२३ चैत , काठमाण्डौ।
आजदेखि सरकारी कार्यालय बिहान ९ बजेदेखि खुलेका छन् र बेलुकी ५ बजेसम्म सेवा दिनेछन् । आइतबार बसेको मन्त्रिपरिषद बैठकले गरेको निर्णय अनुसार आजदेखि सरकारी कार्यालयहरु बिहान ९ बजेदेखि बेलुका पाँच बजेसम्म खुल्ला हुने भएका हुन् । यसअघि कार्यालय समय बिहान १० बजेदेखि ५ बजेसम्म थियो ।
जाडोयाम (कात्तिक १६ गतेदेखि माघ १५ गतेसम्म) भने कार्यालय समय बिहान १० बजेदेखि दिउँसो ४ बजेसम्म सन्चालन हुन्थ्यो । मन्त्रिपरिषद् बैठकले इन्धन खपत घटाउनका लागि शनिबार र आइतबार दुई दिन बिदा दिने तथा सरकारी कार्यालय बिहान ९ बजेदेखि बेलुकी ५ बजेसम्म सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको थियो ।
यस सम्बन्धी निर्णय हिजो नै राजपत्रमा प्रकाशित भइसकेको छ । योसँगै शैक्षिक प्रतिष्ठानबाहेक सरकारी कार्यालयमा बिहान ९ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म ड्युटी तय भएको छ । सरकारी कार्यालयमा ९ बजे पुग्नु पर्ने नियमपछि आज बिहानै काठमाडौँसहित देशभरका सरकारी कर्मचारीहरु कार्यालय पुग्न हतारिएका थिए ।
काठमाडौँको सिंहदरबार लगायतका सरकारी कार्यालयमा ८ बजे देखि नै कर्मचारी आउने चहलपहल सुरु भएको थियो । अमेरिका–इरानयुद्ध र त्यसबाट सिर्जिन इन्धन संकटको अवस्थामा सरकारले दुई दिन सार्वजनिक बिदाको घोषणा गरेको हो । हप्ताको छ दिनको साटो पाँच दिन कार्यालय खुल्ने तर अवधि भने लम्ब्याउने रणनीतिका साथ सरकारले आज (सोमबारदेखि) नै लागू हुने गरी कार्यालय समय परिवर्तन र सार्वजनिक विदाको घोषणा गरेको हो ।
नेपालमा सार्वजनिक र सेवा क्षेत्रमा सातामा ४० घण्टासम्म काममा लगाउने अभ्यास चलिरहेको छ । अहिले दैनिक ७ घण्टा र शुक्रबार ५ घण्टा गरी ४० घण्टा कार्यालय समय तोकिएको थियो । अब भने दैनिक ८ घण्टाका दरले पाँच दिन काम गरे हुने व्यवस्था गरिएको हो ।
सरकारले निर्णय गरेसँगै देशभरका न्यायालयहरुले पनि सोमबारदेखि विहान ९ बजे नै कार्यालय खुल्ने सूचना निकालेका छन् । सुरक्षा निकाय र त्यहाँबाट हुने औपचारिक कामकारबाहीको समयतालिका पनि अब बदलिनेछ । सेवामूलक निजी क्षेत्रले पनि समय तालिका परिवर्तन गर्नेछन् ।
तर, शैक्षिक निकायहरुको बारेमा भने स्पष्ट खाका आइसकेको छैन । अनौपचारिक प्रकृतिको श्रम खपत गर्ने क्षेत्रमा हुने समय व्यवस्थाको टुंगो लागिसकेको छैन । सरकारी कार्यालय बिहान ९ देखि साँझ ५ बजे सञ्चालन गर्ने यो पहिलो निर्णय भने होइन । यसअघि १ जेठ, २०७९ मा शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारले पनि बिहान साढे ९ देखि बेलुकी साढे ५ बजेसम्म कार्यालय खुल्ने अभ्यास गराएको थियो ।
त्यसअघि २०४८ सालको प्रशासन सुधार आयोगले कर्मचारीहरुको कामको प्रभावकारिता बढाउन र ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न सातामा पाँच दिन कार्यालय समय तोक्नुपर्ने सुझाव दिएको थियो । कांग्रेस नेता कृष्णप्रसाद भट्टराई नेतृत्वको सरकारले २०५६ सालमा यो खालको अभ्यास गरेको थियो ।
१ साउन, २०५६ बाट सुरु भएको दुई दिन बिदाको अभ्यास काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै लागू भएको थियो । त्यतिबेला दुई दिने बिदाको अवधारणा सेवा प्रवाह र सेवाग्राहीको सहजताका लागि कार्यान्वयन गरिएको थियो । त्यतिबेला करिब दुई वर्ष दुई दिने बिदाको अभ्यास कार्यान्वयन भयो ।
शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री भएका बेला २०७९ सालमा दोस्रोपटक दुई दिन विदाको अभ्यास फेरि सुरु भयो । १ जेठ, २०७९ मा देउवा सरकारले बिहान साढे ९ देखि बेलुकी साढे ५ बजेसम्म कार्यालय खुल्ने अभ्यास गराएको थियो । व्यापार घाटा भएको र नेपालमा विदेशी मुद्राको सञ्चिति कम भएका बेला सुरु गरिएको त्यो अभ्यासको उद्देश्य इन्धनको खपत घटाउनु थियो ।
करिब एक महिनामै त्यतिबेलाको अभ्यास कार्यान्वयन हुन सकेन । अरु मुलुकहरुले दुई दिनको बिदालाई वर्षौंदेखि अंगिकार गरे पनि नेपालमा भने यसलाई संकट समाधानको उपायको रुपमा अवलम्बनको प्रयास गरेको देखिन्छ । इन्धन संकट, ट्राफिक जामको समस्या बढेमा मात्रै समाधानका लागि नेपालमा दुई दिने बिदाको अवधारणा कार्यान्वयनमा ल्याउने गरिएको छ ।
यससंगै नेपाल आयल निगमले एक दिनमा १ अर्ब रुपैयाँबराबरको इन्धन बचत गर्ने भएको छ । अमेरिका–इजरायल–इरान युद्धका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बढेको इन्धनको मूल्यका कारण नेपाल आयल निगमले लागत मूल्यअनुसार स्वचालित मूल्य प्रणालीको आधारमा मूल्य समायोजन गर्न नसक्दा दैनिक करिब १ अर्ब रुपैयाँबराबरको घाटा व्यहोर्दै आएको थियो ।
अन्य मुलुकले इन्धनको बढ्दो मूल्यबाट जोगिन सातामा दुईदेखि तीन दिन बिदा, स्कुल–कलेज बिदा र घरबाट सरकारी कामकाजको थालनी गर्दै गर्दा नेपाल सरकारले सोमबारदेखि लागू हुने गरी सरकारी कार्याल, शैक्षिक संस्थामा शनिबारबाहेक आइतबार पनि अतिरिक्त सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको छ ।
यसबाहेक इन्धनको खपत घटाउन सरकारले पेट्रोलियम पदार्थबाट सञ्चालन हुँदै आएका सवारीसाधनलाई विद्युतीय सवारीसाधनमा रूपान्तरण गर्ने निर्णय पनि गरेको छ । शनिबारजस्तै आइतबार पनि अब सरकारी कार्यालयसहित शैक्षिक संस्था बन्द रहनेछन् । दुई दिन बिदा दिँदा इन्धनको खपत कम हुने अपेक्षा सरकारको छ ।
सरकारको यो निर्णयका कारण नेपाल आयल निगमले एक दिनमा मात्रै १ अर्ब ४ करोड २४ लाख २५ हजार रुपैयाँबराबर इन्धन जोगाउने भएको छ । यसबाहेक इन्धन बिक्री गरेर व्यहोर्दै आएको घाटा पनि कम हुनेछ । यता सरकारले सातामा २ दिन सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेसँगै बैंकहरू पनि दुई दिन बन्द हुने भएका छन् ।
सरकारको निर्णयसँगै नेपाल राष्ट्र बैंक पनि सरकारी कार्यालय नै भएकाले सरकारकै निर्णयअनुसार नै २ दिन बिदा हुने राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता गुरु प्रसाद पौडेल बताउँछन् । सरकारको निर्णयको प्रति पर्खिरहेको भन्दै निर्णयको आधिकारिक सूचना आएपछि राष्ट्र बैंकले निर्णय गर्ने उनले बताए ।
राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका लागि जारी गरेको एकीकृत निर्देशन नम्बर १४ मा राष्ट्र बैंक बिदा हुँदा बैंकहरू पनि बिदा गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । राष्ट्र बैंक बिदा भएको समयमा कारोबार सञ्चालन गर्नुपर्ने भएमा राष्ट्र बैंकमा लिखित रूपमा जानकारी गराउनुपर्ने व्यवस्था छ ।
यस आधारमा राष्ट्र बैंक बिदा हुँदा बैंकहरू पनि बन्द हुने देखिन्छ । राष्ट्र बैंक बिदाको दिनमा राष्ट्र बैंकलाई लिखित जानकारी गराएर मात्रै बैंकिङ सेवा दिनुपर्ने भएकाले सीमित कर्मचारीबाट प्रवाह हुने केही काउन्टर र डिजिटल बैंकिङ सेवा बाहेक अन्य सेवा बन्द हुने राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता पौडेल बताउँछन्।
राष्ट्र बैंकबाट जारी भएको बैंक बिदाको सूचीका अतिरिक्त नेपाल सरकारबाट आकस्मिक बिदा घोषणा भएको दिन नगद कारोबार, चेक क्लियरिङ, आरटीजीएस लगायत अत्यावश्यक बैंकिङ सेवा प्रदान गर्न बिहान १०ः०० बजेदेखि दिउँसो १ः३० बजेसम्म बैंकहरूले आवश्यक विभाग तथा कार्यालय सञ्चालन गरी सेवा सुचारु गर्नुपर्ने उक्त निर्देशनमा उल्लेख छ ।
