४ जेठ , काठमाण्डौ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई स्वीडेनमा ‘रोयल अर्डर अफ पोलर स्टार कमान्डर ग्रान्ड क्रस’ सम्मान प्रदान गरिएको छ। यो स्वीडेनको सर्वोच्च सम्मान हो, जुन कुनै पनि देशको प्रधानमन्त्री वा राष्ट्र प्रमुखलाई मात्र दिने गरिन्छ। प्रधानमन्त्री मोदीलाई स्वीडेनको ग्योथेनबर्ग सहरमा आइतबार आयोजित एक विशेष समारोहका बिच यो सम्मान दिइएको हो।
यो प्रधानमन्त्री मोदीले पाएको ३१ औँ अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान हो। मोदीलाई सम्मानित गर्ने उक्त कार्यक्रममा स्वीडेनका प्रधानमन्त्री उल्फ क्रिस्टरसन लगायत विभिन्न देशका उच्च नेताहरूको उपस्थिति रहेको थियो। ‘रोयल अर्डर अफ द पोलर स्टार’ सम्मानको सुरुवात सन् १७४८ मा भएको हो।
स्वीडेन वा स्वीडेनको हितका लागि गरिएको विशिष्ट कार्यको उच्च मूल्याङ्कन र पहिचान गर्नका लागि यो पुरस्कार स्थापना गरिएको इतिहास छ। यसरी मोदीलाई स्वीडेनको प्रतिष्ठित ‘रोयल अर्डर अफ द पोलर स्टार’ प्रदान गरिनु केवल व्यक्तिगत सम्मानको घटना मात्र नभई , यस्लाई एक महत्वपूर्ण कूटनीतिक सन्देशको रुपमा पनी हेर्न थालिएको छ।
१७४८ मा स्थापित यो सम्मान स्वीडेनको सर्वोच्च नागरिक सम्मानमध्ये एक मानिन्छ।जुन सामान्यतया विदेशी राष्ट्र प्रमुख वा सरकार प्रमुखलाई मात्र प्रदान गरिन्छ। यसले सम्मान प्राप्त व्यक्तिको योगदानलाई मात्र नभई, सम्बन्धित देशसँगको सम्बन्धलाई पनि विशेष रूपमा मान्यता दिएको संकेत गर्दछ।प्रधानमन्त्री मोदीलाई यो सम्मान स्वीडेनको ग्योथेनबर्गमा आयोजित विशेष समारोहमा प्रदान गरिएको हो।
यो उनको अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा प्राप्त भएको ३१ औँ विदेशी सम्मान भएको बताइन्छ, जसले उनको नेतृत्वलाई विभिन्न देशहरूले दिएको कूटनीतिक स्वीकार्यता झल्काउँछ। पछिल्ला वर्षहरूमा भारतको बढ्दो आर्थिक शक्ति, प्रविधिमा विस्तार, डिजिटल पूर्वाधार विकास र वैश्विक कूटनीतिमा सक्रिय भूमिकाले यस्तो सम्मानको पृष्ठभूमि तयार गरेको मान्न सकिन्छ।
युरोपेली देशहरू अहिले हरित ऊर्जा, दिगो विकास, नवप्रवर्तन र प्रविधि सहकार्यमा जोड दिइरहेका छन्। भारत भने ठूलो बजार, युवा जनसंख्या र तीव्र आर्थिक विस्तारका कारण यस्ता सहकार्यका लागि महत्वपूर्ण साझेदारका रूपमा उभिएको छ। यस सन्दर्भमा यो सम्मानले दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउन सहयोग गर्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
स्वीडेनजस्तो प्रजातान्त्रिक प्रणाली र उच्च संस्थागत मूल्य भएको देशबाट आएको यस्तो सम्मानको महत्व अझ गहिरो रहेको अन्तराष्ट्रिय राजनितिका जानकारहरुको भनाई छ । त्यसैले पनी। यो केवल व्यक्तिगत सम्मान नभई, भारत–स्वीडेन सम्बन्धलाई रणनीतिक स्तरमा लैजाने प्रयासको रूपमा पनि बुझ्न सकिन्छ।
प्रधानमन्त्री मोदीको नेतृत्वमा भारतले पछिल्ला वर्षहरूमा “बहु–संरेखित कूटनीति” अर्थात मल्टी एलाइनमेन्ट डिप्लोमेसीअपनाएको छ, जसअन्तर्गत विभिन्न शक्ति केन्द्रहरूसँग सन्तुलित सम्बन्ध राख्ने प्रयास गरिएको छ। स्वीडेनबाट प्राप्त यो सम्मानले भारतको युरोपसँगको सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउने संकेत पनि दिन्छ।
विशेषगरी व्यापार, प्रविधि, जलवायु परिवर्तन, रक्षा सहकार्य र नवप्रवर्तन जस्ता क्षेत्रमा सहकार्य विस्तार गर्ने सम्भावना यसले उजागर गरेको छ। त्यसैगरी, ‘रोयल अर्डर अफ द पोलर स्टार’ सम्मानको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पनि उल्लेखनीय छ । यो सम्मान स्वीडेन वा स्वीडेनको हितमा विशिष्ट योगदान दिने विदेशी व्यक्तित्वहरूलाई दिइन्छ।
समयसँगै यो सम्मान कूटनीतिक सम्बन्ध सुदृढीकरणको प्रतीक पनि बनेको छ। त्यसैले मोदीलाई यो सम्मान प्रदान गर्नुले व्यक्तिगत उपलब्धिभन्दा बढी भारतसँगको सम्बन्धलाई उच्च प्राथमिकता दिएको सन्देश दिन्छ।यद्यपि यस्ता अन्तर्राष्ट्रिय सम्मानहरूलाई केवल प्रतीकात्मक कूटनीतिक अभ्यासको रूपमा पनि व्याख्या गर्ने गरिन्छ ।
आलोचकहरूको दृष्टिमा वास्तविक मूल्यांकन भनेको यस्ता सम्मानपछि हुने नीति सहकार्य, व्यापार वृद्धि, लगानी विस्तार र प्राविधिक साझेदारी हो। यदि यी क्षेत्रमा ठोस प्रगति भएमा मात्र यस्तो सम्मानले दीर्घकालीन अर्थ राख्नेछ ।मोदीलाई स्वीडेनले प्रदान गरेको यो सर्वोच्च सम्मान भारतको बढ्दो वैश्विक प्रभाव, कूटनीतिक स्वीकार्यता र रणनीतिक महत्वको संकेत हो।
यसले भारत–स्वीडेन सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पु¥याउने सम्भावना बोकेको छ। तर यसको वास्तविक सफलता भने भविष्यमा हुने सहकार्य, समझदारी र नीतिगत परिणामहरूमा निर्भर रहनेछ। त्यसैगरी अर्कातर्फ मोदी यो सम्मान पाउन योग्य थिए कि थिएनन् भन्ने विषय पूर्ण रूपमा आलोचक र सर्मथकहरुको दृष्टिकोणमा निर्भर देखिन्छ ।
समर्थकहरूको दृष्टिमा, उनको नेतृत्वमा भारतले आर्थिक वृद्धि, डिजिटल पूर्वाधार विस्तार, अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक पहुँच र ग्लोबल स्तरमा बढ्दो प्रभाव हासिल गरेको कारण यस्ता प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मानहरू स्वाभाविक रूपमा उनको भूमिकाको मान्यता हुन्। उनीहरूले यसलाई भारतको “राइजिङ ग्लोबल पावर” को नेतृत्वको प्रतीकका रूपमा हेर्छन्।
तर आलोचकहरू भने यस्ता सम्मानहरू कहिलेकाहीँ राजनीतिक र कूटनीतिक सम्बन्ध सुधार्ने औपचारिक अभ्यास मात्र हुने बताउँछन्। जसले व्यक्तिगत योगदानभन्दा पनि राज्य–स्तरको सम्बन्ध र रणनीतिक हितलाई प्राथमिकता दिन सक्छ। त्यसैले, मोदी यो सम्मानका लागि योग्य थिए कि थिएनन् भन्ने निष्कर्ष सार्वभौमिक रूपमा स्वीकार्य छैन । यो राजनीतिक दृष्टिकोण, कूटनीतिक व्याख्या र मूल्यांकन गर्ने आधारमा फरक–फरक देखिन्छ।
