५ असोज , काठमाण्डौ ।
विगतमा चीनप्रति चर्को र आक्रामक आलोचना गर्ने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प पछिल्लो समय भने समकक्षी सी जिंगपिंगको प्रशंसकमात्र भएका छैनन्, आफू पनि चीन भ्रमणमा जाने र सीलाई पनि वासिंगटनमा रेड कार्पेट बिछ्याउने सौहार्दशैलीमा देखिन थालेका छन् ।
चीनप्रतिको उनको रवैया विगतको भन्दा केही फरक र नरम देखिन थालेको छ । तर विगतलाई फर्केर हेर्दा ट्रम्पले पहिलोपटक राष्ट्रपतीय निर्वाचन लड्दा चीनले अमेरिकी कारखानाहरूलाई खोक्रो बनाएको र मध्यम वर्गलाई कमजोर पारेको भन्दै उसलाई अमेरिकी अर्थतन्त्रका लागि ठूलो खतराका रूपमा चित्रण गरेका थिए ।
त्यो कडा बोलीले ट्रम्पलाई एक दशकअघि ह्वाइट हाउससम्म पुग्न मद्दत गरेको थियो तर त्यसयता उनले चीनका राष्ट्रपति सी चिनपिङका बारेमा झन्–झन् प्रशंसायुक्त शब्दहरू प्रयोग गर्न थालेका छन् । तिनै भूराजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीलाई ट्रम्पले बिहीबार राजकीय भोज दिएर सम्मान गर्दैछन् ।
‘उहाँ एक महान् भद्रपुरुष हुनुहुन्छ । हाम्रो सम्बन्ध धेरै राम्रो छ,’ ट्रम्पले यसै महिना भनेका थिए, ‘हाम्रो व्यापार सम्बन्ध धेरै राम्रो छ । तपाईंलाई थाहै छ चिनियाँहरू प्रतिस्पर्धी हुन् र त्यो सबै छँदैछ । तर, राष्ट्रपति सीसँग हाम्रो सम्बन्ध निकै राम्रो छ ।’
ट्रम्पको यो उदारता यस्तो समयमा आएको हो जब चीन र अमेरिका विश्वव्यापी नेतृत्वका लागि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् र अमेरिकाका केही परम्परागत सहयोगीहरूले आफ्ना रणनीतिहरूबारे पुनर्विचार गरिरहेका छन् ।
चीनले उत्पादन क्षेत्रमा आफ्नो वर्चस्व विस्तार गरेको छ र एआई तथा विद्युतीय सवारीसाधन जस्ता नयाँ प्रविधिहरूमा प्रवेश गरेको छ । यसले अमेरिका, जर्मनी, इटली, फ्रान्स, दक्षिण कोरिया र जापान लगायत अन्य देशहरूको अर्थतन्त्रका लागि जोखिम सिर्जना गरेको छ ।
चिनियाँ व्यवहार परिवर्तन गर्न असमर्थ भएपछि ट्रम्पले आतिथ्यको सहारा लिएका छन् । उनी मे महिनामा बेइजिङ गएका थिए र यसै वर्ष अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूमा यी दुई नेताहरूबीच थप दुईपटक भेट हुन सक्छ । ट्रम्पले सीको आगमनअघि ह्वाइट हाउसको दक्षिणी घाँसे मैदानमा हेलिप्याड तयार पारेका छन् र चिनियाँ नेतालाई आतिथ्य प्रदान गर्न आफ्नो ठूलो सभाकक्ष तयार हुन नसकेकोमा दुःख व्यक्त गरेका छन्।
ट्रम्पले अमेरिका चीनभन्दा सहज रूपमा अगाडि रहेको दाबी गर्दै आएका छन् तर गत वर्ष चीनमाथि निरन्तर बढ्दो भन्सार महसुल लगाएर उसको सामना गर्ने उनका प्रयासहरू प्रत्युत्पादक साबित भए । इलेक्ट्रोनिक्समा प्रयोग हुने दुर्लभ खनिज पदार्थहरूमा चीनको तुलनात्मक एकाधिकार छ र उसले ट्रम्पसँग व्यापारिक युद्धविराम गर्न बाध्य पार्न त्यसैको प्रयोग गर्यो ।
‘ट्रम्पले चीनप्रतिको आफ्नो दृष्टिकोणमा नाटकीय रूपमा परिवर्तन गरेका छन् किनभने अत्यधिक उच्च भन्सार महसुल र निर्यात प्रतिबन्ध लगाउने उनको प्रारम्भिक प्रयास असफल भएको थियो,’ इन्टरनेसनल क्राइसिस ग्रुपका वरिष्ठ सल्लाहकार माइकल कोभरिगले भने, ‘सी र ट्रम्प रणनीतिक प्रभावको प्रतिस्पर्धामा उत्रिए र त्यसमा सी नै विजयी भए ।’
यसैबीच ट्रम्पले विगतमा चीनमाथि दबाब सिर्जना गर्न सक्ने आर्थिक र राष्ट्रिय सुरक्षा गठबन्धनहरूलाई धेरै हदसम्म कमजोर बनाइदिएका छन्, ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमा चीनद्वारा बन्दी बनाइएका पूर्व क्यानडेली कूटनीतिज्ञ कोभरिगले भने ।
ट्रम्पले आफ्ना भाषणहरूमा फ्रान्सेली राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनको खिल्ली उडाएका छन् । इरानसँग युद्ध सुरु गर्ने आफ्नो निर्णयलाई नेटोका धेरै सदस्यहरूले पूर्ण समर्थन नगरेपछि उनले नेटोप्रति कहिले तातो त कहिले चिसो व्यवहार देखाएका छन् ।
ट्रम्पले लामो समयदेखिको सहयोगी राष्ट्र क्यानडासँग सम्भावित रूपमा क्रूर व्यापारिक लडाइँ सुरु गरेका छन् जसलाई उनले अमेरिकाको ५१औं राज्य बन्ने भन्दै व्यंग्य गरेका छन् । ‘उनले सीका लागि फुट ल्याउने रणनीतिलाई कार्यान्वयन गरिदिइरहेका छन् र यस क्रममा सीलाई चीन बढी स्थिर र जिम्मेवार शक्ति हो भन्ने सन्देश प्रवाह गर्न मद्दत गरिरहेका छन्,’ कोभरिगले भने, ‘यसले गर्दा पश्चिमा नेताहरूको बेइजिङ भ्रमणको लहर चलेको छ र उनीहरू सीसँगको सम्बन्धलाई स्थिर र सुधार गर्न खोजिरहेका छन् ताकि ट्रम्पले उनीहरूका लागि सिर्जना गरिरहेका समस्याहरूको सामना गर्नमा उनीहरूले बढी ध्यान केन्द्रित गर्न सकून् ।’
सीसँगको सुमधुर सम्बन्धबाट ट्रम्पले केही प्रतीकात्मक उपलब्धिहरू औंल्याउन सक्छन् । डेमोक्रेटिक राष्ट्रपति जो बाइडनसँग सीले अन्तर्राष्ट्रिय शिखर सम्मेलनहरूको साइडलाइनमा तीनपटक मात्र भेट गरेका थिए भने ट्रम्पले पारस्परिक राजकीय भ्रमणको जोडी हासिल गर्नेछन् ।
यसले विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रका नेताहरू एकअर्कासँग कुरा गर्न सहज महसुस गर्छन् भन्ने संकेत गर्छ । जनगणना ब्युरोको तथ्यांक अनुसार, सन् २०२५ को सोही अवधिको तुलनामा चीनसँगको वस्तु व्यापार असन्तुलन घटेको छ यद्यपि भन्सार महसुल घटाउन चीनले भियतनाम जस्ता अन्य देशहरूमार्फत बढी सामान पठाइरहेको जस्तो देखिएको प्रशासनले जनाएको छ ।
चीनमाथि ट्रम्पको निरन्तरको भन्सार महसुलले त्यहाँको उत्पादन क्षेत्रलाई रोक्न सकेको छैन । चीनले नयाँ बजारहरू फेला पारेको छ र अन्य औद्योगिक देशहरूको प्रतिस्पर्धालाई किनारा लगाइदिएको छ । चीनले गत वर्ष १.२ खर्ब डलरको विश्वव्यापी व्यापार बचतका साथ बाँकी विश्वमा आफ्ना धेरै सामानहरू निर्यात गरिरहेको छ किनकि उसका कम मूल्यका विद्युतीय सवारी साधनहरूले जर्मनी, जापान र दक्षिण कोरियाका अटो क्षेत्रहरूलाई पछाडि पारिदिएका छन् ।
चीन र अमेरिका दुवैले आफ्नो व्यापारिक युद्धविरामलाई आफ्ना रणनीतिहरू पुनःसंगठित गर्न प्रयोग गरिरहेका छन् । उन्नत कम्प्युटर चिप्समा सीमित पहुँचका बावजुद चीनले आफ्नो सैन्य र एआई क्षमताहरू विस्तार गरिरहेको छ । ट्रम्प प्रशासनले दुर्लभ खनिजहरू विकास गर्न साझेदारीहरू अगाडि बढाएको छ ।
डेटा सेन्टरहरूमाथि मतदाताहरूको प्रतिरोध र प्रमुख एआई कम्पनीहरूबाट आएका हालैका चेतावनीपूर्ण सुरक्षा सतर्कताका बावजुद अमेरिका एआई विकासमा पूर्ण गतिमा अघि बढ्ने कुरामा ट्रम्प भर परिरहेका छन् ।
उनले यसै साता सामाजिक सञ्जालमा भनेका थिए– एआई विकासलाई सुस्त बनाउने जोकोहीले चीनलाई मद्दत गरिरहेको छ किनभने यो प्रविधि ‘इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो आर्थिक विकासको इन्जिन हुनेछ—तेल, सुन, हिरा वा इन्टरनेटभन्दा पनि ठूलो ।’
तर, चीनमाथि आफ्ना एआई कम्पनीहरूलाई अमेरिकी मोडलहरूमा तालिम दिएको आरोप पनि लागेको छ जुन एआई नै विश्वव्यापी वर्चस्वको साँचो हो भने ट्रम्प र अर्थतन्त्रका लागि एउटा समस्या हो । तैपनि, महान्यायाधिवक्ता टोड ब्लान्चले गत साता ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूलाई बताएअनुसार एआईको मामिलामा चीनलाई एउटा देशका रूपमा मात्र गलत पात्र भनेर चित्रण गर्नु अन्यायपूर्ण हो ।
के ट्रम्पले सीसँग यो विषय उठाउनेछन् भनी सोधिएको प्रश्नमा ब्लान्चले भने, ‘ती दुई राष्ट्रपतिहरूको सम्बन्ध निकै राम्रो छ । उनीहरूबीच राम्रो मेल छ । उनीहरू मिलेर सम्झौताहरू गर्छन् ।’ सामान्यतया राजकीय भ्रमणहरू नीति वा व्यापारमा ठोस उपलब्धिहरूका साथ सम्पन्न हुन्छन् ।
बिहीबारको भ्रमणले के ल्याउनेछ भन्ने अझै स्पष्ट छैन र मापनयोग्य लक्ष्यहरू हुनुको सट्टा सम्बन्ध स्वयं नै मुख्य उपलब्धि हुनसक्ने सम्भावना छ, जर्जटाउन विश्वविद्यालयका प्राध्यापक इभान मेडेरोसले भने ।यसको अर्थ अमेरिकाले चीनविरुद्ध जसरी प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने हो, त्यसरी आफूलाई उभ्याउन नसकेको हुनसक्ने ओबामाकालीन ह्वाइट हाउसका लागि राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का पूर्व चीन निर्देशक मेडेरोसले भने ।
‘हामीसँग यस्तो अनौठो स्वभावका राष्ट्रपति छन् जो व्यक्तिगत सम्बन्धहरूमा विश्वास गर्छन् र केवल सी चिनपिङसँग राम्रो सम्बन्ध देखिएको देखावटीपनाका लागि उनीसँग भेट्न चाहन्छन्,’ मेडेरोसले भने, ‘समस्या के हो भने यो अनौठो दृष्टिकोण ठ्याक्कै त्यतिबेला आइरहेको छ जब हामीले हाम्रो प्रतिस्पर्धाका सबै आयामहरूलाई साँच्चिकै तीव्र बनाउनु आवश्यक छ ।’
यता चीन र अमेरिकाका शीर्ष नेताहरूबिच हुने शिखर सम्मेलनअघि व्यापार, एआई र अन्य मुद्दाहरूमा सम्भावित सम्झौताका लागि आधार तयार पार्न अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्ट र चिनियाँ उपप्रधानमन्त्री हे लिफेङले आइतबार वार्ता गरेका छन् ।
राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका शीर्ष व्यापार अधिकारी जेमिसन ग्रीयर पनि सहभागी यो वार्ता न्यूयोर्कस्थित जेपीमर्गन चेजको मुख्यालयमा दिनभर जसो चलेको थियो । यो विश्वका दुई ठुला अर्थतन्त्र भएका मुलुकका नेताहरू ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबिच बिहीबार ह्वाइट हाउसमा हुने योजनाबद्ध भेटको पूर्वसन्ध्या हो ।
दुवै पक्षले व्यापार, प्रविधि र अन्य रणनीतिक चिन्ताहरूमा तनाव कम गर्ने प्रयास गर्नेछन् । यसमा नोभेम्बरमा सकिने व्यापार युद्धविराम सम्झौतालाई सम्भवतः थप गर्ने र कृत्रिम बुद्धिमत्ता विकासका लागि सुरक्षा उपायहरू समावेश छन् ।
“म आज लक्षित, पूर्ण र रचनात्मक वार्ताको अपेक्षा गर्दैछु जसले हाम्रा नेताहरूको भेटका लागि आधार तयार पार्नेछ,” बेसेन्टले आइतबार वार्ताका लागि आइपुग्दा पत्रकारहरूसँग बताएका थिए । अमेरिकी अधिकारीहरू अमेरिकी निर्माताहरूका लागि महत्त्वपूर्ण दुर्लभ खनिज र अन्य महत्वपूर्ण उत्पादनहरूको निरन्तर आपूर्ति सुनिश्चित गर्नेतर्फ पनि ध्यान केन्द्रित गर्नेछन् ।
वासिङ्टनको तेहरानसँगको युद्ध सातौँ महिनामा प्रवेश गरेका समय अर्को मुद्दा इरानमाथि अमेरिकी आर्थिक दबाब हो । चीन इरानको प्रमुख आर्थिक साझेदार हो जसले यसको अधिकांश तेल उत्पादन किन्ने गर्छ र कूटनीतिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण समर्थक हो ।
विश्लेषकहरूले ट्रम्प–सी शिखर सम्मेलनका अपेक्षाहरू न्यून रहेको चेतावनी दिएका छन् । “छोटो अवधिमा हामीले आशा गर्न सक्ने एकमात्र कुरा युद्धविराम हो र यो (युद्ध) सम्भवतः यस वर्षको बाँकी समयसम्म जारी रहनेछ,” पूर्वअमेरिकी उपराज्य सचिव कुर्ट क्याम्पबेलले भने ।
“मलाई लाग्छ राष्ट्रपतिले सी चिनफिङसँग थप दुई पटक भेट्ने मनसाय घोषणा गर्नुहुनेछ,” अहिले द एशिया ग्रुप परामर्शदाता संस्थाका अध्यक्ष रहेका क्याम्पबेलले थपे । ट्रम्प र सी नोभेम्बरमा चीनको सेनजेनमा हुने एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) मञ्चमा भेट्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
ट्रम्पले डिसेम्बरमा मियामीस्थित आफ्नो डोरल रिसोर्टमा हुने जी–२० शिखर सम्मेलनमा पनि सीलाई आमन्त्रण गर्ने अनुमान गरिएको छ ।
