२६ फागुन , काठमाण्डौ।
काठमाण्डौ उपत्यकाको वायु प्रदूषण खतरनाक तहमा पुगेको छ । तपाइँ काठमाडौंबासी हुनुहुन्छ वा केही समयका लागि पुग्नु भएको छ भने बाहिर निस्किँदा केही कुरामा विशेष ध्यान दिनुहोला । किनभने काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर निकै खराब स्थितिमा पुगेको छ ।
काठमाडौंमा वायु प्रदूषणले निकै अस्वस्थको तह पार गरेको छ । रियल टाइममा मापन गर्ने स्विट्जरल्याण्डको आईक्यू एयरका अनुसार आज बिहान काठमाडौंको वायु गुणस्तर इन्डेक्स (एक्यूआई) २०६ छ । जबकि १५० नाघ्नुलाई नै अस्वस्थ मानिन्छ । २०० माथि पुग्नुलाई निकै अस्वस्थ मानिन्छ ।
नेपाल सरकारबाट स्वीकृत वायु गुणस्तर सूचकांक अनुसार ५० सम्म हुँदा राम्रो, ५१–१०० हुँदा मध्यम, १०१–१५० हुँदा संवेदनशील समूहका लागि अस्वस्थ, १५१–२०० अस्वस्थ, २०१–३०० निकै अस्वस्थ मानिन्छ । ३०१ भन्दा माथि भएमा खतरनाक तहमा पुगेको संकेत गर्दछ ।
काठमाडौं आज समग्रमा संसारकै अस्वस्थ शहरमध्ये तेस्रो स्थानमा रहेको छ । पहिलो स्थानमा भारतको दिल्ली र दोस्रो स्थानमा बंगलादेशको ढाँका रहेका छन् । दिल्ली र ढाका दुवैमा वायु प्रदूषण निकै अस्वस्थको तह पार गरेका छन् । हिजो काठमाडौं संसारकै सबैभन्दा अस्वस्थ शहरको शीर्ष स्थानमा पुगेको थियो ।
प्रदूषण बढेपछि स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले सचेत रहन सबैलाई आग्रह गरेको छ । मन्त्रालयका प्रवक्ता डा प्रकाश बुढाथोकीले वायु प्रदूषण बढेकाले त्यसबाट बच्न सबैलाई आग्रह गरेका हुन् । उनले वायु प्रदूषणबाट मुटु, रक्तनली, फोक्सो, दम, क्यान्सर, आँखा, मिर्गौलालगायतमा समस्या देखिने भएकाले सचेत रहन आग्रह गरेका छन् ।
उपत्यकामा बढ्दो सवारीसाधन, धुलो, निर्माण कार्य, उद्योगबाट निस्किने धुवाँ तथा मौसमीय कारणले गर्दा प्रदूषण उच्च भएको वातावरणविद्हरूको भनाइ छ । यस्तो अवस्थामा लामो समयसम्म खुला वातावरणमा बस्दा आँखामा जलन, घाँटी दुख्ने, टाउको दुख्ने, सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता समस्या देखिन सक्छन् ।
विशेषगरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला तथा दम वा मुटुका बिरामीहरू बढी जोखिममा रहने चिकित्सकहरू बताउँछन् । वायु प्रदूषण अत्यधिक भएको बेला बाहिर निस्कँदा अनिवार्य रूपमा मास्क प्रयोग गर्न विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन् । सामान्य कपडाको मास्कभन्दा एन ९५ वा राम्रो फिल्टर भएको मास्क प्रयोग गर्दा साना प्रदूषित कणबाट केही हदसम्म सुरक्षा मिल्छ ।
साथै अनावश्यक रूपमा बाहिर लामो समय बस्न नहुने र सकेसम्म घरभित्रै बस्न स्वास्थ्यकर्मीहरूको सुझाव छ । यसका अतिरिक्त भारी व्यायाम, दौड वा साइकल चलाउने गतिविधि प्रदूषण धेरै भएको बेला नगर्न सल्लाह दिइन्छ । यस्ता गतिविधिले शरीरले बढी हावा तान्ने भएकाले प्रदूषित कण पनि धेरै मात्रामा फोक्सोभित्र पुग्न सक्छ।
घरभित्र बस्दा झ्यालढोका बन्द राख्ने, एयर प्युरिफायर प्रयोग गर्ने र पर्याप्त पानी पिउने पनि स्वास्थ्यका लागि उपयोगी हुन्छ । वातावरणविद्हरूका अनुसार काठमाण्डौको वायु प्रदूषण अब केवल मौसमी समस्या मात्र नभई सार्वजनिक स्वास्थ्य संकट को रूपमा देखिन थालेको छ।
दीर्घकालीन समाधानका लागि सवारी प्रदूषण नियन्त्रण, धुलो व्यवस्थापन, हरियाली विस्तार तथा उद्योगबाट निस्किने धुवाँमा कडाइ आवश्यक रहेको उनीहरूको भनाइ छ। अहिलेका लागि भने नागरिकहरूले व्यक्तिगत सावधानी अपनाउनु नै स्वास्थ्य जोगाउने मुख्य उपाय बनेको छ।
