६ साउन , काठमाण्डौ ।
नेपाल–भारत पारवहन सम्झौताअन्तर्गत तेस्रो मुलुकबाट आयातित सामान बोकेको कार्गो रेल पहिलोपटक भारतीय बन्दरगाह कोलकाताबाट सिधै विराटनगर आइपुगेपछि पूर्वी नेपालका उद्योगी–व्यवसायी उत्साहित बनेका छन् । वर्षौंदेखिको माग पूरा भएको भन्दै उद्योगीहरूले यसलाई पूर्वी नेपालको औद्योगिक विकासका लागि ‘गेम चेन्जर’ र ‘माइलस्टोन’को संज्ञा दिएका छन् ।
गत शुक्रबार कोलकाताबाट छुटेको औद्योगिक कच्चा पदार्थ बोकेको रेल सोमबार विराटनगरस्थित कस्टम यार्डमा आइपुगेको हो । नियमित सेवाका रूपमा आएको पहिलो कार्गो रेलमा मोरङ–सुनसरी औद्योगिक करिडोरस्थित स्वस्तिक आयल इन्डस्ट्रिजका लागि तेस्रो मुलुकबाट आयात गरिएको कच्चा पदार्थ ल्याइएको थियो ।
यसअघि तेस्रो मुलुकबाट आउने सामान भारतको बथनाहासम्म मात्र रेलमार्फत ल्याइन्थ्यो । त्यसपछि ट्रकमार्फत विराटनगर ल्याउनुपर्ने बाध्यता थियो । अब भने रेल सिधै नेपालको भन्सार बिन्दुसम्म आइपुग्ने भएपछि ढुवानी प्रक्रिया छोटिने, लागत घट्ने र समय बचत हुने उद्योगीहरूको विश्वास छ ।
नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ कोशी प्रदेशका अध्यक्ष राजेन्द्र राउतले यो सेवा सञ्चालन हुनु पूर्वी नेपालका उद्योगका लागि ऐतिहासिक उपलब्धि भएको बताए । ‘यो धेरै वर्षदेखिको माग थियो। अन्ततः पूरा भएको छ। उद्योगीका लागि ढुवानी लागत घट्ने भएको छ । यसले उद्योग सञ्चालनको खर्च कम गर्छ र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता बढाउँछ,’ उनले भने, ‘पूर्वी नेपालको औद्योगिक विकासका लागि माइलस्टोन हो ।’
उनका अनुसार ढुवानी लागत घट्दा त्यसको प्रत्यक्ष लाभ उद्योगलाई मात्र नभई अन्ततः उपभोक्तासम्म पुग्नेछ। समयमै कच्चा पदार्थ उपलब्ध हुँदा उत्पादन प्रक्रिया पनि सहज बन्ने उनको भनाइ छ। यस्तै नेपाल उद्योग परिसंघ (सीएनआई) कोशी प्रदेशका अध्यक्ष पवन सारडाले कार्गो रेल सेवा सञ्चालनसँगै विराटनगर औद्योगिक करिडोरका उद्योगले देशका अन्य औद्योगिक क्षेत्रसँग थप प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने वातावरण बनेको बताए ।
उद्योग संगठन मोरङका अध्यक्ष नन्दकिशोर राठीले परीक्षणपछि लामो समय रोकिएको सेवा अन्ततः नियमित रूपमा सुरु हुनु सकारात्मक भएको बताए । ‘दुई वर्षअघि नै यसको उद्घाटन भएको थियो । तर विभिन्न कारणले नियमित सञ्चालन हुन सकेन,’ उनले भने, ‘अब यो सेवा निरन्तर हुनुपर्छ । निरन्तरता पाए उद्योगीलाई ठूलो राहत मिल्छ र यसको वास्तविक लाभ देखिन थाल्छ ।’
राठीका अनुसार रेलमार्फत कच्चा पदार्थ आयात हुँदा ट्रकको निर्भरता घट्ने, ढुवानी जोखिम कम हुने र उत्पादन लागत नियन्त्रणमा ठूलो सहयोग पुग्नेछ । विराटनगर भन्सार एजेन्ट संघका अध्यक्ष देवकी शर्माले सेवा सुरु हुनु मात्र पर्याप्त नभएको भन्दै यसको दिगोपनामा जोड दिए ।
‘यो सेवा निरन्तर सञ्चालन हुनु सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष हो,’ उनले भने, ‘उद्योगीहरूलाई यसको प्रयोग गर्न प्रोत्साहन गर्नुपर्छ। औद्योगिक सचेतना बढाउन सके मात्र रेल सेवा पूर्ण रूपमा सफल हुन्छ ।’ कार्गो रेल सेवाको औपचारिक शुभारम्भ यसअघि कोलकातामा आयोजित विशेष समारोहमा गरिएको थियो ।
कोलकातास्थित नेपाली महावाणिज्यदूत झक्कप्रसाद आचार्य, भारतीय भन्सारका उच्च अधिकारी, कोलकाता पोर्ट तथा भारतीय कन्टेनर निगम लिमिटेड (कोनकोर)का प्रतिनिधिले संयुक्त रूपमा हरियो झण्डा देखाएर रेललाई विराटनगरका लागि बिदाइ गरेका थिए ।
सोमबार विराटनगर भन्सार यार्डमा रेल आइपुग्दा भन्सार कर्मचारी, उद्योगी तथा व्यवसायीले स्वागत गरेका थिए । मंगलबार औपचारिक कार्यक्रमकका साथ सेवाको सुभारम्भ गरियो । विराटनगरको एकीकृत जाँच चौकी (आईसीपी) सम्म कार्गो रेल ल्याउने लक्ष्यका साथ २०८० साल जेठमा परीक्षणका रूपमा रेल सञ्चालन गरिएको थियो ।
तर नीतिगत जटिलता, प्रक्रियागत समन्वयको अभाव तथा प्रशासनिक अवरोधका कारण सेवा नियमित हुन सकेको थिएन । पछिल्लो समय नेपाल र भारतका सम्बन्धित निकायबीच आवश्यक समन्वय र नीतिगत गाँठो फुकाएपछि कोलकातादेखि विराटनगरसम्म कार्गो रेल नियमित सञ्चालनको बाटो खुलेको हो ।
उद्योगीहरूका अनुसार अब यो सेवा निरन्तर रूपमा सञ्चालन हुन सके पूर्वी नेपालको औद्योगिक उत्पादन, आयात–निर्यात, ढुवानी व्यवस्थापन र समग्र औद्योगिक प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पर्नेछ ।
यसैबीच २५० मेट्रिक टन डीएपी विराटनगर भन्सार आइपुगेको छ ।
मंगलबार २५० मेट्रिक टन डीएपी मल विराटनगर भन्सार आइपुगेको छ भने १,२५० मेट्रिक टन डीएपी बोकेको अर्को रेल र्याक रक्सौल आइपुग्ने जानकारी प्राप्त भएको छ । यस्तै, कोलकाताबाट थप २५०० मेट्रिक टन डीएपी बोकेको अर्को रेल र्याक पनि नेपालतर्फ प्रस्थान गरिसकेको छ ।
यसैबीच, ३० हजार मेट्रिक टन युरिया मल ढुवानीको प्रक्रिया अन्तिम चरणमा पुगेको छ । भारतको कलकत्ता बन्दरगाहमा ३० हजार मेट्रिक टन युरिया मल बोकेको तेस्रो जहाज आइपुगेको छ । नेपालका कृषकहरूलाई समयमै रासायनिक मल उपलब्ध गराउने उद्देश्यका साथ मल ल्याइएको हो ।
मन्त्रालयका अनुसार हाल निरन्तरको वर्षाका कारण भारततर्फ मालवाहक रेलको सञ्चालन केही प्रभावित भएको छ। त्यसका कारण हिजो नेपाल आइपुग्नुपर्ने १,२५० मेट्रिक टन युरिया मल बोकेको रेल अब भोलि नेपाल आइपुग्ने जानकारी प्राप्त भएको छ।
साथै, २५ सय मेट्रिक टन डीएपी मल बोकेको अर्को रेल पनि भोलि नेपाल आइपुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसैबीच, युरिया मलको आपूर्तिलाई थप तीव्रता दिन कलकत्ताबाट विराटनगरतर्फ ३०० मेट्रिक टन तथा भैरहवातर्फ ४५० मेट्रिक टन युरिया मल ट्रकमार्फत लोड भई प्रस्थान गरिसकेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
बाँकी रासायनिक मल पनि चरणबद्ध रूपमा नेपाल भित्र्याइने र आवश्यकताअनुसार देशभर वितरण गरिने मन्त्रालयको भनाइ छ। मन्त्रालयले कृषकहरूलाई आवश्यक पर्ने रासायनिक मलको आपूर्ति र वितरणलाई निरन्तरता दिइरहेको जनाएको छ।
