६ चैत , काठमाण्डौ।
जारी युद्धका बिच इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोप्र्स ९आईआरजीसी० ले अमेरिकी एफ–३५ लडाकु विमानलाई आक्रमण गरिएको दाबी गरेको छ। आईआरजीसीले आक्रमणको भिडिओ पनि सार्वजनिक गरेको छ। तर भिडिओ स्वतन्त्र रूपमा प्रमाणित हुन बाँकी छ।
यसैबिच अमेरिकी केन्द्रीय कमान्डले पनि के स्वीकार गरेको छ भने इरानविरुद्ध हमलाका क्रममा एफ–३५ जेटले आपत्कालीन अवतरण गर्नुपरेको थियो। विमान मध्यपूर्वी देशमा अवतरण गरिएको थियो। सीएनएनको रिपोर्टअनुसार कमान्डका प्रवक्ता क्याप्टेन टिम हकिन्सले विमानले आपत्कालीन अवतरण गरेको र पाइलट सुरक्षित रहेको बताएका छन्। घटनाको अनुसन्धान जारी छ।
यद्यपि अमेरिकाले इरानले आक्रमण गरेको प्रत्यक्ष रूपमा पुष्टि गरेको छैन। रिपोर्टअनुसार जारी द्वन्द्वका बिच इरानले अमेरिकी सैन्य विमानलाई निसाना बनाएको यो पहिलोपटक हुन सक्छ। एफ–३५ लाई संसारको सबैभन्दा उन्नत लडाकु विमानमध्ये एक मानिन्छ र यसको लागत १०० मिलियन डलरभन्दा बढी छ।
ईरानसँगको युद्ध अमेरिकाका लागि अत्यन्तै ठूलो क्षतिकर साबित भइरहेको छ। युद्ध सुरु भएयता पहिलो २० दिनमा अमेरिकी सेनाले कम्तीमा १६ वटा सैन्य विमानको क्षति व्यहोर्नु परेको छ। यसमा १० वटा रीपर स्ट्राइक ड्रोन छन्, जसलाई ईरानले लक्षित गरेको हो। साथै आधा दर्जन अन्य विमान आक्रमण वा दुर्घटनामा गम्भीर क्षतिग्रस्त भएका छन्।
प्रारम्भिक दिनमा अमेरिकालाई सबैभन्दा ठूलो झटका लाग्दा तीन वटा एफ १५ लडाकू विमान कुवेतमा फ्रेन्डली फायरमा खस्न पुगे। त्यसपछि एक अमेरिकी एयर ट्यांकर केसी –१३५ अभियानको क्रममा इराकमा क्र्यास भयो। यस घटनामा एयर ट्यांकरमा सवार सबै ६ चालक दलका सदस्यको मृत्यु भयो।
रिपोर्ट अनुसार, साउदी अरबको प्रिन्स सलमान एयर बेसमा उभिएका ५ अन्य विमानहरू पनि त्यही समयमा ईरानी मिसाइलको आक्रमणबाट क्षतिग्रस्त भए। ब्लूमबर्ग न्यूजका अनुसार, ईरानी सुरक्षा बलहरूले अहिलेसम्म केवल बिना चालक चालक रीपर ड्रोनलाई मात्र निशाना बनाएका छन्। यसमा कम्तीमा ९ वटा हवाईमा नष्ट भएका छन्।
त्यस्तै, जोर्डनको एउटा एयरफील्डमा एक रीपर ड्रोन बलिस्टिक मिसाइलको चपेटामा परेको थियो। विशेषज्ञहरूको विचारमा, अपरेसन ठूलो स्तरमा सञ्चालन गर्नुले बढी क्षतिको कारण बन्न सक्नेछ। तथापि, अमेरिकी सेंट्रल कमान्डले यस विषयमा कुनै टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेको छ र युद्धमा भएको क्षतिको मूल्याङ्कनमा छलफल नगर्ने जनाएको छ।
यो पहिलोपटक होइन, जब अमेरिकी विमानलाई क्षति पुगेको हो। यसअघि सन् २०२५ मा यमनका हूथी विद्रोहीहरूले धेरै अमेरिकी रीपर ड्रोन मारिसकेका थिए। हूथी विद्रोहीहरूलाई ईरानबाट हतियार र प्रशिक्षण प्राप्त हुन्छ। अमेरिका–इजरायले गत फेब्रुअरी २८ मा संयुक्त हवाई हमला गरी इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको हत्या गरेयता युद्ध जारी छ।
बदलामा इरानले इजरायलका साथै अमेरिकी अड्डा रहेका खाडीका देशहरूमा पनि ड्रोन÷क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्दा मध्यपूर्वभरि युद्ध फैलिएको छ। यसैबिच इजरायलले इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का सचिव अली लारिजानीको पनि हत्या गरेको छ। यसपछि आक्रोशित इरानका सैन्य प्रमुख अमिर हतामीले यसको ‘निर्णायक’ बदला लिने चेतावनी दिएका छन्।
इरानका अनुसार इजरायल–अमेरिकाको आक्रमणबाट अहिलेसम्म ३ हजारभन्दा बढी मानिस मारिइसकेका छन्। तत्कालीन सर्वोच्च नेता खामेनी मारिएपछि इरानले उनकै छोरा मोज्तबा खामेनीलाई नयाँ सर्वोच्च नेता बनाएको छ। इजरायलले अब उनलाई पनि मारिने धम्की दिएको छ।
अर्कातर्फ अमेरिका–ईरान बीचको युद्ध तीव्र बन्दै गर्दा अमेरिका नौसेनाको इंडिपेन्डेन्स क्लास लिटरल कम्ब्याट शिप होर्मुज स्ट्रेट पार गर्न असफल भएको खुलेको छ। समुद्री बारूदी सुरुङ हटाउने अमेरिकी दुई जहाज यूएसएस तुलसा र यूएसएस सांटा बारबरा मलेसियाको तटबाट सिंगापुरतिर लामो दूरीमा यात्रा गर्दैछन्।
यी जहाजहरूको मुख्य मिशन मध्यपूर्वमा समुद्री बारूदी सुरुङ हटाउनु थियो, तर अझै हजारौँ माइल टाढा छन्। द वॉर जोनमा प्रकाशित रिपोर्ट अनुसार, होर्मुज स्ट्रेटलाई ईरानले लगभग बन्द गरेको छ। ईरानले होर्मुजको समुद्रमा बारूदी सुरुङ बिछाएको छ, जुन तलबाट कुनै पनि जहाजलाई क्षति पु¥याउन सक्छ। त्यसै कारण आसपास कुनै पनि युद्धपोत अघि बढ्न सक्दैन। यहाँसम्म कि अमेरिकी माइन हंटर्स पनि मध्यपूर्वको मिशनबाट हटाइएका छन्। रिपोर्ट अनुसार, गत वर्ष अमेरिकी नौसेनाले तीन माइन हंटर्स—यूएसएस तुलसा, यूएसएस सांटा बारबरा र यूएसएस क्यानबरा—लाई फारस खाडीको बहरेन मनामा तैनाथ गरेको थियो। यूएसएस क्यानबराको वर्तमान स्थिति स्पष्ट छैन। यी जहाजहरूलाई समुद्री बारूदी सुरुङ पत्ता लगाएर नष्ट गर्न मध्यपूर्वमा पठाइएको थियो।
मीडिया रिपोर्ट अनुसार, तुलसा र सांटा बारबरा अहिले सिंगापुर पुगेका छन् र मरम्मत तथा लजिस्टिक्सका लागि रोकेका छन्। अमेरिकी नौसेना केन्द्र कमाण्डका प्रवक्ताले अमेरिका र सिंगापुर बीच लामो समयदेखि महत्वपूर्ण रक्षा सम्बन्ध रहेको बताएका छन्। मलेसियाका रक्षा मन्त्री दातुक सेरी मोहम्मद खालिद नॉर्डिनका अनुसार, कुनै पनि विदेशी नौसैनिक पोतलाई रॉयल मलेसियन नेभीबाट अनुमति लिनुपर्छ र यसलाई विदेश मन्त्रालयमा स्वीकृतिका लागि पठाइन्छ।
रिपोर्ट अनुसार, तुलसा र सांटा बारबरा मध्यपूर्व कहिले छोडे भन्ने स्पष्ट छैन। २८ फेब्रुअरीबाट अमेरिका–ईरान युद्ध सुरु भएको थियो। यो पनि स्पष्ट छैन कि यी जहाजहरू सिंगापुरमा कहिलेसम्म रहनेछन्।अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नेटो देशहरू, जापान र दक्षिण कोरियासँग सोधेका थिए कि के तपाईंहरूसँग माइन स्वीपर्स छन् रु युद्ध सुरु भएदेखि ईरानी बारूदी सुरुङ जहाजहरूको लागि ठूलो चुनौती बनेका छन्।
३४–३९ किलोमिटर लामो होर्मुज स्ट्रेट आसपास विदेशी युद्धपोत डरका कारण यात्रा गर्न सक्दैनन्। ईरानले होर्मुजको समुद्रमा रिमोट–अपरेटर माइनहरू तैनाथ गरेको छ, जुन माथिबाट जाने जहाजमा तलबाट हमला गरेर नष्ट गर्छ। साथै, ईरानले आफ्नो तटमा ड्रोन, मिसाइल र मानव रहित बोट तैनाथ गरी दुश्मनलाई तटसम्म पनि पुग्न नदिने उपाय अपनाएको छ।
यता इरानका विदेशमन्त्री सयैद अब्बास अराघचीले इरानका पूर्वाधारमा पुनः आक्रमण गरिएमा ’शून्य संयम’ अपनाउने बताएका छन् । सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म एक्समा गरेको एक पोस्टमा अराघचीले भन्नुभयो, ‘संयमको एक मात्र कारण’ शुभेच्छुकहरूबाट तनाव कम गर्न गरिएको अनुरोध हो। “यो युद्धको कुनै पनि अवस्थामा हुने अन्त्यले हाम्रा नागरिक बस्तीहरूमा भएको क्षतिलाई सम्बोधन गर्नुपर्दछ,“ उनले थप भनेका छन् ।
बुधबार इजरायलले दोहासँग साझेदारी गरेको खाडीमा रहेको इरानको ‘साउथ पार्स’ अपतटीय प्राकृतिक ग्यास क्षेत्रमा आक्रमण सुरु गरेको छ । यसको केहस् समयपछि कतारले इरानद्वारा आफ्नो तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास प्रशोधन केन्द्रमा निशाना बनाएको र आक्रमणका कारण केन्द्रमा आगलागी र व्यापक क्षति भएको जनाएको छ।
जवाफमा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो लगानीको सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोशलमा भने,“संयुक्त राज्य अमेरिका इजरायली आक्रमणको बारेमा अनभिज्ञ छ, न त कतार यसमा संलग्न छ ।” उनले भनेका छन्, “यदि इरानले कतारमा फेरि आक्रमण गर्यो भने, अमेरिकी सेनाले इरानको साउथ पार्स ग्यास फिल्डको ‘सम्पूर्ण विस्फोट’ गर्नेछ।”
यो घटनाक्रमको विकास फेब्रुअरी २८ देखि इरानमा सुरु भएको अमेरिका–इजरायल संयुक्त आक्रमणपछि बढेको तनावको बीचमा आएको हो । आक्रमणको बदलामा इरान र उसका क्षेत्रीय सहयोगीहरूले मध्यपूर्वमा इजरायल र अमेरिकी चासाका क्षेत्रमाथि आक्रमण गरेका छन् । यद्यपि आक्रमणबाट स्वभाविक रूपमा इरानले बढी क्षति व्यहोरेको छ ।
