५ वैशाख ,विराटनगर ।
गत साताको अन्त्यमा इरानले इजरायलमाथि आफ्नो दूतावासमा भएको हमला इजरायलले गरेको भन्दै आक्रमण गर्यो । यद्यपी इजरायलले भने दूतावासको भएको आक्रमणमा आफ्नो हात नरहेको बताउने गरेको छ ।
इजरेलले गरेको भन्ठानिएको आक्रमणमा परेर एक वरिष्ठ सैन्य कमान्डर, उनका सहायक र अन्य सहयोगीहरूको ज्यान गएको थियो। उक्त घटनामा छ सिरियाली नागरिकको पनि मृत्यु भएको थियो। आक्रमणको जिम्मा अहिलेसम्म कसैले पनि लिएको छैन ।
शनिवार इरानले तीन सय बढी ड्रोन र क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेकोमा इजरायलले भने इरानले प्रहार गरेको झन्डै ९९ प्रतिशत ड्रोन र क्षेप्यास्त्र विफल बनाएको दाबी गरेको छ ।
इजरायलले जवाफी हमला गरे इजरायलको पक्षमा रहेको अमेरिकाले साथ छाड्ने चेतावनी दिएपछि युद्ध हाललाई भने टरेको देखिन्छ । यद्यपि इजरेल भित्रभित्रै प्रत्याक्रमणको रणनीति बुनिरहेको छ । यसैले इरान र इजरायलबीच जारी तनावका कारण यो द्वन्द्वले तेस्रो विश्वयुद्धको रुप लिने ठूलो डर छ ।
आइतबार इरानबाट इजरायलमा ३५० भन्दा बढी रकेट र मिसाइल प्रहार गरिएको थियो । इरानले करिब ६० टन विस्फोटक पदार्थ प्रयोग ग¥यो तर इजरायलको रक्षा प्रणालीलाई चकित पार्न सकेन। इजरायलले अमेरिकाजस्ता सहयोगी राष्ट्रको सहयोगमा आफूलाई ठूलो क्षतिबाट जोगाएको थियो ।
इरानी राष्ट्रपति इब्राहिम रायसीले कुनै पनि थप कारवाही गरेमा थप व्यापक प्रतिक्रिया दिने धम्की दिएका छन्। इरानले इजरायलमा गरेको आक्रमणपछि युद्ध मन्त्रिपरिषद्को बैठक बसेको छ । मोसाद प्रमुख डेभिड बर्निया र सेना प्रमुख हर्जी हेलेवी पनि सक्रिय छन्।
इजरायलका प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले इरानविरुद्ध बदला लिन आफ्नो सत्तारुढ गठबन्धनबाट तीव्र दबाबको सामना गरिरहेका छन्। इजरायलका सहयोगीहरूले इरानको आक्रमणको निन्दा गरेका छन् तर संयमता अपनाउन पनि आग्रह गरेका छन्।
इजरायली रक्षामन्त्रीले इरानको आणविक केन्द्रमा नजर राखेको संकेत गरे पनि प्रधानमन्त्री नेतन्याहुले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई इरानी आक्रमणको विरोध गर्न एकजुट हुन आग्रह गरेका छन् । नेतान्याहुको अगाडि दुईवटा महत्त्वपूर्ण कुरा छन्।
इरानलाई जवाफ दिन समय र एकताबद्ध अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति लाग्छ। दुवै फरक–फरक गतिमा अगाडि बढिरहेका छन् र यो उनीहरुको राजनीतिक सीपको ठूलो परीक्षा पनि हो । यस समयमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रश्न नेतान्याहुले यो कुरा सही रूपमा बुझेका छन् कि छैनन् भन्ने हो।
उसले इरानको आक्रमणको धम्की, घरमा दबाब र संयमका लागि सहयोगीहरूको सल्लाहको बीचमा क्षेत्रीय युद्ध सुरु गर्नबाट बच्न सक्छ। नेतान्याहुलाई चतुर राजनीतिज्ञ मानिन्छ। अहिले उनको राजनीतिक करियरको महत्वपूर्ण चरण पनि छ । उनले कस्तो निर्णय गर्छन भन्नेमा विश्वको नजर टिकेको छ ।
आक्रमण पछि आफ्नो पहिलो सार्वजनिक टिप्पणीमा अमेरिकी विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केनले इजरायललाई इरानले गरेको आक्रमणको सम्भावित प्रतिक्रियामा संयमका साथ काम गर्न आग्रह गरेका छन् । जो बाइडेन प्रशासनले इजरायलको अत्याधिक प्रतिक्रियालाई रोक्न प्रयास गरिरहेको उनले बताए ।
यसले विनाशकारी क्षेत्रीय युद्ध निम्त्याउने बताए । इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुसँग शनिवार राति फोनमा राष्ट्रपति बाइडेनले उनलाई इरानबिरुद्ध कुनैपनि आपत्तिजनक कारवाही नगर्न चेतावनी दिएको थिए ।
राष्ट्रपति बाइडेनले पनि पहिलो सार्वजनिक टिप्पणी गर्दै इजरायलको सुरक्षाप्रति आफ्नो देशको प्रतिवद्धता दोहो¥याए । यसैविच, इजरेलमाथि आक्रमण गरेको इरानमाथि थप प्रतिबन्ध लगाउने तयारी भइरहेको अमेरिका र युरोपेली सङ्घले बताएका छन् ।
इजरेलले आफ्ना सहयोगीहरूलाई तेहरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रममाथि प्रतिबन्ध लगाउन आग्रह गरेको छ । संयुक्त राष्ट्रसङ्घले उक्त कार्यक्रममा लगाएको प्रतिबन्धको म्याद गत अक्टोबरमा सकिएको थियो ।
अमेरिकाका अर्थमन्त्री जनेट येलनले आगामी दिनहरूमा इरानविरुद्ध थप प्रतिबन्धको कदम चालिने बताएकी छन् । युरोपेली सङ्घ ईयूका विदेश नीति प्रमुख जोसेफ बुरेलले पनि त्यसका लागि काम भइरहेको बताएका छन्। त्यस्ता प्रतिबन्धहरूले इरानको आणविक कार्यक्रमलाई सीमित गर्ने फराकिलो दायरा राख्छन् ।
अमेरिका, ईयू र यूके सहितका देशहरूले इरानमाथि प्रतिबन्ध कायम राख्दै थप प्रतिबन्ध लगाएका छन्। उता, इजरेली सेनाका प्रमुख हेर्टसी हालाभीले भने सोमवार इरानको आक्रमणको जबाफ दिइने बताएका छन्।
इजरायलले इरानलाई एक समयमा र देशको छनौटको तरिकामा जवाफ दिने प्रवक्ता ड्यानियल हगारीले आज मध्य इजरायलको सैन्य आधारमा पत्रकारहरूलाई भनेका छन् ।
“हामी यस प्रकारको आक्रमणबाट स्थिर रहन सक्दैनौं,“ हगारीले भने। “इरान यस आक्रमणबाट ’स्कट फ्री’ हुनेछैन।“ शनिबार रातिको रक्षात्मक प्रतिक्रिया एक “अद्भुत“ अपरेशन थियो, हगारीले भने, तर अन्तर्राष्ट्रिय गठबन्धनको रणनीतिक सफलतामा पनि जोड दिए।
इजरायलले कसरी प्रतिक्रिया दिन सक्छ भनी सोध्दा हागारीले इजरायलले रोजेको समयमा प्रतिक्रिया दिने दोहो¥याए । “हामीले के गर्ने र कहिले गर्ने भन्ने थाहा पाउनेछौं,“ हगारीले भने। इजरेलका विदेशमन्त्रीले ३० भन्दा धेरै देशका विदेश मन्त्रीहरूसमक्ष इरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रममाथि प्रतिबन्ध लगाउन आग्रह गरेका छन्।
इजरेलले इरानको सैन्य, राजनीतिक तथा आर्थिक शक्ति इस्लामिक रिभलुसनरी गार्डलाई आतङ्कवादी सङ्घठन घोषणा गर्न पनि आह्वान गरेको छ । अमेरिकाले यसअघिबाटै उक्त सङ्घठनलाई आतङ्कवादी घोषणा गरेको छ भने यूके लगायतका देशहरूले छैनन् ।
मङ्गलवार अमेरिकाले अर्थमन्त्री येलनले आउने दिनहरूमा इरानमाथि थप प्रतिबन्धहरू लगाइने आफूले अपेक्षा गरिरहेको बताइन् । इरानको तेल निर्यात पनि प्रतिबन्धको सम्भावित क्षेत्र हुन सक्ने उनले सङ्केत गरेकी छन्।
अमेरिकाले यस अघिबाटै इरानबाट विभिन्न छद्म समूहहरूलाई हुने सहयोग रोक्न आर्थिक रूपमा उसलाई एक्ल्याउने उद्देश्यले प्रतिबन्धहरू लगाइरहेको बताएकी छन् ।अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार जेक सुलिभानले अमेरिकाको नयाँ प्रतिबन्ध उसको “क्षेप्यास्त्र र ड्रोन कार्यक्रम लक्षित हुने” बताएका छन् ।
उनले इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड र इरानको रक्षा मन्त्रालय लक्षित प्रतिबन्धहरू पनि थप गरिने जानकारी दिएका छन्। उनले अमेरिकाले लगाएको प्रतिबन्धहरू अमेरिकी सहयोगी राष्ट्रहरूले पनि थप गर्ने विश्वास आफूहरूले गरेको बताए। ईयूका प्रमुख कूटनीतिक बुरेलले केही सदस्य राष्ट्रहरूले इरानमाथिको प्रतिबन्ध थप विस्तार गरिनुपर्ने माग गरेको बताएका छन्।
उनले ईयूको कूटनीतिक सेवामा “प्रतिबन्धहरूबारे आवश्यक कारबाहीका लागि” आग्रह पठाइने बताए। इजरेली विदेशमन्त्री इजरेल काट्सले कूटनीतिक प्रतिबन्धहरूबारे देखिएको सकारात्मक प्रवृत्तिको स्वागत गरेका छन्। विश्वका नेताहरूले पछिल्लो आक्रमणपछि मध्यपूर्वमा युद्ध थप बढ्न नदिन संयम अपनाउन आग्रह गरेका छन्।
इजरेललाई निरन्तर सहयोग गर्दै आएका अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडन आफ्नो अडानमा अडिग देखिएका छन्। उनले यो प्रकरणमा इजरेलले आफ्नो जीत घोषणा गर्नुपर्ने बताएका छन् । मङ्गलवार इजरेली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूलाई टेलिफोन गर्दै यूकेका प्रधानमन्त्री ऋषि सुनकले इजरेलले हमलाको जवाफ फर्काउने क्रममा युद्ध थप चर्कनसक्नेतर्फ सचेत गराएका छन्।
विश्वका सबैभन्दा धनी देशहरूको समूह जी सेभेनले कूटनीतिक कदमबारे छलफल गरिरहेको बताएका छन्। इरानले भने आफ्नो हमलापछि दुई देशबीचको हिसाब मिलेको सङ्केत गरेको छ। तर इरानका राष्ट्रपतिले इजरेलबाट थप प्रतिवाद भए त्यसको जबाफ कठोर र कडा दिइने चेतावनी दिएका छन्।
इरानको अर्को सहयोगी रुसले पनि संयम अपनाउन आग्रह गरेको छ। मङ्गलवार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र इरानका राष्ट्रपतिबीचको टेलिफोन संवादपछि क्रेमलिनले यस्तो आग्रह गरेको हो।
उता, इरानले इजरेलमा गरेको कारबाहीमा आफू सफल भएको दाबी गरेको छ। तर इरानी अनुसन्धानकर्ता तथा लन्डनस्थित सेन्टर फर अरब–इरानिअन स्टडीजका निर्देशक अलि नूरी जदेहले भने एक कारबाहीबाट इरानलाई फाइदा नपुगेको बताउँछन् ।
ती क्षेप्यास्त्रहरू इजरेलभित्र कुनै निसानामा पनि नलागेपछि बरु त्यसले इरानी सत्ताको कमजोरी उजागर गरेको उनको आकलन छ। इरानमा केही मानिसहरूले उक्त कारबाहीको उपहास गरेका छन्।
हमलाले इजरेलीहरूमा चिन्ता बढाएको र कैयौँलाई त्यस्तो हमला फेरि हुने त्रास बढेको छ । फेरी युद्ध सुरु भए त्यसबाट इरान–इजरायल मात्रै नभएर विश्वनै दुई कित्तामा उभिने र त्यसले तेस्रो विश्व युद्ध सुरु गर्न सक्ने कतिपय विज्ञहरुले बताइरहेका छन् । जसबाट विश्वले नै त्यसको असरको सामान गर्नुपर्ने हुन सक्छ । यसबारे तपाईको प्रतिक्रिया के छन् अवश्य व्यक्त गर्नुहोला ।
