२२ असोज , काठमाण्डौ ।
नेपाली बजारमा सुनको मूल्य हालसम्मकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ । आज सुन प्रतितोला दुई हजार ६०० रुपैयाँ बढेर दुई लाख ३८ हजार रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले जनाएको छ ।
मंगलबार सुन दुई लाख ३५ हजार ४०० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । यो हालसम्मकै उच्च मूल्य थियो । तर, आज उक्त रेडर्क तोडिएको हो । आज चाँदीको मूल्य पाँच रुपैयाँ घटेर कारोबार भइरहेको छ ।
चाँदी प्रतितोला दुई हजार ९५५ रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको महासंघले जनाएको छ । मंगलबार चाँदी दुई हजार ९६० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पनि सुनको मूल्यले पहिलोपटक प्रतिऔंस ४ हजार डलरको आँकड पार गरेको छ ।
आजको कारोबारमा १.५२ प्रतिशत अर्थात ५९ डलरले बढेसँगै सुनको मूल्यले ४ हजारको आँकडा पार गरेको हो । यो समाचार तयार पार्दासम्म सुनको कारोबार प्रतिऔंस ४ हजार ११ डलरमा भईरहेको छ ।
विश्वमा बढेको आर्थिक तथा राजनीतिक अनिश्चितताका कारण लगानीकर्ताले सुरक्षित लगानीको रुपमा सुनमा लगानी बढाएसँगै सुनको मूल्य बढ्न पुगेको हो । सुनको मूल्य यतिबेला सन् १९७० को दशकपछिकै उच्च दरले बढिरहेको छ ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गत अप्रिल महिनामा ट्यारिफ घोषणा गरेसँगै सुनको मूल्य २५ प्रतिशतले बढिसकेको छ । यस्तै अमेरिकाले आर्थिक तथ्यांक सार्वजनिक गर्न गरिरहेको ढिलाईका कारण लगानीकर्ता चिन्तित बन्दा समेत सुनको मूल्य वृद्धि भईरहेको छ ।
अहिलेमात्रै होइन प्राचीनकालदेखि अहिलेसम्म पनि मानिसहरू सुनसँग निकै मोहित भएको पाइन्छ । यसका विभिन्न कारणहरु रहेका छन् । यसको इतिहास हेर्दा प्राचीन इजिप्टका शासकहरुको समाधिदेखि ओलिम्पिक्स विजेताहरुको पदकसम्म मानिसहरु लामो समयदेखि सुनसंग मोहित हुँदै आएका छन् ।
राजाहरुको मुकुट होस् वा ओस्करमा पुरस्कार दिइने प्रतिमा, धेरै कुरामा सुन प्रयोग भएको देखिन्छ । सुन हाम्रो जनजीवनमा जतातातै छ, सुनौलो टिकटदेखि सुनको डिस्कसम्म । सुनको हतकडीदेखि कमेडी गोल्डसम्म सुन प्रायोगको व्यापकता छ ।
हिन्दु मान्यताकै कुरा गर्ने हो भने सुनलाई पवित्रतासंग जोडेर हेरिन्छ । मूलतः ताराहरुको अवशेषहरुमा उत्पन्न हुने यो धातुका भौतिक गुणहरु अद्धभुत छन् । यसलाई सजिलै विभिन्न आकारमा ढाल्न सकिन्छ ।
तर यो पगाल्न टिन वा लेडजस्ता धातुलाई भन्दा बढी तापमान चाहिन्छ । यसमा न खिया लाग्छ, न उगाल आउँछ । विद्युतीय उपकरणका लागि पनि उपयुक्त हुन्छ । तपाइँको मोबाइलमा सुनका सुक्ष्म अंशहरु पक्कै हालिएको हुन्छ ।
धातुहरुमा यो अलिक दुर्लभ धातु हो । वास्तवमा पृथ्वीमा अहिलेसम्म भेटिएको सबै सुन एक ठाउँमा भेला पार्ने हो भने प्रत्येक भुजा २३ मिटर हुने एउटा घनाकार बनाउन सकिन्छ । दुर्लभ भएकाले नै सुन बहुमूल्य बनेको हो ।
हिजोआज रेस्टुराँमा तपाइँ कसैलाई सुनको सिक्कमा भुक्तानी दिन सक्नुहुन्न । तर बजार कमजोर हुँदाको अवस्थामा यो अझै पनि एउटा सुरक्षित सम्पत्ति हो । अनि देशहरुले आफ्नो शक्ति देखाउन अझै पनि सुन थुपार्ने गरेका छन् ।
तर सुनलाई नजिकैबाट नियाल्ने हो भने यसको महत्ता घट्न थाल्छ । हामी यसलाई मन पराउँछौं, तर हामी यससंग आसक्त नै छौं । सुनकै लागि स्पेनी सेना नायकहरुले अमेरिकी महादेशहरुमा आतंक मच्चाएका थिए ।
इन्का, माया र एज्टेकहरुमाथि अत्याचार गरेर उनीहरुले स्पेनका शासकहरुलाई १०० टन सुन पठाएका थिए । अहिलेको मूल्यमा त्यसलाई झण्डै ६ अर्ब डलर पर्छ । अधिकांश त्यस्तो सुन पगालियो ।
त्यसक्रममा असंख्य कलात्मक वस्तु र गरगहान मासियो । १९ औं शताब्दीमा मानिसहरु सुन खोज्न क्यालिफोर्निया र दक्षिणी अस्ट्रेलियाका विकट स्थानमा ओइरिए । केहीको भाग्य चम्कियो ।
बन्र्हाडर््ट होल्टर्मानले सन १८७२ मा अस्ट्रेलियामा २८९ केजी तौलको सुनको विशाल ढिक्का फेला पारे । आदिवासीहरुले भने नराम्रो दुःख पाए । सुनखानीका लागि उनीहरुमाथि आक्रमण भयो र उनीहरुलाई आफ्नो भूमिबाट धपाइयो ।
सुनको विवादकै कारण केही युद्धहरु भए । अझै पनि पृथ्वीबाट निरन्तर सुनको दोहन भइरहेको छ । तर सुन उत्खननमा धेरै उर्जा खपत हुन्छ । सुनखानीबाट प्रत्येक वर्ष झण्डै २.८ करोड कारहरुबाट उत्सर्जन हुनेजति नै कार्बन निस्किन्छ ।
सतर्कतापूर्वक उत्खनन नगरे नदीहरु दूषित हुनसक्छन्, जैविक प्रणाली बिथोलिन सक्छ र पारोजस्ता अतिविषाक्त प्रदूषकहरु हावामा फैलिन सक्छन् । नियमन नगरिएका साना खानीमा लाखौं मानिसहरु संलग्न छन् ।अति विपन्न देशहरुमा ससाना बच्चाहरुलाई पनि सुन खोज्ने काममा लगाएको पाइन्छ ।
मान्छेको सुनप्रतिको यो असक्तिबाट हिंसा, शोषण र विनाश भएको छ । सुनका कारण उत्पन्न नराम्रो पक्षतिर ध्यान दिने हो भने यो बहुमूल्य धातुको विवेकपूर्ण प्रयोगमा ध्यान दिन सकिन्थ्यो कि ? अनि अर्को कुरा, आफ्नो प्रिय व्यक्तिलाई जन्मदिनमा सुनको कुनै गहना उपहार दिन चाहानुहुन्छ भने सुन कसरी तपाइँको हातसम्म आइपुग्छ भन्ने कुरा सम्झिनुहोला ।
