२३ मंसिर, विराटनगर।
सिरियामा यतिबेला केही वर्षअघि अफगानिस्तानमा भएको घटना दोहोरिएको छ । तालिबानका कारण असरफ घानीले देश छाडेजस्तै विद्रोही समूहका कारण बसर अल असदले पनि परिवारसहित सिरिया छाडेको बताइएको छ ।
यससंगै सिरियामा बशर अल असद परिवारको ५० वर्षको शासन अन्त्य भएको दाबी गरिएको छ । विद्रोहीहरुले सिरिया कब्जा गरेका छन् । विद्रोहीले राजधानी दमाश्कससहित प्रमुख शहरहरुमा कब्जा गरिसकेका छन् ।
सिरिया विगत १३ वर्षदेखि गृह युद्धमा फसेको छ र अब बशर सरकारको पतनपछि यसको गृह युद्ध समाप्त हुनुको साटो झनै बढ्ने आशंका गरिएको छ । त्यहाँ भएको यो नयाँ सत्ता परिवर्तनले इजरायलमा पनि गहिरो असर पार्ने देखिन्छ ।
सिरियामा २०१६ पछि गृहयुद्ध मत्थर भएको थियो । तर गत साता प्रमुख विद्रोही संगठन हयात तहरीर अल–शाम (एचटीएस)ले अन्य विद्रोही गुटहरुसंग मिलेर अलेपो, इदलिब र होम्स शहरहरुमा तिब्र हमला सुरु गर्यो र अन्ततः तीनमा कब्जा पनि गर्यो ।
अब विद्रोही गुटहरुले राजधानी दमाश्कसलाइ पनि आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका छन् । यता सिरियाको सेनाका शीर्ष अधिकारीहरुले पनि सिरियाबाट बशर अल असद सरकारको कार्यकाल अन्त्य भएको संकेत गरेका छन् ।
कट्टरपंथी समूह हयात तहरीर अल–शामले गत साता सिरियामा अचानक र सफल आक्रमण गरेर सबैलाई चकित पारेको थियो । हयात तहरीर अल–शाम अर्थात एचटीएसलाई लामो समयदेखि देशको सबैभन्दा बलियो विद्रोही गुट मानिदै आएको छ ।
यी विद्रोहीहरुले २६ नोभेम्बरमा अचानक अलेपोको उत्तर र उत्तर–पश्चिमका इलाकहरुमा हमला गरेका थिए । उनीहरु २९, ३० नोभेम्बरमा त्यहाँका शहरमा पसे र सरकारी सेनालाई त्यहाँबाट लखेटे ।
एचटीएसका हजारौ लडाकुहरुले अलेपोपछि कयौं अन्य प्रमुख शहरहरुमा कब्जा गरे । सन २०११ मा असद सरकारविरुद्ध अरब स्प्रिंग विद्रोहदेखि शुरू भएको यो गृहयुद्धमा झण्डै पाँच लाख मानिसहरुको मृत्यु भइसकेको छ ।
गृह युद्धका कारण २.३ करोड जनसंख्या भएको देशबाट झण्डै ६८ लाख मानिसहरुले आफ्नो घर छाड्न बाध्य भएका छन् । लाखौं मानिसहरु विदेशमा शरणार्थी बनेका छन् ।सिरिया सरकारलाई रूसका साथै ईरान र हिजबुल्लाको पनि समर्थन थियो, जसका कारण बशर सरकारको सिरियामा बलियो पकड थियो ।
तर अब इजरायलसंगको युद्धले हिजबुल्लालाई ठूलै झट्का लागेको छ । यता २०१६ मा बशर सरकारको सहयोगका लागि आफ्नो लडाकू विमानहरुलाई सिरियामा तैनाथ गर्ने रुस पनि अहिले युक्रेन युद्धमा अल्झिएको छ ।
इरान पनि इजरायलसंगको तनावमा फसेको छ । जसले बशर सरकार कमजोर भयो र यो मौकाको फाइदा उठाएर विद्रोहीहरुले सिरियामा हमला तिब्र पारे र असदलाई देश छाड्न बाध्य पारे। बशर अल असदले पनि पछिल्लो समय अमेरिका र अन्य पश्चिमी देशहरुमाथि विद्रोहीहरुलाई समर्थन दिएको आरोप लगाउँदै आएका थिए ।
सिरियाली सत्ता पल्टाउने यो हमलाको शुरुआत हयात तहरीर अल–शामले गरेको हो । हयात तहरीर अल–शामको अर्थ हो ग्रेटर सीरियाको मुक्तिका लागि आंदोलन । अबू मोहम्मद अल–गोलानीको नेतृत्वमा रहेको एचटीएस लामो समयदेखि इदलिबमा प्रमुख शक्ति रहँदै आएको छ ।
तहरीर अल–शामलाई पहिला जबात नुसरा फ्रंटका नामले चिनिन्थ्यो । खासमा, एचटीएसलाई अल–कायदाले बनाएको थियो । ताकि यसले सिरियाको गृहयुद्ध अन्त्य भएपछि यहाँको स्थितिको फाइदा उठाउन सकोस ।
र यसले छिटै नै आफ्नो उद्येश्यमा सफलता पनि हात पार्यो र यसले विद्रोही हमलाहरुका साथै सेना र अन्य दुश्मनहरुविरुद्ध पनि आत्मघाती बम विस्फोट गराउँदै आयो । यद्यपि, यो समूह विस्तारै विस्तारै सीरिया र इराकमा इस्लामिक स्टेटको कट्टर दुश्मन बन्न पुग्यो र अंततः २०१६ मा अल–काइदाबाट पनि अलग भयो ।
अमेरिका, रूस, तुर्किए र अन्य देशहरुले तहरीर अल–शामलाई आतंकवादी समूह घोषित गरे । यसका नेता ४२ वर्षीय अहमद हुसैन अल–शरा हुने, जसलाई अबू मुहम्मद अल–गोलानीका नामले पनि चिनिन्छ । गोलानीको जन्म सीरियामा भएको थियो ।
१९६७को युद्धपछि जब इजराइलले गोलान हाइट्समा नियंत्रण गर्यो त्यसपछि अबूको परिवार यहांबाट हिँडेको थियो । गोलानीलाई २००६ मा हजारौं अन्य विद्रोहीहरुका साथ हिरासतमा लिएको थियो । त्यसपछि उनलाई पाँच वर्षसम्म अमेरिका र इराकी जेलहरुमा कैदमा राखिएको थियो ।
अबू मुहम्मद अल–गोलानीलाई २०११ म रिहा गरियो र त्यसपछि उनी अल–कायदाको नेतृत्व गर्नका लागि सिरिया फर्किए । अब सिरियामा विद्रोही गुटहरुले सत्तामा कब्जा गरेपछि फरि गृहयुद्ध हुने आशंका छ ।
यसको कारण बशर अल असद सरकारलाई रूसको समर्थन थियो भने विद्रोही गुटहरुलाई अमेरिकाद्वारा समर्थन गरिएका थियो । यसरी सिरियामा रूस र अमेरिकाको दखल अब आउँने दिनमा हुने छ ।
साथै सिरियामा खूंखार आतंकबादी संगठन आईएसआईएसको उपस्थिति छ । यस्तामो बदलिएको स्थितिमा आईएसआईएसले पनि आफ्नो शक्ति बढाउन सक्छ । इरान र तुर्किएले पनि सीरियाबाट आफ्नो फाइदा उठाउन खोज्छन् ।
यस्तोमा भन्न सकिन्छ कि सिरियामा अवस्था सामान्य हुने कम्तिमा अहिले केही गुन्जायस छैन । यता इजरायल पहिलादेखि नै हमास र हिजबुल्लाका मोर्चाहरुमा लडाईमा अल्झिएको छ । अब सीरियामा बदलिएको अवस्थाले इजरायलको चिन्ता बढाइदिएको छ ।
किनभने इजरायल र सीरियाको सीमा गोलान हाइट्समा सशस्त्र बलहरुले संयुक्त राष्ट्रका पर्यवेक्षक सेनामाथि हमला शुरू गरिदिएको छ । इजरायललाई डर छ कि सत्तामा कब्जा गरेपछि गोलान हाइट्सका तर्फबाट पनि इजरायलमा हमला हुन सक्छन् ।
खासमा सिरियामा जारी गृहयुद्ध सिंगो पश्चिम एशियामा दबदबा बनाउने राजनीतिकै हिस्सा हो । सिरियाको सीमा इराक, तुर्किए, जोर्डन, लेबनान र इजरायल जस्ता देशहरुसंग जोडिएको छ । सिरियामा दबदबाको मतलब हो कि पश्चिम एशियाको महत्वपूर्ण व्यापार मार्गहरु, ऊर्जा करिडोरहरुसम्म पहुंच हुनसक्छ ।
जसले सिंगो पश्चिम एशियामा दबाव बढाउन सकिन्छ । सिरियामा बशर अल असदको सरकार सत्ताबाट हट्दा सबैभन्दा धेरै असर रूसमा पर्नेछ । किनभने पश्चिम एशियामा सिरिया नै रूसको सबैभन्दा भरोसावान साथी थियो ।
उता विद्रोही गुटलाई अमेरिकाको समर्थन छ । अब सिरिया गृहयुद्ध पुनः सुरु हुँदा अंतरराष्ट्रीय बजारमा तेलको मूल्यमा पनि उछाल आउने सम्भावना छ, जसको असर भारत हुँदै नेपालमा पनि स्वतः पर्छ ।
बशर अल असद हटेपछि अब विद्रोहीहरुको कब्जामा पुगेको छ सिरिया । यस्तोमा विद्रोही स्वयंले सरकार चलाउँछ वा प्रधानमंत्री अल–जलाली नै त्यसको अनुहार बन्छन त्यो केही समयपछि देखिने छ ।
किनभने पीएम स्वयंले सरेन्डर गरेको देखिएका छन । आर्मी पनि अब लडाईको मूडमा छैन । दोस्रो विकल्पमा हयात तहरीर अल–शामका प्रमुख अबू मोहम्मद अल जुलानीले आफ्नोे हातमा कमान लिएर सरकार चलाउन सक्छन् ।
असद भागेपछि अबू जुलानी अब सीरियाका सबैभन्दा शक्तिशाली नेता बनेका छन् । सिरियाको यो घटनाक्रमबारे आफ्ना टिप्पणी पनि अवस्य ब्यक्त गर्नुहोला । ताजा खबरका लागि नेपाल टाइम्स्को अनलाइन पोर्टल डब्लु डब्लु डब्लु डट नेपाल टाइम्स् डट नेटमा गएर हेर्न सक्नु हुनेछ ।
यसैगरि हाम्रो युट्युव च्यानल र फेसबुक पेज पनि अवस्य भिजिट गर्नुहोला । तपाईले गर्नु भएको लाइक, कमेन्ट, सेयर र सब्क्राइबका लागि धेरै धन्यवाद । नेपाल टाइम्स् हेर्दै गर्नुहोला नमस्कार ।
