काठमाडौ,पुस १३
खानी तथा भूगर्भ विभागले आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा संभावित सुनखानीको अनुसन्धानका लागि पाँच स्थलमा अनुमति प्रदान गरेको छ । विभागले प्रदेश ३, प्रदेश ५ र कर्णाली प्रदेशमा रहेका खानीहरुको अध्ययन गर्ने अनुमति दिएको हो ।
तीमध्ये कर्णाली प्रदेशमा तीनवटा, प्रदेश नम्बर ३ र प्रदेश ५ मा १–१ स्थल गरी ५ ठाउँमा खानी अध्ययनको अनुमति दिइएको बताइएको छ ।
प्रदेश ५ मा भने व्यक्तिलाई नै सुनखानीको अध्ययन अनुमति दिइएको छ । उक्त प्रदेशमा क्षितिज भण्डारीको नाममा अनुमति दिइएको छ ।
अनुमति दिइएका प्रत्येक व्यक्ति वा कम्पनीले आफ्नो अध्ययनमा भएको प्रगति वार्षिक रुपमा विभागमा बुझाउनु पर्ने प्रावधान छ ।
बुझाइएको प्रतिवेदनका आधारमा खानी उत्खनन्का लागि अनुमति दिनसक्ने व्यवस्था रहेको विभागका उपमहानिर्देशक रामप्रसाद घिमिरेले जानकारी दिए । हालसम्म खानी उत्खननका लागि भने कसैलाई पनि अनुमति नदिएको उपमहानिर्देशक घिमिरेले जानकारी दिए ।
विभागका सूचना अधिकारी कृष्णदेव झाले पनि अध्ययनका प्रतिवेदनहरु विभागमा आएका र आउने क्रममा रहेको भन्दै त्यस्तो प्रतिवेदनमा उल्लेख भएका विषयहरु भने सार्वजनिक गर्न नमिल्ने बताए ।
विभागसँग सम्भाव्यता अध्ययन र उत्खननका लागि प्रविधि नभएकोले त्यस्ता कार्यका लागि अन्य व्यक्ति तथा कम्पनीहरुलाई जिम्मा दिनु परेको उनको भनाई थियो ।
व्यक्तिगत र संस्थागत रुपले अध्ययन अनुमति दिनसक्ने कानूनी व्यवस्था रहेको झाले बताए । ‘नेपालमा सुन खानी भएको पत्ता लागिसकेको छ,’ उनले भने–तर, उत्खनन् भने हुन सकेको छैन ।
विभागसँग यस्ता खानी अन्वेषण तथा अध्ययन गर्न चाहिने नयाँ प्रविधि तथा प्राविधिक र परीक्षण गर्ने गतिलो ल्याब तथा अन्य खानीको तुलनामा अन्वेषण लागत समेत बढी लाग्ने भएकाले पनि यस्ता खानीको उत्खनन् हुन नसकेको प्रष्ट पारे ।
खनिज उत्खनन् गर्नुअघि विभिन्न चरणमा विस्तृत परीक्षण गर्नुपर्छ । रोल्पाको लुंगी खोला र बैतडीको बांगाबगर लगाएतका ठाँउहरुको चट्टानभित्र सुनखानी भएको अध्ययनले देखाएको छ ।
प्राकृतिक स्रोत साधन राष्ट्रको समृद्धिको पहिलो आधार मानिन्छ । नेपालमा पनि प्रशस्त खानीका सम्भावनाहरु देखिए पनि त्यसको अध्ययन र उत्खनन् हुन नसक्दा नेपालले त्यसबाट फाइदा लिन सकेको छैन । (विकास न्युजबाट)
