२२ साउन , काठमाण्डौ ।
लामो समयदेखि द्वन्द्व र अशान्तिको चपेटामा पिल्सिएको यमनमा हुथी विद्रोहीहरूले गरेको शृंखलाबद्ध र अत्यन्तै घातक मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमणमा परि कम्तीमा ३८ जना सरकारी सैनिकको मृत्यु भएको छ। यस ठूलो हिंस्रक घटनामा अन्य २९ जना सैनिकहरू गम्भीर रूपमा घाइते भएको त्यहाँका विभिन्न दुई चिकित्सा स्रोतहरूले एएफपीलाई विस्तृत विवरण सहित जानकारी दिएका छन्।
सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार आक्रमणपछि प्रभावित सैन्य शिविरहरूमा उद्धार तथा खोजी कार्य तत्काल सुरु गरिएको थियो। घाइते सैनिकहरूलाई मरिब र हद्रमाउतका विभिन्न सैनिक तथा सरकारी अस्पतालमा उपचारका लागि स्थानान्तरण गरिएको छ।
केही घाइतेको अवस्था गम्भीर रहेकाले मृतकको संख्या अझै बढ्न सक्ने आशंका चिकित्सकहरूले व्यक्त गरेका छन्। आक्रमणका कारण सैन्य संरचनामा पनि ठूलो क्षति पुगेको प्रारम्भिक मूल्याङ्कन गरिएको छ भने घटनास्थलको सुरक्षा व्यवस्था थप कडा पारिएको छ।
सैन्य स्रोतहरूले जनाएअनुसार मरिब प्रान्त यमनको गृहयुद्धमा सबैभन्दा रणनीतिक महत्व बोकेको क्षेत्रमध्ये एक हो। यहाँ रहेका ऊर्जा पूर्वाधार, तेल तथा ग्यास क्षेत्र र प्रमुख सैन्य अड्डाका कारण यो प्रान्तलाई सरकारी पक्षको महत्वपूर्ण आधार क्षेत्र मानिन्छ।
यही कारणले पछिल्ला वर्षहरूमा पनि मरिब हुथी विद्रोही र सरकारी सेनाबीचको संघर्षको प्रमुख केन्द्र बन्दै आएको छ। युद्धको भीषण चपेटामा रहेको यमनमा सरकार र विद्रोही पक्षबीच विगत केही वर्षयता भएका झडपहरूमध्ये यो दिनलाई सबैभन्दा रक्तपातपूर्ण र कालो दिनको रूपमा लिइएको छ।
सैन्य अधिकारीहरूले दिएको आधिकारिक जानकारी अनुसार मध्य यमनको रणनीतिक रूपमा अति महत्वपूर्ण मानिने मरिब प्रान्तस्थित अल–रुवाइक सैन्य शिविरलाई मुख्य निशाना बनाइएको थियो। घटनापछि यमनी सरकारी अधिकारीहरूले हुथी विद्रोहीमाथि युद्धविरामको भावना विपरीत हिंसात्मक गतिविधि बढाएको आरोप लगाएका छन्।
सरकारी पक्षले यस्ता आक्रमणले शान्ति प्रक्रिया कमजोर बनाउने र द्वन्द्व समाधानका प्रयासमा गम्भीर असर पार्ने जनाएको छ। यद्यपि, घटनाबारे हुथी पक्षबाट तत्काल औपचारिक प्रतिक्रिया सार्वजनिक भएको छैन।विश्लेषकहरूका अनुसार पछिल्ला महिनाहरूमा मध्यपूर्वमा विकसित भइरहेको सुरक्षा तथा राजनीतिक परिस्थितिले यमनको द्वन्द्वलाई पुनः चर्काउने संकेत देखिएको छ।
विशेषगरी क्षेत्रीय शक्तिहरूबीच बढ्दो तनावले यमनको आन्तरिक द्वन्द्वलाई अझ जटिल बनाएको उनीहरूको भनाइ छ। संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय संस्थाहरूले यमनमा हिंसा बढ्दै जानु गम्भीर चिन्ताको विषय भएको बताएका छन्।
उनीहरूले द्वन्द्वरत पक्षहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको सम्मान गर्न, सर्वसाधारण नागरिकको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न तथा वार्तामार्फत राजनीतिक समाधान खोज्न पुनः आग्रह गर्दै आएका छन्। यसका साथै, साउदी अरबसँगको खुला सीमा नजिकै अवस्थित हद्रमाउत प्रान्तका अल–अब्र र अल–वदियाह क्षेत्रमा रहेका सैन्य शिविरहरूमा पनि एकसाथ योजनाबद्ध आक्रमणहरू भएका छन्।
मरिब प्रान्तको शिविरमा बिहानको सैनिक तयारी र परेड चलिरहेको बेला निकै सतर्कताका साथ अचानक शक्तिशाली मिसाइल प्रहार गरिएको थियो। यस अप्रत्याशित आक्रमणका कारण ३८ सरकारी सैनिकसहित समग्रमा ४५ जनाभन्दा बढीको ज्यान गएको आशंका गरिएको छ भने शिविर पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त बनेको छ।
यमनको यो गहिरो र जटिल राजनीतिक द्वन्द्वको जरा सन् २०१४ देखि नै गहिरिंदै आएको छ, जुन मूल रूपमा इरान समर्थित हुथी विद्रोही र यमनी सरकारबीचको सत्ता कब्जाको लडाइँ हो। यो एक दशकभन्दा लामो समयदेखि जारी गृहयुद्धले यमनलाई तहसनहस बनाइदिएको छ, जसमा लाखौं निर्दोष नागरिकहरूले ज्यान गुमाइसकेका छन् भने यसले यस क्षेत्रमा इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो मानवीय सङ्कट, चरम खाद्यान्न अभाव र गरिबीको भयावह रूप सिर्जना गरेको छ।
भौगोलिक नियन्त्रणको अवस्थालाई हेर्ने हो भने, हुथी विद्रोहीहरूले यमनको राजनीतिक राजधानी सानासहित घना बस्ती भएका उत्तरका विशाल भूभागहरू आफ्नो कठोर नियन्त्रणमा लिएका छन् भने अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त वैध सरकारले देशको दक्षिणतर्फका भूभागहरूमा मात्र आफ्नो प्रशासनिक पकड कायम राख्न सकेको छ।
यद्यपि, सन् २०२२ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको मध्यस्थतामा भएको ऐतिहासिक तथा महत्त्वपूर्ण युद्धविराम सम्झौता पश्चात् यी दुवै पक्षबीचको सशस्त्र लडाइँ धेरै हदसम्म शान्त बनेको थियो; यद्यपि उक्त सम्झौताको औपचारिक म्याद धेरै अघि नै समाप्त भइसकेको भए पनि जमिनमा अनौपचारिक रूपमा युद्धविरामको पालना हुँदै आएको थियो।
तर, पछिल्लो समय यमन नयाँ क्षेत्रीय भू–राजनीतिक तनावको खतरनाक केन्द्र बन्दै गएको छ। विशेष गरी मध्यपूर्व क्षेत्रमा चुलिएको अमेरिका र इरानबीचको तिक्तता र द्वन्द्वको प्रत्यक्ष छाल यमनमा देखिन थालेको छ, जसको परिणामस्वरुप तेहरान समर्थित हुथीहरूले साउदी समर्थित सरकारसँगको पुरानो र शान्तिपूर्ण युद्धविराम पूर्ण रूपमा भङ्ग गरेका छन्।
विद्रोहीहरूले राजधानी सानामा इरानी विमानहरूको सीधा अन्तर्राष्ट्रिय उडानलाई खुलेआम स्वागत गरेपछि यसले दुवै पक्षबीच पारस्परिक आक्रमणको शृंखलालाई पुनः ब्युँताएको छ। यसै क्रममा, हुथीहरूले आक्रामक कदम चाल्दै साउदी अरबको समुद्री नाकाबन्दीको औपचारिक घोषणा गरेका छन् र यसका आपूर्ति गर्ने तेल ट्याङ्करहरू तथा समुद्री मार्गहरूमाथि लगातार आक्रमण गर्न थालेका छन्।
सन् २०१४ मा हुथी विद्रोहीहरूले राजधानी साना आफ्नो नियन्त्रणमा लिएपछि यमनको राजनीतिक संकट पूर्ण गृहयुद्धमा परिणत भएको थियो। त्यसपछि सन् २०१५ देखि साउदी अरब नेतृत्वको गठबन्धनले अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारको समर्थनमा सैन्य हस्तक्षेप सुरु गरेको थियो।
दशक लामो यस द्वन्द्वमा हजारौं मानिसको ज्यान गएको छ भने लाखौं नागरिक विस्थापित भएका छन्। पछिल्लो समय भएका मिसाइल, ड्रोन तथा सीमा क्षेत्रमा भएका आक्रमणहरूले युद्धविरामपछि बनेको सीमित विश्वासको वातावरण पनि कमजोर बन्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ।
यसले शान्ति वार्ताको सम्भावनामाथि समेत नयाँ चुनौती थपिएको सुरक्षा विश्लेषकहरूको भनाइ छ।गत महिना मात्रै पनि हुथीहरूले होदइदा बन्दरगाह शहरको दक्षिणतर्फ सरकारी पक्षका बलहरूमाथि अचानक आक्रमण गरी १६ जना सैनिकहरूको ज्यान लिएका थिए।
यदि हिंसात्मक गतिविधि यस्तै रूपमा बढ्दै गएमा यसले क्षेत्रीय सुरक्षासँगै अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री व्यापार र मानवीय सहायता वितरणमा समेत थप जटिलता निम्त्याउने विज्ञहरूको चेतावनी छ। त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले सबै पक्षलाई संयमता अपनाउन र कूटनीतिक वार्तामार्फत दीर्घकालीन राजनीतिक समाधानतर्फ अघि बढ्न आग्रह गरिरहेका छन्।
