२४ वैशाख, एजेन्सी ।
अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले आफ्नो आर्टेमिस मिसनमार्फत चन्द्रमामा अन्तरिक्ष यात्री पठाउने तयारी गरिरहेको छ । यस मिसन मार्फत नासाको वास्तविक उद्देश्य चन्द्रमाको सतहमा आफ्नो दीर्घकालीन उपस्थिति कायम राख्नु हो। यस उद्देश्यलाई वास्तविकतामा परिणत गर्न सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा अक्सिजनको सिर्जना गर्नुपर्ने हुन्छ ।
वैज्ञानिकहरुका अनुशार सास फेर्न बाहेक अक्सिजनलाई ढुवानीका लागि प्रोपेलेन्टको रूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई चन्द्रमामा पुग्न, लामो समय बाँच्न र अगाडि बढ्न मद्दत गर्नेछ। यसैबीच, हालैको परीक्षणको क्रममा, ह्युस्टनको नासाको जोन्सन स्पेस सेन्टरका वैज्ञानिकहरूले सिमुलेटेड चन्द्रमाको माटोबाट सफलतापूर्वक अक्सिजन निकालेका छन्।
नासाका अनुशार चन्द्रमाको माटोले सतहलाई ढाक्ने माइक्रोस्कोपिक पदार्थलाई जनाउँछ। चन्द्रमाको माटोबाट निर्यात गरिएको अर्काे वातावरणमा अक्सिजन निकालिएको यो पहिलो पटक हो । यो अक्सिजनको मात्रा यति छ कि यसले चन्द्रमाको सतहमा अन्तरिक्ष यात्रीहरूको एक दिनको आवश्यकता पूरा गर्न सक्छ।
यसबाहेक यसले त्यहाँ उपस्थित अन्य स्रोतहरूको प्रयोगमा पनि मद्दत गर्न सक्छ। यसलाई ष्ल–कष्तय स्रोत उपयोग भनिन्छ। नासाको कार्बोथर्मल रिडक्सन डेमोन्स्ट्रेसन (ऋब्च्म्) टोलीले डर्टी थर्मल भ्याकुम चेम्बर भनिने विशेष १५ फिट गोलाकार चेम्बर प्रयोग गरेर चन्द्रमामा फेला परेका जस्तै अवस्थाहरू सिर्जना गरेको थियो ।
यसलाई फोहोर कक्ष भनिन्छ किनभने यसमा अशुद्ध नमूनाहरू परीक्षण गर्न सकिन्छ। यसको भित्रको वातावरण चन्द्रमाको जस्तै छ। टोलीले कोलोराडोको नासाको सिएरा स्पेस कर्पोरेशन द्वारा विकसित कार्बनथर्मल रिएक्टर भित्र सौर्य उर्जा केन्द्रितकर्ताबाट तातो अनुकरण गर्न र चन्द्रमाको माटोलाई पग्लाउन उच्च–शक्ति लेजरहरू प्रयोग गरेको थियो ।कार्बोथर्मल रिएक्टर एक यस्तो ठाउँ हो जहाँ अक्सिजन तताउने र हटाउने प्रक्रिया गरिन्छ।
कार्बन मोनोअक्साइड वा डाइअक्साइड उच्च तापक्रम प्रयोग गरेर सौर्य प्यानल र स्टिल जस्ता वस्तुहरू उत्पादन गर्न पृथ्वीमा दशकौंदेखि कार्बोथर्मल रिडक्सन प्रयोग हुँदै आएको छ। माटो न्यानो भएपछि टोलीले मास स्पेक्ट्रोमिटर अब्जर्भिङ लुनार अपरेसन (एमएसओलो) नामक उपकरण प्रयोग गरेर कार्बन मोनोअक्साइड पत्ता लगाएका हुन् ।
