४ जेठ , काठमाण्डौ ।
उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनले दक्षिण कोरियासँग जोडिएको सीमाक्षेत्रलाई ‘अभेद्य किल्ला’ मा रूपान्तरण गर्ने निर्देशन दिएसँगै कोरियाली प्रायद्वीपमा फेरि तनाव बढ्ने संकेत देखिएको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा विश्वका विभिन्न युद्धक्षेत्रमा देखिएका नयाँ सैन्य रणनीति र प्रविधिको प्रभाव अब उत्तर कोरियाली सुरक्षा नीतिमा स्पष्ट रूपमा झल्किन थालेको विश्लेषण गरिएको छ ।
आइतबार सम्पन्न उच्चस्तरीय सैन्य बैठकमा किमले अग्रपङ्क्तिमा रहेका सैनिक संरचनालाई थप सुदृढ बनाउन, युद्ध तयारीलाई आधुनिक स्वरूपमा ढाल्न तथा सीमाक्षेत्रलाई पूर्ण सैन्य नियन्त्रणभित्र राख्न सेना नेतृत्वलाई निर्देशन दिएका हुन् । सरकारी समाचार संस्था केसीएनएले सार्वजनिक गरेका तस्बिरहरूमा किम सैनिक पोशाकमा उच्च अधिकारीहरूसँग रणनीतिक छलफल गरिरहेको देखिन्छ ।
बैठकमा उनले ‘कट्टर शत्रु’ विरुद्ध अझ कठोर दृष्टिकोण अपनाउनुपर्ने उल्लेख गरेका थिए । यद्यपि कुनै देशको नाम स्पष्ट रूपमा उल्लेख नगरिए पनि यो सन्देश दक्षिण कोरियातर्फ लक्षित रहेको बुझ्न कठिन छैन । पछिल्ला महिनाहरूमा सियोल र प्योङयाङबीच संवादको वातावरण कमजोर बन्दै गइरहेका बेला किमको यस्तो अभिव्यक्तिले दुई देशबीचको अविश्वास झन् गहिरिने सम्भावना बढाएको छ ।
किमले आधुनिक युद्धको स्वरूप परम्परागत सीमाभन्दा बाहिर गइसकेको भन्दै उत्तर कोरियाली सेनालाई नयाँ ढाँचामा पुनर्गठन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन् । उनका अनुसार अब युद्ध केवल स्थल, जल र आकाशमा सीमित छैन, साइबर क्षेत्र, विद्युतीय प्रणाली, अन्तरिक्ष र पानीमुनिको गतिविधिसमेत भविष्यका युद्धका निर्णायक मोर्चा बन्न थालेका छन्।
यही कारण उनले सैन्य आधुनिकीकरणलाई व्यापक र बहुआयामिक बनाउन जोड दिएका हुन् । विश्लेषकहरूका अनुसार उत्तर कोरियाले युक्रेन युद्धबाट धेरै पाठ सिकेको देखिन्छ । रुसी सेनाले प्रयोग गरेका ड्रोन आक्रमण, सटीक मिसाइल प्रहार, विद्युतीय अवरोध तथा बहुआयामिक युद्ध रणनीतिले विश्वका धेरै राष्ट्रलाई आफ्नो सुरक्षा नीति पुनर्विचार गर्न बाध्य बनाएको छ ।
उत्तर कोरियाले पनि त्यही अनुभवलाई आधार बनाएर सीमाक्षेत्रको सुरक्षा संरचना पुनर्गठन गर्न खोजेको अनुमान गरिएको छ । मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वले पनि साना प्रविधि र उच्च गतिका आक्रमणले परम्परागत सैन्य संरचनालाई कसरी चुनौती दिन सक्छ भन्ने स्पष्ट पारेको छ । किमको यो निर्णयले विश्व राजनीतिमा समेत असर पार्न सक्ने देखिन्छ ।
एकातिर अमेरिका, दक्षिण कोरिया र जापानबीचको सुरक्षा सहकार्य अझ बलियो बन्न सक्छ भने अर्कोतर्फ चीन र रुसले उत्तर कोरियासँगको रणनीतिक सम्बन्धलाई थप उपयोग गर्ने सम्भावना रहन्छ । कोरियाली प्रायद्वीपमा तनाव बढे त्यसको प्रभाव पूर्वी एसियाको सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मार्ग तथा आणविक राजनीतिमा समेत देखिन सक्छ ।
विशेषगरी उत्तर कोरियाको आणविक क्षमता र लामो दूरीका क्षेप्यास्त्र कार्यक्रमलाई लिएर विश्व समुदाय पहिलेदेखि नै चिन्तित छ । सीमाक्षेत्रलाई ‘अभेद्य किल्ला’ बनाउने किमको घोषणालाई केवल रक्षात्मक रणनीतिका रूपमा मात्र नभई शक्ति प्रदर्शनका रूपमा पनि हेरिएको छ । यसले दक्षिण कोरिया र उसका सहयोगी राष्ट्रहरूलाई थप सैन्य तयारीतर्फ धकेल्न सक्छ, जसबाट क्षेत्रीय हतियार प्रतिस्पर्धा झन् तीव्र हुने खतरा देखिन्छ ।
उत्तर कोरियाको आणविक कार्यक्रम पहिले नै अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि ठूलो चिन्ताको विषय हो। सीमाक्षेत्रलाई अझ “कडा किल्ला” बनाउने घोषणा केवल परम्परागत रक्षा नीति मात्र नभई रणनीतिक शक्ति प्रदर्शनको संकेत पनि मानिन्छ । यसले आणविक क्षमताको प्रयोग सम्भावनाबारे नयाँ बहस जन्माउन सक्छ, जसले संयुक्त राष्ट्रसंघ, अमेरिका र अन्य प्रमुख शक्तिहरूलाई पुनः कूटनीतिक दबाब बढाउन प्रेरित गर्न सक्छ ।
रोचक कुरा के छ भने यही समयमा उत्तर कोरियाको महिला फुटबल टोली आठ वर्षपछि पहिलो पटक दक्षिण कोरिया पुगेको थियो । खेलकुदमार्फत सम्बन्ध सुधारको सानो आशा देखिएको बेला आएको यो सैन्य सन्देशले भने कूटनीतिक वातावरणलाई फेरि कठोर बनाएको छ । यसले प्योङयाङले संवादभन्दा सुरक्षा र शक्ति प्रदर्शनलाई प्राथमिकतामा राखिरहेको संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
विश्व राजनीति अहिले तीव्र रूपमा ध्रुवीकृत बन्दै गइरहेका बेला किमको पछिल्लो कदम केवल दुई कोरियाबीचको सीमित मुद्दा मात्र नभई यो बदलिँदो विश्व सुरक्षा संरचना, नयाँ युद्ध प्रविधि र महाशक्तिहरूबीचको प्रतिस्पर्धासँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय बनेको छ । यदि संवाद र कूटनीतिक पहल कमजोर बन्दै गए भने कोरियाली प्रायद्वीप फेरि विश्वकै संवेदनशील सैन्य क्षेत्रमध्ये एक बन्न सक्ने खतरा बढ्दै जानेछ ।
यही समय उत्तर कोरियाको महिला फुटबल टोली आठ वर्षपछि दक्षिण कोरिया पुगेको थियो, जुन खेलकुद कूटनीतिको एक सकारात्मक संकेतका रूपमा हेरिएको थियो । तर त्यसै समयमा आएको कठोर सैन्य सन्देशले सम्भावित संवाद र विश्वास निर्माणको प्रयासलाई ओझेलमा पारेको छ ।
यसले प्योङयाङको नीति अझै पनि “दुई ट्र्याक” मा चलिरहेको देखाउँछ, एकातिर सीमित सांस्कृतिक÷खेलकुद सम्पर्क, अर्कोतर्फ कठोर सैन्य तयारी र रणनीतिक दबाब । किम जोङ उनको पछिल्लो निर्देशन केवल सीमाक्षेत्रको सुरक्षा रणनीति मात्र नभई बदलिँदो विश्व सैन्य संरचना, प्रविधि युद्धको उदय र क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा उत्तर कोरियाको स्थान पुनः परिभाषित गर्ने प्रयास हो ।
यदि यही नीति निरन्तर अघि बढ्यो भने कोरियाली प्रायद्वीप निकट भविष्यमा अझ बढी सैन्यीकृत, अस्थिर र विश्व शक्तिहरूबीचको प्रतिस्पर्धाको संवेदनशील केन्द्र बन्न सक्छ ।
