट्दै गइरहेको देखाएका छन्। इरानभित्र सरकारको जनसमर्थन कमजोर हुँदै गएको र निरन्तर दबाबले तेहरानलाई अन्ततः वार्ताको टेबलमा ल्याउने ट्रम्पको विश्वास छ।तर युद्ध कहिले र कसरी अन्त्य हुन्छ भन्ने विषय अझै अनिश्चित छ।
इरानको प्रतिक्रिया, उसको आणविक कार्यक्रमको वास्तविक अवस्था, अमेरिकी सैन्य रणनीति र सम्भावित कूटनीतिक वार्ताले आगामी घटनाक्रम निर्धारण गर्नेछ।अहिलेको अवस्थालाई हेर्दा अमेरिका इरानमाथि सैन्य दबाब कायम राख्दै सम्भावित वार्ताका लागि नयाँ विकल्प तयार गरिरहेको देखिन्छ।
पिकएक्स माउन्टेनमा बढ्दो निर्माण गतिविधिले अमेरिकी सुरक्षा चासो थप बढाएको छ। तर त्यहाँ आणविक हतियार निर्माण भइरहेको वा आणविक सामग्री भण्डारण गरिएको ठोस प्रमाण भने सार्वजनिक रूपमा पुष्टि भइसकेको छैन। त्यसैले पिकएक्स माउन्टेनमाथि सम्भावित अमेरिकी आक्रमणको विषय अहिले पनि आशंका, गुप्तचर आंकलन र सैन्य तयारीकै तहमा रहेको देखिन्छ।
