१ माघ,विराटनगर ।
भारत र माल्दिभ्सबीचको तनाव बढ्दै गएको छ । माल्दिभ्सका नयाँ राष्ट्रपतिमा मोहम्मद मोइज्जु निर्वाचित भएदेखि नै भारत र माल्दिभ्सबीच तनाव सुरु भएको थियो । चीनसँग नजिक मानिने मोइज्जुले भारतसँग सम्बन्ध नराख्नेगरी नीति लिन थालेपछि दुबै मुलुकबीच विवाद बढ्न थालेको हो । यसबीच मोइज्जुले भारतीय सेनालाई १५ मार्चसम्म देश छोड्न आदेश दिएका छन् ।
आइतवार राष्ट्रपतिका मुख्य सचिव अब्दुल्ला नजीम इब्राहिमले पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरेर सो बारेमा जानकारी गराएका थिए । माल्दिभ्समा हाल ८८ हजार भारतीय सेना तैनात छन् । राष्ट्रपति मोइज्जुले निर्वाचनको क्रममा ‘इन्डिया आउट’ को नारा दिएर अभियान नै चलाएका थिए ।
केही दिन अघि पनि भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले लक्षद्वीपको तस्बिर सार्वजनिक गरेपछि माल्दिभ्स सरकारका केही मन्त्रीहरूले आपत्तिजनक टिप्पणी गरेका थिए । यसैबीच मोइज्जुको सरकारले भारतलाई मार्च १५ सम्ममा आफ्नो देशबाट सबै सैनिक फिर्ता लैजान भनेका हुन् । इब्राहिमले आइतबार मालदिभ्सबाट भारतीय सेना फिर्ता गर्ने विषयमा हालसम्म विभिन्न तहमा ११ वटा बैठक भइसकेको जानकारी पनि दिएका थिए ।
बैठकमा माल्दिभ्सका लागि भारतीय उच्चायुक्त मुनु महावर, भारतीय विदेश सचिव र देशका अन्य वरिष्ठ अधिकारी सहभागी रहेका थिए । सो बैठकमा परराष्ट्र मन्त्रालय र राष्ट्रपति कार्यालयका वरिष्ठ अधिकारीहरूको समेत सहभागिता रहेको द माल्दिभ्स जर्नलले जनाएको छ । चीन भ्रमणबाट फर्किएपछि मुइज्जु भारतप्रति झनै आक्रामक देखिएका हुन् ।
उनले सानो देश भएकै कारण आफूहरूलाई कसैले धम्क्याउने हक नराख्न कडा प्रतिक्रिया दिएका छन् । उनको यो अभिव्यक्ति भारतलक्षित हो । मुइज्जुले आफूहरू कसैको ब्याकयार्डमा रहेको देश नभएको पनि स्पष्ट पारे । ‘देश सानो हुन सक्छ । यसको मतलब यो होइन कि हामीलाई धम्क्याउने लाइसेन्स कसैले पाएको छ,’ चीनबाट फर्किएपछि मिडियासँग कुरा गर्दै उनले भनेका छन्, ‘हामी स्वतन्त्र र सम्प्रभु राष्ट्र हौं ।’
तर उनले आफ्नो पछिल्लो अभिव्यक्तिमा भने कुनै पनि देशको नाम लिएका छैनन । उनले हिन्द महासागर कुनै खास देशको नभएको पनि बताए । यो समुन्द्र आसपासका सबै देशको भएको उनको टिप्पणी थियो । यस्तो अभिव्यक्तिबाहेक, मुइज्जु चीनबाट फर्केलगत्तै भारतसँग सिधै सम्बन्ध भएका केही निर्णयसमेत गरेका छन् ।
जस्तो कि, माल्दिभ्सका बिरामीलाई उच्च स्वास्थ्य सुविधा र उपचारका लागि भारत र केही अन्य देशमा पठाइँदै आएको थियो तर चीनबाट फर्केपछि मुइज्जुले यस्ता बिरामीलाई अब यूएई र मलेसिया पठाइने घोषणा गरेका छन् ।चीनले भने माल्दिभ्सको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगरेको मुइज्जुको दाबी छ ।
अघिल्लो सरकारका बेला एउटालाई कुर्सीबाट हटाउन र अर्कोलाई बसाउन एक खास देशको अनुमति जरुरी हुने गरेको उनको भनाइ छ । माल्दिभ्समा गत नोभेम्बरमा मुइज्जुले सत्ता सम्हाल्नु अगाडि इब्राहिम सोलिह नेतृत्वको सरकार थियो । ‘इन्डिया फर्स्ट’ को नीति अख्तियार गरेको सोलिह सरकारको भारतसँग सुमधुर सम्बन्ध थियो ।
तर पछिल्लो समय माल्दिभ्स र भारतबीचको सम्बन्ध भने दिनानुदिन तनावपूर्ण बन्दै गएको छ । मुइज्जु सरकारका तीन मन्त्रीहरू मल्सा सरिफ, मरियाम सिउना र अब्दुल्ला महजुमले भारत र प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीमाथि गरेको टिप्पणीपछि दुई देशबीच ‘शीतयुद्ध’ चर्केको छ ।
उनीहरूले मोदीलाई लक्षित गरेर ‘आतंककारी’ र ‘इजरायलको कठपुतली’ लेखेका थिए । उनीहरूले भारतमा पर्यटन क्षेत्र अव्यवस्थित रहेको र माल्दिभ्ससँग तुलना गर्नै नसकिने प्रतिक्रिया जनाएका थिए । तर त्यस्ता टिप्पणी केहीबेरमै हटाइएको थियो । त्यसका साथै, तीनै जना मन्त्रीलाई निलम्बनसमेत गरिसकिएको छ ।
तर पनि भारतमा माल्दिभ्सप्रतिको रोष भने बढ्दो छ । सामाजिक सञ्जालमा चलाइएको ‘ब्वाइकट माल्दिभ्स’ ट्रेन्डिङमा राजनीतिज्ञ, खेलाडी र बलिउड सेलिब्रिटीसम्म जोडिएका छन । कतिपय सेलिब्रिटीहरूले बुक गरिएको माल्दिभ्स टुर रद्द गरेको जनाइएको छ । मन्त्रीहरूको टिप्पणीप्रति भारतले कूटनीतिक माध्यमबाट कडा आपत्ति जनाइसकेको छ ।
विकसित घटनाक्रमबीच भएको राष्ट्रपति मुइज्जुको चीन भ्रमण र उनको भनाइले भने दुई देशबीचको तनावलाई थप बढाउने देखिएको छ । राष्ट्रपति मुइज्जु भारतविरोधी र चीन निकट रहेको ठानिन्छ । यसमाथि उनको सरकारका तीन मन्त्रीको आपत्तिजनक टिप्पणीपछि नागरिक तहबाटै भारतमा माल्दिभ्सप्रति कडा प्रतिक्रिया आएको छ ।
सरकारले पनि कडा शब्दमा आफ्नो असन्तुष्टि जनाएको छ । भारत विदेश मन्त्रालयले दिल्लीस्थित माल्दिभ्सका राजदूत इब्राहिम साहिबलाई मन्त्रालयमा बोलाएर स्पष्टीकरण सोधेको छ । त्यस्तै, माल्दिभ्सस्थित भारतीय राजदूतले त्यहाँको विदेश मन्त्रालयसमक्ष विरोध जनाएका छन ।
माल्दिभ्स सरकारले तीन मन्त्रीहरूले दिएको प्रतिक्रिया सरकारको नभएको उल्लेख गरेको छ । घटनापछि माल्दिभ्सको आन्तरिक राजनीति पनि तातिएको छ । विपक्षी दलले भारतसँग सम्बन्ध बिगार्न लागेको भन्दै सत्ताधारी दललाई घेर्न थालेका छन । मोदीकै कारण मुइज्जुमाथि अविश्वास प्रस्तावसम्म ल्याउने बहस चुलिएको छ ।
विपक्षीहरुको विरोधका बावजुद सत्ता सम्हालेलगत्तै भारतसँग विगतमा भएका केही सम्झौताबाट पनि मोइज्जु पछि हटेका छन । त्यसो गर्नुमा उनलाई चुनावमा जनताले दिएको मतले बल दिएको हुनुपर्छ । त्यसैकारण पनि मोइज्जुले माल्दिभ्समा रहेका सैनिकलाई भारत फिर्ता पठाउने विषयलाई पनि प्रमुख मुद्दा बनाउँदै आएका हुन् ।
यस्तै पहिलो विदेश यात्रा भारतबाट गर्ने परम्परा पनि उनले तोडेका छन । राष्ट्रपतिका रूपमा पहिलो विदेश भ्रमणमा टर्की पुगेका उनले त्यसपछि यूएई भ्रमण गरे । त्यस्तै, उनले यसै साता चीनको यात्रा गरे । पाँचदिने यात्रामा चीनले उनलाई रेड कार्पेटमा सानदार स्वागत गरेको जनाइएको छ । भ्रमणका क्रममा चीन र माल्दिभ्सबीच २० वटा सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको छ ।
जसमा पर्यटन, लगानी, बीआरआईलगायतका क्षेत्र समावेश छन् । चीनबाट फर्किएपछिको पत्रकार सम्मेलनमा मुइज्जुले चीनले माल्दिभ्सलाई १३ करोड अमेरिकी डलर आर्थिक सहयोग गर्ने जानकारी दिए । उक्त रकम राजधानी मालेको सडक पुनर्निर्माणमा खर्च हुने जनाइएको छ । चिनियाँ पर्यटकलाई माल्दिभ्स पठाउने र उडानलगायतका विषयमा सम्झौता भएका छन । त्यस्तै चीनले एक सय बेडको अस्पताल निर्माणका लागि अनुदान दिने भएको छ ।
माल्दिभ्ससँग सम्बन्ध चिसिएका बेला बंगलादेशको राजनीतिक विकासले भने भारत हौसिएको देखिन्छ । जनवरी ७ मा भएको चुनावमार्फत प्रधानमन्त्री शेख हसिना पुनः प्रधानमन्त्री बनेकी छन । भारतीय सञ्चारमाध्यमले पनि माल्दिभ्समा चीननिकट सरकार भए पनि बंगलादेशमा हसिनाको जित भारतको पक्षमा रहेको व्याख्या गरेका छन ।
भारतको रोटीबेटीको सम्बन्ध रहेको नेपालसँगको सम्बन्ध समेत जनस्तरमा भूमि अतिक्रमणका कारण सुमधुर बन्न सकेको छैन् । भारतीय पक्षबाट सीमा क्षेत्रमा नेपालीहरुले हेपाहा प्रबृत्तिको समाना गरिरहनु परेको छ । भारतको माल्दिभ्ससँगको विग्रदो सम्बन्धसहित छिमेकीसँगको माल्दिभ्सको सम्बन्धबारे आफ्ना टिप्पणी पनि अवस्य ब्यक्त गर्नुहोला ।
ताजा खबरका लागि नेपाल टाइम्स्को अनलाइन पोर्टल डब्लु डब्लु डब्लु डट नेपाल टाइम्स् डट नेटमा गएर हेर्न सक्नु हुनेछ । यसैगरि हाम्रो युट्युव च्यानल र फेसबुक पेज पनि अवस्य भिजिट गर्नुहोला । तपाईले गर्नु भएको लाइक, कमेन्ट, सेयर र सब्क्राइबका लागि धेरै धन्यवाद । नेपाल टाइम्स् हेर्दै गर्नुहोला नमस्कार ।
