७ भदौ ,विराटनगर , काठमाण्डौ , एजेन्सी ।
तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ नेतृत्वको मन्त्रिपरिषद् बैठकले २०८० कात्तिक २७ गते सामाजिक सञ्जाल टिकटकमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो । चिनियाँ भिडियो टिकटक सामाजिक सद्भाव बिगार्न उद्यत रहेको आक्षेपसहित त्यसबेला सरकारले टिकटकमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो । तर, त्यसबेला टिकटक बन्द गर्ने नेपाल एक्लो देश थिएन ।
अरू देशहरूले पनि धमाधम टिककटमाथि प्रतिबन्ध लगाउँदै थिए । भारत, अष्ट्रेलिया, बेल्जियम, क्यानडा, नर्वे, न्यूजिल्यान्ड, डेनमार्क लगायतका २७ वटा जति देशले पनि त्यतिबेला टिकटक बन्द गरेका थिए । ती देशहरूले डाटा सुरक्षाको कारण देखाउँदै टिकटकमा प्रतिबन्ध लगाएका थिए । जुन आज पनि जारी छ ।
नेपालले भने सामाजिक सद्भाव बिगार्ने, अश्लीलता प्रदर्शन गर्नेलगायत विविध कुराहरू औंल्याउँदै टिकटकमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो । टिकटक बन्द गर्नुअघि टिकटक प्रतिनिधिसँग छलफल गरेको थियो । गत वर्षको कात्तिक १७ गते गृह मन्त्रालयमा भएको छलफलमा टिकटकको सिंगापुरस्थित मुख्यालयका प्रतिनिधिसहित बसेको छलफल पनि समस्या बढिरहेको भन्दै सरकारले देशभरि टिकटक नचल्ने गरी निर्णय ग¥यो ।
सरकारको निर्णयपछि विभिन्न इन्टरनेट प्रदायकहरूले टिकटक नचल्ने बनाए । नेपालमा प्रतिबन्ध लागेपछि टिकटकले पटकपटक प्रतिबन्ध फुकुवाका लागि नेपाल सरकारलाई आग्रह गर्दै आएको थियो । तर, सरकारले उनीहरूको सुनेन । टिकटक बन्द भएपछि टिकटक प्रयोगकर्तासहित धेरैले सरकारको निर्णयको आलोचना र स्वागत दुवै गरे ।
अश्लीलता प्रदर्शन गरेर डलर कमाउनेहरू सरकारको निर्णयसँग सन्तुष्ट थिएनन् । कतिपयले सरकारको निर्णयप्रति सन्तुष्ट देखिँदा कतिपय संविधानले प्रदान गरेको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता र सञ्चारको हकविपरीत भएको टिकाटिप्पणी गरे । करिब नौ महिनासम्म नेपालमा टिकटक बन्द भयो । त्यसबीचमा टिकटकबाट मनोरञ्जन लिने र टिकटकबाट ज्ञान हासिल गर्ने, व्यापार प्रबद्र्धन गर्दै यसको सदुपयोगहरुलाई बेफाइदा भयो ।
केही इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूको डाटा प्याकेज बिक्री हुन कम भयो भने कतिले लाइभमा बसेर डलर माग्न पाएनन् । कतिले भने टिकटकबाट भएको आम्दानी झिक्नै नपाएको पनि गुनासो गरे । सरकारले सेवा प्रदायकहरूमार्फत लगाएको प्रतिबन्ध छल्न ‘भीपीएन’ को माध्यमबाट टिकटक प्रयोग गर्ने नेपाली प्रयोगकर्ताहरू उत्तिकै थिए ।
जसले गर्दा नेपालले खपत गर्ने ‘अन्तर्राष्ट्रिय ब्यान्डविथ’ बढ्न पुगेको र त्यसबाट नेपालीको मुद्रा बाहिरिइरहेको पनि थियो । कयौ ब्यक्तिहरुलाई कलाकार बनाएको टिकटक प्रतिबन्धले नवप्रतिभाको आगमनलाई पनि असर पारेको कतिपयको दुखेसो थियो । यसैले धरैले टिकटकमा विकृतिहरू थिए भने सरकारले बन्द गर्नुको साटो नियमन गर्न सक्नुपर्थ्यो भन्ने सुझाव दिएका थिए ।
तर, अब टिकटक खुल्ने भए पछि उनीहरूलाई फाइदा पुग्ने भएको छ । सँगसँगै टिकटकको भरोसामा आफ्नो व्यापार–व्यवसाय विस्तार गरिरहेकालाई टिकटकमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवाले फाइदा पुग्ने छ । टिकटकबाट ज्ञान–विज्ञानका कुरा सिक्नेहरूलाई अनि विशेषगरी टिकटकमा रचनात्मक रूपमा काम गर्ने र यसको सदुयोग गर्ने जोसुकैलाई पनि फाइदा पुग्ने छ ।
नौ महिनापछि सरकारले टिकटकमाथि लगाइएको प्रतिबन्ध केही सर्तहरू राखेर खोल्ने निर्णय गरेको छ । सरकारले हालै पारित गरेको सामाजिक सञ्जाल सञ्चालन निर्देशिकाको पालना र अन्य चार सर्तसहित टिकटकमाथि लगाइएको प्रतिबन्ध खुला भएको हो ।निर्देशिका सबै सामाजिक सञ्जालका लागि लागू हुने र टिकटकले उक्त निर्देशिकाबाहेक पनि चार सर्तहरु पूरा गर्नुपर्ने छ ।
टिकटकले नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धनमा सहयोग गर्नुपर्ने, डिजिटल सुरक्षा साक्षरताका लागि लगानी गरी नेपाली नागरिकको साक्षरता दर बढाउन मद्दत गर्नुपर्ने, सार्वजनिक शिक्षालाई गुणस्तरीय बनाउनका लागि सहयोग गर्नुपर्ने र सामाजिक सञ्जालमा प्रयोग हुने भाषामा संवेदनशीलता अपनाउनुपर्ने सर्त राखिएको छ ।
नेपालमा टिकटकमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा गर्ने निर्णयको स्वागत गर्दै टिकटकले आफूहरू उत्साहित भएको जनाएको छ । टिकटकको रचनात्मकता र जोशले नेपाली घरपरिवारमा आनन्दको सञ्चार गर्नुका साथै प्रतिभाशाली क्रियटर र व्यवसायहरूका लागि महत्त्वपूर्ण अवसरको ढोका खोलेको जनाएको छ ।
