१९ वैशाख, विराटनगर ।
नेपाली समाजको जनजिब्रोमा अझै पनि झुन्डिएको छ, नेपालका वनजङ्गलका जडिबुटी चिन्ने हो भने औषधिका लागि अन्यत्र धाउनै पर्दैन् । विश्वको अक्सिजनको भण्डार अमेजन जङगलका बनस्पतिबाट बन्ने औषधिका बारेमा त हामी सुन्ने गरेका छौं ।
भलै नेपालको वनजङगलबाट नेपालले यथोचित लाभ लिन नसकेको होला तर नेपालमा अझै पनि हरियो बन नेपालको धन भन्ने कथन यथावत छ । वनमा काठ कुहिएर गएका छन् हामी काठका लागि परनिर्भर छौं ।
अनेकौ जडिबुटी वनमा खेर गएका छन् तिनको पहिचान र उपयोग अझै हुन् नसकेको स्थितिलाई चिर्दै पहिलो पटक प्रदेश सरकारले औषधीय वनस्पतिमा एघार हजार २४० सक्रिय रसायन पत्ता लगाएको छ । यस्तै १७ सय औषधिजन्य वनस्पतिको ‘डाटाबेस’ तयार गरिएको छ ।
आयुर्वेदिक औषधिलाई वैज्ञानिक प्रणालीमा आबद्ध गराई विकास गर्न एक हजार सात सय ७७ वटा औषधिजन्य वनस्पतिको ‘डाटाबेस’ तयार भएको छ । बागमती प्रदेश सरकारको सामाजिक विकास मन्त्रालयले युवा प्रोत्साहन कोषमार्फत यस्तो डाटाबेस तयार गरेको हो ।
युवा वैज्ञानिक भुवन गुरुङको नेतृत्वमा फाइटोमेड नेपाल नामक परियोजनाअन्तर्गत यो काम सम्पन्न भएको हो । नेपालमा जडीबुटीको नामकरण र परम्परागत उपयोगिताको अभिलेखीकरण भए पनि हलासम्म यसको औषधीय गुणको ‘डाटाबेस’ बन्न सकेको थिएन ।
तसर्थ, आयुर्वेदीय औषधि प्रणालीलाई वैज्ञानिक र तथ्यपरक ढंगले वैज्ञानिक प्रणालीमा आबद्ध गराई भविष्यमा जडीबुटी वा नेपाली वनस्पतिमा आधारित आयुर्वेदीय औषधि प्रणालीको नवप्रवर्तन र विकास गर्ने सोचले प्रदेश सरकारको समन्यवमा यो काम गरिएको युवा वैज्ञानिक भुवन गुरुङले बताएका छन् ।
एक हजार सात सय ७७ वनस्पतिको परम्परागत औषधीय उपयोगिता, जैविक रसायनको चरित्र र आयाको संरचनासहित ११ हजार दुई सय ४० वटा सक्रिय जैविक रसायनको ‘डाटाबेस’ तयार गरिएको गुरुङले जानकारी दिएका छन् ।
बागमती प्रदेशभित्र रहेका विभिन्न औषधीय वनस्पतिमा एघार हजार २४० सक्रिय रसायन पत्ता लागेको छ । एक हजार ७७७ वटा औषधीय वनस्पतिमा गरिएको अनुसन्धानबाट विभिन्न रोगको उपचारमा काम लाग्न सक्ने ती रसायन पत्ता लागेको हो ।
बागमती प्रदेश सरकार, सामाजिक विकास मन्त्रालय अन्तर्गतको युवा वैज्ञानिक प्रोत्साहन कोषको अनुदानमा बागमती प्रदेशभित्र रहेका जडीबुटीमा गरिएको जैविक रसायन डाटाबेस अध्ययनमा ती रसायन पत्ता लागेका हुन्।
विभिन्न रोगको परम्परागत उपचारमा प्रयोग गरिने विभिन्न जडीबुटी तथा वनस्पतिबारे समेत अध्ययन गरिएको आयोजनाका गुरुङले बताएका छन् । विशिष्ट भौगोलिक र सूक्ष्म जलवायु विविधताका कारण नेपालमा पाइने जडीबुटीमा विभिन्न रोगको उपचारमा प्रयोग हुन सक्ने रसायन पाइने अध्ययनले देखाएको छ ।
नेपालमा ११ हजार ९७१ प्रजातिका वनस्पति पाइएकोमा तीमध्ये करिब सात सयमा औषघीजन्य जडीबुटी रहेको नेपाल वनस्पति विभागले जनाएको छ । यो अनुशन्धानपछि पत्ता लागेका विशेष सक्रिय जैविक रसायनलाई सम्भाव्य औषधीवाहकका रूपमा अनुसन्धान र परीक्षण गरी मानव उपयोगी औषधीका रूपमा विकास गरिने छ ।
