१३ असोज , काठमाण्डौ ।
हाल मनसुनको न्यून चापीय रेखा सरदर स्थानको आसपास रहेको छ । देशभर मनसुनी वायु र पश्चिमी वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ। जसको प्रभावले देशका हिमाली भूभागमा आंशिक बादल तथा पहाडी र तराईका भूभागमा मौसम मुख्यतया सफा देखि आंशिक बादल लागेको छ ।
आज दिउँसो देशभर आंशिक बादल लाग्नेछ। देशका हिमाली र पहाडी भूभागका एक–दुई स्थानमा हल्का वर्षा र हिमपातको सम्भावना छ । आज राति देशका हिमाली र पहाडी भूभागमा आंशिक बादल लाग्ने तथा तराई भू–भागमा मौसम मुख्यतया सफा रहने छ ।
असोज ८ गतेयता भएका विपद्का घटनामा २७ जनाको मृत्यु भएको सरकारले जनाएको छ। घटनामा ७ जना घाइते र ४ जना सम्पर्कविहीन छन् । यस अवधिमा भएका ५१३ वटा मनसुनका घटनाबाट १,०६५ परिवार प्रभावित भएका छन्। यसैगरी, २२५ घरमा पूर्ण र १३७ घरमा आंशिक क्षति पुगेको छ भने २७ गोठ र ११४ पशुचौपायामा क्षति पुगेको छ।
यस्तै, दैनिक जीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएका सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना र खानेपानी प्रणाली लगायतका पूर्वाधारहरूमा पनि क्षति पुगेको छ। बाढी पहिरोबाट देशभरका विभिन्न राजमार्ग र सडकखण्डका १४७ स्थानमा क्षति पुगेको थियो।
तीमध्ये १२५ स्थानमा सरकारले अहोरात्र आफ्ना संयन्त्रहरू परिचालन गरी मर्मतपश्चात् सञ्चालनमा ल्याइसकेको छ। पृथ्वी राजमार्गअन्तर्गत विभिन्न ठाउँमा गएको पहिरो पन्छाइएको छ भने एकतर्फी सडक सञ्चालनमा आइसकेको छ।
यसैगरी नारायणी–मुग्लिन खण्डको सिमलताल नजिक भासिएको स्थानमा मर्मत गरी एकतर्फी सञ्चालनमा ल्याइएको छ। बिपी राजमार्गको मात्ती, पिप्ले, दाउन्ने–कालोपुल, चारसयबेंसी, कटुन्जे, चौकीडाँडा लगायतका स्थानमा पहिरो तथा डाइभर्सन बगेका कारण अवरुद्ध सडक खुलाउने प्रयास जारी छ।
थप क्षति नभएमा भोलि साँझसम्म सञ्चालनमा आइसक्नेछ। कालिगण्डकी कोरिडोरमा पनि यातायात अवरुद्ध छ। बेनी–जोमसोम, पाल्पा, बागलुङ तथा नवलपरासी खण्डका विभिन्न स्थानमा पहिरो, सडक भासिएको तथा पुलको एप्रोच बगेको छ।
पहिरो पन्छाउने कार्य जारी छ भने सम्पूर्ण सडक सुचारु हुन ३ दिनभन्दा बढी समय लाग्ने प्रारम्भिक आकलन गरिएको छ। यस्तै, अवरुद्ध भालुवाङ–चकचके–लिवाङ सडकमा पनि पहिरो पन्छाएर यातायात सञ्चालन भइसकेका छन्।
बेसिसहर–चामे सडकअन्तर्गत मनाङको नासों गाउँपालिका, खोत्रोलगायतका स्थानमा पहिरो हटाइ पूरै सडक सुचारु हुन ३ दिन लाग्ने उल्लेख छ । त्रिभुवन राजपथमा पहिरो पन्छाएर सुरक्षा सतर्कता अपनाइ यातायात सञ्चालनमा ल्याइएको छ।
सालझण्डी–सन्धिखर्क–ढोरपाटन सडकमा २१ स्थानमा पहिरो खसेको भए पनि सडक खुलाउने काम तीव्र ढंगले भइरहेकाले आजसम्म यातायात सञ्चालन हुने अनुमान गरिएको छ । त्यसैगरी, बाढीका कारण कालीगण्डकी कोरिडोर, मस्र्याङ्दी र सेती–मादी कोरिडोर लगायत गरी राष्ट्रिय प्रसारण लाइनबाट १,०१३.२ मेगावाट विद्युत् आपूर्ति बन्द भएको थियो।
तीमध्ये सेती÷मादी कोरिडोरमा रहेका कुल २६२ मेगावाट र मस्र्याङ्गदी कोरिडोरमा १९० मेगावाटका जलविद्युत् केन्द्रहरु सञ्चालनमा आएका छन्। बाढीका कारण अवरुद्ध १४४ मेगावाटको कालिगण्डकी जलविद्युत् केन्द्र सञ्चालनमा ल्याउने प्रयास भइरहेको छ।
यसैगरी क्षतिग्रस्त राहुघाटको जलविद्युत् आयोजना पनि सञ्चालनमा ल्याउन करिब १० दिन लाग्नेछ। कुस्मा–दाना प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेका कारण विद्युत् प्रसारण हुन नसकेका ७ वटा जलविद्युत् केन्द्रहरूको १९० मेगावाट क्षमता रहेको छ।
राहुघाट सवस्टेशनमा जोडिएका र बाढीका कारण अवरुद्ध भएका राहुघाट जलविद्युत केन्द्र (४० मेगावाट) बाहेक १२७ मेगावाटको उत्पादन सञ्चालनमा आउनसक्ने अवस्था छ। यसैगरी कालिगण्डकी कोरिडोरको २२० केभी प्रसारण लाइन अन्तर्गत म्याग्दीको दाना–कुस्मा खण्डको टावर नं २१ र २२ मा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण प्राप्त भएको जनाइएको छ ।
यसैगरी क्षति पुगेको दूरसञ्चार सेवा पनि चाँडै सञ्चालनमा ल्याउने प्रयास भइरहेको उल्लेख छ । नेपाल टेलिकमका १,१३२ टावरको नेटवर्क विच्छेद भएकामा अहिले ७८२ वटालाई सञ्चालनमा ल्याइएको छ। यस्तै, एनसेलको १६२ वटा नेटवर्क विच्छेद भएकोमा १०५ वटालाई मर्मत गरिएको छ।
नारायणी नदीमा आएको बाढीका कारण डुबानमा परेको सुस्ताबासीलाई उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ। चितवनको देवघाट, बाह्रघरेलगायत तटीय क्षेत्रका स्थानीयलाई स्थानान्तरण गरिएको छ। यसैगरी, सप्तकोशी नदीमा पानीको बहाव उच्च भएपछि तिलाठी कोईलाडी गाउँपालिकामा डुबानमा परेका ५०० घरपरिवारलाई सुरक्षित स्थानमा प्रतिस्थापन गरिएको छ।
सर्लाहीको लखनदेई खोलामा आएको बाढीले भाडसर खुटौनाको बस्ती डुबानमा पारेको छ। यस्तै, रौतहटमा लालबकैया र बागमती नदीको तटीय क्षेत्रहरू प्रभावित भएका छन्।
तिनाउ नदीको किनारमा रहेका मझुवा, प्रगतिनगर, हात्तीसुँढ र युद्धनगर लगायतका डुबानमा परेका तटीय क्षेत्रका बस्तीहरुबाट सुरक्षाकर्मीले करिब २०० घरपरिवारका एक हजारभन्दा बढी मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा सारेका थिए।
यसैबीच बाढीले बगाएर नारायणी नदीको पुलको पिलरमा अड्किएको राइनो क्रुज जहाजलाई निकाल्न आज पनि प्रयास जारी राखिने भएको छ । हिजोको दिनभर गरिएको प्रयास असफल भएको थियो। पुलको पिलरमा अड्किएको क्रुजलाई बिहानदेखि नै क्रेनको सहायताले सुरक्षित रूपमा नदी किनारमा ल्याउने प्रयास गरिए पनि सफल हुन सकेको थिउन् ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय चितवनका अनुसार क्रुज निकाल्न आज थप मेसिन ल्याएर प्रयास गरिनेछ । उता भारी वर्षाका कारण आएको बाढीपहिरो र नदी कटानले राष्ट्रिय गौरवको बेनी–जोमसोम–कोरला सडकखण्डका ४६ स्थानमा क्षति पु¥याएको छ।
सडक पूर्णरूपमा सञ्चालनमा ल्याउन एक साताभन्दा बढी समय लाग्ने आयोजना प्रमुखले बताएका छन् । जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिको सोमबार जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा बसेको बैठकमा कोरला सडक आयोजनाका प्रमुख तेजस्वी शर्माले असोज ८ देखि ११ गतेसम्म परेको भारी वर्षा र हिमपातबाट सडकका विभिन्न खण्डमा क्षति पुगेको जानकारी दिए ।
उनका अनुसार पर्वत–मालढुङ्गा खण्डका पाँच, बेनीदेखि म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–३ रुप्सेसम्म १६ तथा म्याग्दी–मुस्ताङ सीमा काभ्रेभिरदेखि जोमसोम हुँदै कोरला नाकासम्म २५ स्थानमा लेदो, ग्रेगानसहितको बाढीपहिरो र नदी कटानले क्षति पु¥याएको छ ।
पर्याप्त जनशक्ति र उपकरण व्यवस्थापन गर्न सकिए एक साताभित्र सडक पूर्णरूपमा सञ्चालन गर्न सकिने अवस्था रहेको आयोजना प्रमुख शर्माले बताए । जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष एवं प्रमुख जिल्ला अधिकारी अजिता शर्माले अवरुद्ध कोरला सडक यथाशीघ्र सञ्चालनमा ल्याउन सम्बन्धित सबै निकायसँग समन्वय र सहजीकरण भइरहेको बताए ।
दसैंको मुखमा चीनतर्फका तीनै नाका अवरुद्ध हुँदा आयात–निर्यात बन्द भएको छ । तीन दिनको अविरल वर्षापछि बेनी–जोमसोम खण्डमा क्षति पुगेपछि कोरलासहित तीनै नाका अवरुद्ध भएका हुन् । यसअघि १० भदौको भोटेकोशी बाढीले केरुङ नाका अनिश्चित छ भने तातोपानी नाका लामो समयदेखि बन्द नै थियो ।
